Phó Chủ tịch Quốc hội Lê Minh Hoan (bìa trái) tham quan khảo nghiệm các sản phẩm OCOP tại phường Vị Thanh, TP. Cần Thơ

Có một thời, làm nông là “nghề của cha ông để lại”.

Ruộng đất truyền từ đời này sang đời khác.

Kinh nghiệm truyền qua bữa cơm, qua mùa vụ, qua những lần thất bát rồi tự rút ra bài học.

Nhưng hôm nay, thế giới đã khác.

Thị trường không còn ở đầu làng.

Tiêu chuẩn không còn chỉ là “tươi ngon”.

Nông sản không chỉ đi chợ tỉnh mà đi sang châu Âu, Nhật Bản, Hoa Kỳ.

Nếu nông nghiệp muốn hiện đại, bền vững, xanh hơn, giá trị cao hơn… thì người nông dân cũng phải bước sang một ngưỡng mới. Ngưỡng của nghề.

Nông dân chuyên nghiệp - không phải là người có nhiều ruộng 

Trong các nghị quyết lớn về “nông nghiệp sinh thái, nông thôn hiện đại, nông dân văn minh”, một cụm từ bắt đầu xuất hiện: nông dân chuyên nghiệp.

Nhưng chuyên nghiệp là gì?

Không phải chỉ là làm lớn.

Không phải chỉ là có máy móc.

Không phải chỉ là xuất khẩu.

Chuyên nghiệp trước hết là làm nông như một nghề có chuẩn mực.

• Có kiến thức.

 • Có kỹ năng.

• Có ý thức trách nhiệm.

• Có tư duy kinh tế.

• Có khả năng tham gia thị trường.

• Có chứng nhận hành nghề.

Một hộ nhỏ vẫn có thể chuyên nghiệp.

Một trang trại lớn chưa chắc đã chuyên nghiệp.

Vì chuyên nghiệp không đo bằng diện tích, mà đo bằng năng lực làm chủ nghề.

Thế giới đã đi trước một bước

Nhật Bản từ những năm 1960 đã đặt nền móng cho hệ thống “nông dân được chứng nhận”.

Hàn Quốc đào tạo nông dân trẻ như đào tạo doanh nhân.

Châu Âu hỗ trợ trực tiếp cho “nông dân hành nghề”.

Úc thậm chí yêu cầu người giữ đất phải là nông dân thực thụ.

Vì sao họ làm vậy?

Vì họ hiểu một điều:

Muốn chính sách hiệu quả, phải xác định đúng chủ thể.

Muốn ngành phát triển, phải xây dựng được lực lượng nòng cốt.

Không thể nói phát triển nông nghiệp mà lại không đầu tư phát triển người nông dân.

Vì sao Việt Nam cần nông dân chuyên nghiệp?

Chúng ta đang đứng giữa nhiều thay đổi lớn:

• Thị trường yêu cầu truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn kỹ thuật cao.

• Chuyển đổi số len vào từng cánh đồng.

• Lao động trẻ rời nông thôn.

• Sản xuất nhỏ lẻ khó cạnh tranh.

• Biến đổi khí hậu ngày càng khắc nghiệt.

Nếu người nông dân không được trang bị kiến thức mới, không hiểu luật chơi mới, không biết liên kết, không biết tính toán chi phí - lợi nhuận - rủi ro… thì bà con sẽ yếu thế ngay trên chính mảnh đất của mình.

Và khi thu nhập thấp, con cái noong dân sẽ không muốn trở lại ruộng đồng.

Lúc đó, câu chuyện không chỉ là kinh tế.

Đó là câu chuyện tương lai nông thôn.

Nội hàm của người nông dân chuyên nghiệp

Có thể hình dung người nông dân chuyên nghiệp với những lớp năng lực sau:

1. Là người làm nông thực thụ

Họ trực tiếp tham gia sản xuất trồng trọt, chăn nuôi, thủy sản, lâm nghiệp… Có thể thuê thêm lao động, có thể tham gia dịch vụ, nhưng gốc vẫn là nghề nông.

2. Làm chủ kỹ thuật và quy trình

Không sản xuất theo thói quen, mà theo tiêu chuẩn.

Biết kết hợp kinh nghiệm bản địa với khoa học công nghệ.

Biết ứng dụng chuyển đổi số, ghi nhật ký điện tử, truy xuất nguồn gốc.

3. Hiểu luật và trách nhiệm xã hội

Biết quy định về môi trường, an toàn thực phẩm, lao động, thú y, thủy sản…

Sản xuất không chỉ để bán được, mà để bền vững.

4. Được đào tạo và có chứng nhận

Nghề nông cần được công nhận như một nghề chính thức.

Có chương trình đào tạo.

Có chứng chỉ hành nghề.

Có thể tiến tới định danh.

Chứng nhận không phải để làm khó, mà để mở cửa tiếp cận đất đai, tín dụng, bảo hiểm, dự án.

5. Có tư duy kinh tế

Biết đọc tín hiệu thị trường.

Biết thương lượng hợp đồng.

Biết liên kết chuỗi giá trị.

Biết quản trị rủi ro.

6. Tham gia tổ chức

Hợp tác xã, tổ hợp tác, hội nghề…

Vì một người có thể giỏi, nhưng một nhóm liên kết mới có thể mạnh.

Bộ tiêu chí - không phải để chấm điểm, mà để định hướng

Việc xây dựng bộ tiêu chí nông dân chuyên nghiệp không nhằm tạo thêm thủ tục. Mà để:

• Chuẩn hóa năng lực.

• Định hướng đào tạo.

• Hỗ trợ chính sách đúng đối tượng.

• Hình thành lực lượng nòng cốt cho ngành.

Chứng nhận trước mắt có thể chưa bắt buộc. Nhưng ai có chứng nhận sẽ được ưu tiên:

• Tiếp cận tín dụng.

• Tham gia dự án.

• Hưởng bảo hiểm.

• Được đào tạo nâng cao.

• Được thị trường tin tưởng hơn.

Chính sách phải tạo động lực để người nông dân tự nguyện bước vào con đường chuyên nghiệp hóa.

Bước qua cánh cửa

Hình ảnh người nông dân bước qua cánh cửa từ “làm nông theo kinh nghiệm” sang “hành nghề nông chuyên nghiệp” không phải là sự phủ nhận quá khứ.

Đó là sự nâng tầm.

Vẫn ruộng đó.

Vẫn cây lúa đó.

Vẫn con cá đó.

Nhưng cách nghĩ khác.

Cách làm khác.

Vị thế khác.

Khi người nông dân thay đổi, nông trại thay đổi.

Nhiều nông trại thay đổi, nền nông nghiệp sẽ thay đổi.

Và khi nghề nông được tôn trọng như một nghề tri thức, con em nông dân sẽ không còn ngại nói: “Tôi làm nông”.

Lúc đó, chuyên nghiệp không chỉ là tiêu chí. Mà là phẩm giá.

Và đó mới là nền móng bền vững nhất cho một nền nông nghiệp hiện đại.