Từ những ngày đầu chính quyền cách mạng phải gây dựng từng nguồn lực tài chính trong điều kiện đất nước muôn vàn khó khăn, đến nay, ngành Tài chính đã trở thành một trụ cột quan trọng trong quản lý, huy động và phân bổ nguồn lực quốc gia.

Chặng đường 81 năm cũng là hành trình không ngừng đổi mới để đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước. Trong giai đoạn mới, trước mục tiêu tăng trưởng cao và những đòi hỏi ngày càng lớn về nguồn lực, ngành Tài chính đang đứng trước một vai trò mới: không chỉ bảo đảm các cân đối, mà còn góp phần mở rộng dư địa và tạo động lực cho tăng trưởng.

Hành trình không ngừng đổi mới

Cách đây 81 năm, ngày 28/8/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Tuyên cáo thành lập Chính phủ lâm thời gồm 13 bộ, trong đó có Bộ Tài chính. Ngày 31/12/1945, Người ký Sắc lệnh thành lập Ủy ban Nghiên cứu kế hoạch kiến thiết, tiền thân của Bộ Kế hoạch và Đầu tư. Hai cơ quan ra đời trong những ngày đầu chính quyền cách mạng, đảm nhiệm vai trò quan trọng trong kháng chiến, kiến thiết và xây dựng đất nước.

Trong những ngày đầu lập nước, khi ngân quỹ gần như trống rỗng, ngành Tài chính đã huy động nguồn lực qua Quỹ Độc lập, Tuần lễ Vàng, Quỹ Mùa đông binh sĩ..., đồng thời phát hành “Giấy bạc Cụ Hồ”, góp phần khẳng định chủ quyền và đặt nền móng cho nền tài chính độc lập, tự chủ.

Hội đồng Chính phủ lâm thời nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà (Ảnh tư liệu).

Các tầng lớp Công thương Hà Nội nô nức ủng hộ Quỹ Độc lập và Tuần lễ Vàng tổ chức tại Nhà hát Lớn, Hà Nội (tháng 9/1945).

Qua các cuộc kháng chiến và sau khi đất nước thống nhất, ngành Tài chính tiếp tục giữ vai trò chủ lực trong huy động nguồn lực ngân sách, phục vụ tái thiết và phát triển kinh tế - xã hội.

Cùng với đó, công tác kế hoạch và đầu tư từng bước trưởng thành, trở thành bộ phận quan trọng trong tham mưu chiến lược, xây dựng quy hoạch, kế hoạch và huy động nguồn lực đầu tư, thích ứng với quá trình chuyển đổi sang kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, mở cửa và hội nhập quốc tế.

Trong suốt tiến trình cách mạng và phát triển đất nước, Đảng ta và Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn luôn đặc biệt quan tâm, nhấn mạnh vai trò trung tâm của ngành Tài chính đối với sự nghiệp bảo vệ, xây dựng và phát triển quốc gia.

Các chiến lược, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội chính là xương sống của quá trình phát triển. Còn tài chính là huyết mạch của quốc gia. Xương sống và huyết mạch có lưu thông thì mọi việc mới thành công. Điều này đã trở thành kim chỉ nam xuyên suốt quá trình lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng, Nhà nước đối với công tác tài chính.

Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI - Đại hội của đổi mới, mở cửa, diễn ra tại Hà Nội, tháng 12/1986 (Ảnh tư liệu).

Bước vào công cuộc Ðổi mới, tư duy về tài chính, kế hoạch và đầu tư tiếp tục được đổi mới theo yêu cầu phát triển của nền kinh tế. Hàng loạt chính sách, pháp luật về đầu tư, doanh nghiệp, ngân sách nhà nước, thuế, quản lý vốn nhà nước, thị trường tài chính... được xây dựng và hoàn thiện, góp phần tạo lập môi trường đầu tư, kinh doanh, thúc đẩy các thành phần kinh tế phát triển và huy động các nguồn lực cho nền kinh tế.

Ngành Tài chính là “người lính xung kích” trong đổi mới tư duy kinh tế, đồng thời là “Tổng tham mưu trưởng” trong xây dựng chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.

Sau 40 năm Đổi mới, quy mô nền kinh tế và năng lực tài chính quốc gia tăng mạnh. Quy mô kinh tế Việt Nam từ khoảng 5 tỷ USD lên hơn 514 tỷ USD, GDP bình quân đầu người đạt hơn 5.000 USD năm 2025. Thu ngân sách nhà nước vượt 2,6 triệu tỷ đồng, trong khi bội chi, nợ công và nợ Chính phủ được kiểm soát trong ngưỡng an toàn.

Giai đoạn 2021-2025, ngành Tài chính tham mưu miễn, giảm, gia hạn thuế, phí khoảng 1,1 triệu tỷ đồng; đồng thời tăng thu, tiết kiệm chi khoảng 1,5 triệu tỷ đồng để bổ sung nguồn lực cho đầu tư phát triển, quốc phòng, an ninh, khoa học - công nghệ, cải cách tiền lương và an sinh xã hội. Tỷ trọng chi đầu tư phát triển tăng lên khoảng 32% tổng chi ngân sách. Riêng 7 tháng năm 2026, các chính sách miễn, giảm, gia hạn thuế, phí, lệ phí tiếp tục hỗ trợ người dân, doanh nghiệp với khoảng 173.600 tỷ đồng.

Thị trường tài chính tiếp tục mở rộng, với quy mô thị trường trái phiếu khoảng 3,93 triệu tỷ đồng và vốn hóa chứng khoán gần 10 triệu tỷ đồng vào cuối năm 2025. Việc thị trường chứng khoán Việt Nam được nâng hạng lên thị trường mới nổi trong năm 2025 cũng đánh dấu bước tiến trong hội nhập tài chính quốc tế.

Môi trường đầu tư, kinh doanh được cải thiện; tổng vốn đầu tư toàn xã hội giai đoạn 2021-2025 đạt khoảng 32,2% GDP. Khu vực tư nhân, doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp nhà nước tiếp tục đóng góp quan trọng vào tăng trưởng, sản xuất, xuất khẩu và ngân sách.

Cùng với đó, chính sách bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế tiếp tục mở rộng độ bao phủ. Năm 2025, bảo hiểm xã hội đạt khoảng 45,1% lực lượng lao động trong độ tuổi, còn bảo hiểm y tế bao phủ 95,16% dân số, góp phần củng cố hệ thống an sinh xã hội.

Những kết quả trên cho thấy vai trò ngày càng rõ nét của ngành Tài chính trong huy động, phân bổ nguồn lực, ổn định kinh tế vĩ mô, thúc đẩy tăng trưởng, phát triển hạ tầng và bảo đảm an sinh xã hội, đồng thời tạo tiền đề cho sự hội tụ về tổ chức và chức năng trong giai đoạn mới.

Ðó là sự hợp nhất của bản lĩnh, trí tuệ, của tinh thần cải cách, đổi mới, sáng tạo theo hướng tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả và phù hợp với thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, để từ đó, nhân lên sức mạnh tổng hợp, cùng hành động vì sự thịnh vượng của dân tộc.

Lãnh đạo Chính phủ chúc mừng tập thể lãnh đạo Bộ Tài chính tại hội nghị công bố Nghị định của Chính phủ quy định chức năng nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Bộ Tài chính sau quá trình hợp nhất (ngày 3/3/2025). Ảnh: Đức Thanh.

Ngày 1/3/2025 đánh dấu một bước ngoặt mới trong hành trình phát triển của ngành Tài chính khi Bộ Tài chính hợp nhất với Bộ Kế hoạch và Ðầu tư; sáp nhập Bảo hiểm xã hội Việt Nam; tiếp nhận chức năng, nhiệm vụ của Ủy ban Quản lý vốn Nhà nước tại doanh nghiệp và một số chức năng, nhiệm vụ của Ủy ban Giám sát tài chính quốc gia.

Những thành tựu trên các lĩnh vực được tích lũy qua nhiều giai đoạn đã trở thành nền tảng để ngành Tài chính tiếp tục nâng cao năng lực quản trị, phát huy vai trò cơ quan chiến lược trung tâm trong quản lý, điều hành, kiến tạo và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Ngành Tài chính không chỉ là trụ cột tài chính của đất nước, mà còn là lực lượng tiên phong trong đổi mới và phát triển kinh tế quốc gia.

Trọng trách tháo gỡ điểm nghẽn, tạo động lực tăng trưởng

Bước vào giai đoạn phát triển mới, ngành Tài chính đứng trước yêu cầu lớn hơn trong huy động, phân bổ và sử dụng hiệu quả nguồn lực. Đại hội XIV của Đảng đặt mục tiêu giai đoạn 2026-2030 tăng trưởng GDP bình quân từ 10%/năm trở lên, tổng vốn đầu tư toàn xã hội khoảng 40% GDP, đồng thời thúc đẩy kinh tế số, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Năm 2026, Bộ Tài chính tập trung hoàn thiện thể chế, tháo gỡ điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực và tạo động lực cho tăng trưởng. Trong 6 tháng đầu năm, Bộ đã tham mưu trình Bộ Chính trị 2 nghị quyết đột phá về phát triển kinh tế nhà nước và kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài; đồng thời xây dựng, trình hoặc ban hành 152 văn bản quy phạm pháp luật.

Chính sách tài khóa tiếp tục được điều hành chủ động, linh hoạt, phối hợp với chính sách tiền tệ để giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, bảo đảm các cân đối lớn. 7 tháng năm 2026, thu ngân sách nhà nước ước đạt 1,833 triệu tỷ đồng, bằng 72,5% dự toán và tăng 15,9% so với cùng kỳ.

Bộ Tài chính đồng thời đẩy nhanh giải ngân đầu tư công, xử lý các dự án tồn đọng, khai thác nguồn lực trong dân, doanh nghiệp và quốc tế; nâng cao hiệu quả quản lý nợ công, tài sản công và các nguồn vốn ODA, vốn vay ưu đãi.

Môi trường đầu tư, kinh doanh tiếp tục được cải thiện. 7 tháng năm 2026, cả nước có hơn 125.900 doanh nghiệp thành lập mới, tăng 16,9%; tổng vốn FDI vào Việt Nam đạt 38,06 tỷ USD, tăng 58% so với cùng kỳ.

Cùng với phát triển thị trường chứng khoán, bảo hiểm và các dịch vụ tài chính, ngành Tài chính tiếp tục cải cách hành chính, chuyển đổi số, nâng cao hiệu quả chính sách an sinh xã hội và chuẩn bị cơ chế cho các không gian phát triển mới như đặc khu kinh tế, khu thương mại tự do, trung tâm tài chính quốc tế, thị trường carbon và tài sản mã hóa.

Mục tiêu xuyên suốt là phát huy hiệu quả các nguồn lực của nền kinh tế, từ huy động, phân bổ đến sử dụng, tạo thêm động lực cho tăng trưởng nhanh và bền vững.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn.

Theo Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn, nhiệm vụ trọng tâm của toàn ngành là cùng cả hệ thống chính trị thực hiện mục tiêu tăng trưởng 2 con số, chủ động cập nhật các kịch bản và giải pháp điều hành phù hợp.

Ngành Tài chính tiếp tục hoàn thiện thể chế, tháo gỡ điểm nghẽn, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, chuyển tư duy từ quản lý hành chính sang kiến tạo phát triển, giảm cơ chế xin - cho, tăng tiêu chuẩn, tiêu chí và hậu kiểm.

Trong điều hành tài chính - ngân sách, ngành chú trọng nâng cao chất lượng tham mưu, dự báo; thu đúng, thu đủ, đồng thời nuôi dưỡng nguồn thu bền vững. Chi ngân sách tiếp tục tiết kiệm chi thường xuyên, dành thêm nguồn lực cho đầu tư phát triển và tăng tính chủ động của địa phương.

Đánh giá kỹ hiệu quả kinh tế - xã hội từng dự án đầu tư công. (Ảnh minh hoạ)

Với đầu tư công, bên cạnh đẩy nhanh giải ngân, Bộ trưởng yêu cầu đánh giá kỹ hiệu quả kinh tế - xã hội từng dự án, chủ động điều chuyển vốn từ dự án chậm sang dự án có khả năng giải ngân tốt; đồng thời nâng cao chất lượng chuẩn bị đầu tư và xử lý các dự án tồn đọng, nhà đất dôi dư để sớm đưa nguồn lực vào phát triển.

Ngành cũng tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh, huy động nguồn lực xã hội, nhất là khu vực tư nhân, nâng cao năng lực doanh nghiệp trong nước và khả năng tham gia chuỗi giá trị toàn cầu.

Một trọng tâm khác là kiện toàn bộ máy, phát triển nguồn nhân lực và đẩy mạnh chuyển đổi số. Bộ trưởng yêu cầu tổ chức bộ máy theo hướng rõ chức năng, nhiệm vụ, trách nhiệm; gắn đánh giá công chức với hiệu quả công việc, đồng thời xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung, kết nối các lĩnh vực thuế, hải quan, kho bạc, đầu tư, chứng khoán.

Bộ trưởng nhấn mạnh tinh thần đoàn kết, chủ động và quyết liệt trong toàn ngành, phấn đấu hoàn thành tốt nhiệm vụ năm 2026, tạo nền tảng cho năm 2027 và các năm tiếp theo.

Đồng chí Tổng Bí thư Tô Lâm thay mặt Đảng và Nhà nước trao tặng Huân chương Độc lập hạng Nhất cho ngành Tài chính (ngày 8/8/2025). Ảnh: Dũng Minh

Chặng đường mới đặt ngành Tài chính trước những yêu cầu cao hơn về năng lực quản trị và hiệu quả sử dụng nguồn lực. Những gì được tích lũy trong 81 năm qua là nền tảng để ngành tiếp tục thích ứng với những thay đổi của nền kinh tế, đi trước một bước trong cải cách thể chế, mở rộng không gian huy động nguồn lực và nâng cao hiệu quả phân bổ vốn.

Từ bảo đảm các cân đối lớn đến kiến tạo động lực tăng trưởng, vai trò của ngành Tài chính sẽ ngày càng gắn chặt với những chuyển động lớn của nền kinh tế. Đó cũng là hành trình tiếp nối truyền thống “tiên phong, dấn thân, đổi mới”, góp phần đưa Việt Nam tiến gần hơn tới mục tiêu trở thành nước phát triển, thu nhập cao vào năm 2045.