Từ “Hàng Việt cho người Việt” đến chiếc tủ lạnh sang Mỹ

Năm 2024 đánh dấu một cột mốc đặc biệt của ngành điện lạnh Việt Nam: dòng tủ lạnh Double Inverter 286 lít do Điện lạnh Hòa Phát sản xuất đáp ứng các chứng nhận tiêu chuẩn quốc tế CSA và UL, chính thức có mặt tại thị trường Hoa Kỳ.

Theo Hòa Phát, đây là lần đầu tiên sản phẩm tủ lạnh của một doanh nghiệp điện lạnh Việt Nam xuất khẩu thành công sang thị trường Mỹ. Công ty đồng thời trở thành doanh nghiệp Việt Nam đầu tiên sản xuất tủ lạnh OEM cho đối tác nước ngoài.

Nếu chỉ nhìn vào một lô hàng, đây có thể được xem như một hợp đồng xuất khẩu. Nhưng đặt trong hành trình 25 năm của Điện lạnh Hòa Phát, ý nghĩa lớn hơn nằm ở việc một sản phẩm điện lạnh được sản xuất tại Việt Nam đã vượt qua những tiêu chuẩn cần thiết để bước vào một trong những thị trường khắt khe nhất thế giới.

Điều đáng chú ý là hành trình ấy khởi đầu từ một lĩnh vực khá xa tủ lạnh.

Ngày 4/7/2001, Công ty TNHH Nhựa Hòa Phát được thành lập tại Khu công nghiệp Như Quỳnh, Hưng Yên, với định hướng sản xuất chi tiết, linh kiện nhựa phục vụ Công ty Nội thất. Hơn một năm sau, doanh nghiệp đầu tư nhà máy rộng 8,5 ha tại Khu công nghiệp Phố Nối A và chuyển sang hoạt động với tên Công ty TNHH Nhựa và Điện lạnh Hòa Phát.

Nhà máy điện lạnh Hoà Phát những ngày đầu. Ảnh: ĐVCC.

Đó là thời điểm thị trường điện lạnh Việt Nam gần như thuộc về hàng nhập khẩu. Các thương hiệu nước ngoài vượt trội về công nghệ, kinh nghiệm, thương hiệu và mạng lưới phân phối, trong khi công nghiệp hỗ trợ trong nước còn sơ khai.

Hòa Phát lựa chọn một hướng đi khó hơn lắp ráp: xây dựng năng lực sản xuất trong nước và từng bước nội địa hóa.

Năm 2003, Chủ tịch Tập đoàn Hòa Phát Trần Đình Long thành lập tổ dự án nghiên cứu sản xuất điều hòa. Đội ngũ kỹ thuật sang Trung Quốc, Đài Loan và Nhật Bản tìm hiểu dây chuyền, quy trình lắp ráp và công nghệ, sau đó trở về tự lắp đặt, chạy thử, đo đạc và điều chỉnh thiết bị.

Công nhân lắp ráp trên dây chuyền. Ảnh: ĐVCC

Ngày 15/9/2003, 30 chiếc điều hòa Funiki đầu tiên thuộc dòng SC09 và SC12 xuất xưởng. Những sản phẩm đầu tiên chưa hoàn hảo, tỷ lệ lỗi còn cao, nhưng quá trình xử lý lỗi và cải tiến sản phẩm cũng dần hình thành năng lực sản xuất của một doanh nghiệp điện lạnh nội địa.

Con đường từ 30 chiếc điều hòa đầu tiên tới một chiếc tủ lạnh xuất khẩu sang Mỹ vì thế kéo dài hơn hai thập kỷ.

Tấm “visa” vào thị trường khó tính

Để đi từ thị trường trong nước tới Mỹ, bài toán không đơn thuần là tăng sản lượng. Sản phẩm phải đáp ứng các yêu cầu về chất lượng, an toàn và môi trường ngày càng cao.

Điện lạnh Hòa Phát bắt đầu áp dụng hệ thống quản lý chất lượng ISO từ năm 2007 và đến năm 2019 được QUACERT cấp chứng nhận ISO 9001:2015. Sản phẩm được thử nghiệm theo các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về an toàn điện, tương thích điện từ và hiệu suất năng lượng.

Một bước chuyển khác diễn ra từ năm 2013, khi doanh nghiệp được Quỹ Đa phương của Nghị định thư Montreal tài trợ gần 1 triệu USD để chuyển từ chất trợ nở HCFC 141b sang Cyclopentane trong sản xuất tủ lạnh, tủ đông, hướng tới loại trừ các chất làm suy giảm tầng ozone.

Cùng năm, Hòa Phát đầu tư nhà máy tủ đông và đưa vào vận hành năm 2014, mở thêm một ngành hàng sau này trở thành thế mạnh của doanh nghiệp.

Đến năm 2022, Nhà máy Tủ đông Phú Mỹ được hoàn thành với vốn đầu tư hơn 800 tỷ đồng, công suất 375.000 sản phẩm mỗi năm. Nhà máy tập trung vào các dòng tủ đông, tủ mát dung tích lớn và trở thành một phần nền tảng cho chiến lược xuất khẩu.

Tủ đông Funiki của Hoà Phát sản xuất

Cột mốc năm 2024 vì vậy không xuất hiện đột ngột. Để dòng tủ lạnh Double Inverter 286 lít có thể đáp ứng chứng nhận CSA và UL rồi tới Mỹ, phía sau là quá trình tích lũy về công nghệ, quản trị chất lượng, nhà máy và nhân lực.

Sau thị trường Mỹ, phạm vi xuất khẩu tiếp tục mở rộng. Đến năm 2025, sản phẩm Điện lạnh Hòa Phát đã có mặt tại 6 quốc gia gồm Mỹ, Canada, Thái Lan, Myanmar, Lào và Campuchia.

Đáng chú ý, xuất khẩu được mở rộng trong khi thị trường trong nước vẫn tăng trưởng. Năm 2025, trong bối cảnh thị trường điện lạnh chững lại, doanh thu Điện lạnh Hòa Phát tăng hơn 42% so với năm 2024 và gần gấp 5 lần năm 2021.

Sản lượng điều hòa của doanh nghiệp tăng 35% trong khi tổng lượng bán toàn thị trường giảm 11,5% theo GfK 2025. Ngành hàng tủ lạnh tăng 210% khi sức mua toàn thị trường chỉ tăng 1%; Funiki dẫn đầu thị phần phân khúc tủ dung tích dưới 150 lít, còn tủ đông Hòa Phát vươn lên vị trí thứ hai cả nước.

Điều này tạo ra một nền tảng quan trọng: xuất khẩu không thay thế thị trường nội địa, mà trở thành không gian tăng trưởng mới bên cạnh mạng lưới trong nước với hơn 10.500 điểm bán, hơn 19.000 kỹ thuật viên và trên 100 trạm bảo hành.

Xây năng lực sản xuất toàn cầu

Câu chuyện đáng chú ý hơn nằm ở bước đi sau lô tủ lạnh đầu tiên.

Năm 2025, Nhà máy Hưng Yên bắt đầu tổ chức sản xuất kết hợp hàng xuất khẩu và hàng nội địa trên cùng một dây chuyền, trong đó có dòng tủ lạnh FURRION sản xuất cho đối tác nước ngoài với yêu cầu cao về tiến độ và chất lượng.

Tủ lạnh được sản xuất tại Hoà Phát. Ảnh: ĐVCC.

Đến năm 2026, Điện lạnh Hòa Phát tiếp tục đầu tư Nhà máy Tủ lạnh mới tại Phú Mỹ với tổng vốn 50 triệu USD, công suất thiết kế 1,2 triệu sản phẩm mỗi năm.

Đây là bước nhảy đáng kể về quy mô và cơ cấu sản phẩm. Nhà máy mới dự kiến sản xuất các dòng side by side và tủ dung tích lớn 450-650 lít, trong khi nhiều năm trước doanh nghiệp chủ yếu sản xuất tủ dưới 280 lít.

Sự dịch chuyển từ tủ dung tích nhỏ sang những sản phẩm lớn hơn cho thấy tham vọng không dừng lại ở việc xuất khẩu một vài lô hàng. Năng lực sản xuất đang được mở rộng để có thể đáp ứng những đơn hàng quy mô lớn hơn, đồng thời tiến vào các phân khúc có giá trị cao hơn.

Đây cũng là điểm khiến câu chuyện một chiếc tủ lạnh Việt sang Mỹ có ý nghĩa vượt ra ngoài bản thân Điện lạnh Hòa Phát.

Phối cảnh nhà máy điện lạnh Hoà Phát tại Phú Mỹ. Ảnh: ĐVCC.

Trong chuỗi giá trị toàn cầu, xuất khẩu thành phẩm khó hơn đáng kể so với xuất khẩu nguyên liệu hoặc thực hiện một công đoạn gia công. Doanh nghiệp phải đồng thời giải quyết bài toán thiết kế sản phẩm, công nghệ, tiêu chuẩn, kiểm soát chất lượng, năng lực sản xuất quy mô lớn và khả năng giao hàng theo yêu cầu của đối tác.

Với Hòa Phát, hành trình này bắt đầu bằng lựa chọn sản xuất thay vì chỉ lắp ráp trong bối cảnh hàng điện lạnh ngoại nhập gần như chiếm ưu thế tuyệt đối. Sau hơn hai thập kỷ, doanh nghiệp đã đi thêm một bước: từ sản xuất hàng Việt cho thị trường Việt Nam sang sản xuất tại Việt Nam cho khách hàng quốc tế.

Giám đốc Công ty TNHH Điện lạnh Hòa Phát Văn Tiến Luân nhìn nhận, lô tủ lạnh đầu tiên xuất khẩu sang Mỹ là cột mốc khẳng định năng lực tự chủ công nghệ. Doanh nghiệp xác định tiếp tục đầu tư vào quản trị sản xuất tinh gọn, R&D, chuyển đổi số và nguồn nhân lực để mở rộng thị trường.

Từ xưởng nhựa Phố Nối năm 2001 đến nhà máy tủ lạnh công suất 1,2 triệu sản phẩm mỗi năm đang được đầu tư tại Phú Mỹ là một quãng đường dài. Nhưng thước đo đáng chú ý hơn có lẽ nằm ở sự thay đổi vị trí của doanh nghiệp Việt trong chuỗi sản xuất: từ học công nghệ để làm hàng thay thế nhập khẩu, đến đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế và sản xuất cho những khách hàng bên ngoài biên giới.

Chiếc tủ lạnh Made in Vietnam tới Mỹ vì thế không chỉ là một sản phẩm xuất khẩu. Nó là dấu mốc cho thấy khi tích lũy đủ năng lực sản xuất, công nghệ và tiêu chuẩn, doanh nghiệp Việt hoàn toàn có thể đi từ sân nhà vào những thị trường khó tính của thế giới.