Trước những diễn biến khó lường của biến đổi khí hậu, việc nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo sớm và chủ động ứng phó thiên tai được xác định là yêu cầu cấp thiết.

Ngày 23/6, tại Hà Nội, Cục Khí tượng Thủy văn (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) phối hợp với Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) tại Việt Nam tổ chức Hội nghị “Dự báo, cảnh báo sớm tình hình khí tượng thủy văn năm 2026”.

Sự kiện có sự tham dự của Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành, bà Ramla Khalidi, Trưởng đại diện thường trú UNDP tại Việt Nam, bà Emilie Carrier, Tham tán Đại sứ quán Canada tại Việt Nam cùng hơn 80 đại biểu đến từ các cơ quan trung ương, địa phương, tổ chức quốc tế, các đối tác phát triển, giới học thuật và cơ quan báo chí.

Trước những diễn biến khó lường của biến đổi khí hậu, việc nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo sớm và chủ động ứng phó thiên tai được xác định là yêu cầu cấp thiết.

Hội nghị diễn ra trong bối cảnh biến đổi khí hậu tiếp tục làm gia tăng tính bất định, cực đoan và khó lường của các hiện tượng thời tiết.

Theo các đánh giá mới nhất của Tổ chức Khí tượng thế giới (WMO), nhiệt độ trung bình toàn cầu vẫn duy trì ở mức cao kỷ lục trong nhiều năm liên tiếp, kéo theo những thay đổi đáng kể về chế độ mưa, nguồn nước và làm gia tăng tần suất cũng như cường độ các hiện tượng thời tiết cực đoan.

Là một trong những quốc gia chịu tác động mạnh của biến đổi khí hậu, Việt Nam đang phải đối mặt với nhiều nguy cơ từ nắng nóng kéo dài, hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn, mưa lớn cực đoan, lũ lụt và sạt lở đất.

Đáng chú ý, các dự báo mới nhất cho thấy nửa cuối năm 2026 và đầu năm 2027 có khả năng chịu tác động rõ nét của hiện tượng El Niño. Nhiều mô hình khí hậu quốc tế và cơ quan khí tượng thủy văn Việt Nam nhận định El Niño có thể phát triển với cường độ mạnh, tương đương sự kiện năm 2015-2016, một trong những đợt El Niño mạnh nhất từng được ghi nhận.

Nếu kịch bản này xảy ra, nguy cơ nắng nóng kéo dài, thiếu hụt lượng mưa, hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn sẽ gia tăng tại nhiều khu vực, đặc biệt là khu vực Trung Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long. Tình trạng này có thể tác động trực tiếp đến sản xuất nông nghiệp, tài nguyên nước, năng lượng, môi trường và đời sống dân sinh.

Tại đây, các chuyên gia đã cập nhật những nhận định mới nhất về xu thế khí tượng thủy văn, thiên tai và khí hậu trong năm 2026; đánh giá các nguy cơ và thách thức dưới tác động của El Niño cũng như biến đổi khí hậu; đồng thời đề xuất các giải pháp nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo sớm và quản lý rủi ro thiên tai.

Đây cũng là dịp để các cơ quan quản lý, chuyên gia trong nước và quốc tế trao đổi thông tin, chia sẻ kinh nghiệm và thúc đẩy hợp tác trong lĩnh vực khí tượng thủy văn, phòng chống thiên tai và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Một trong những nội dung trọng tâm được nhấn mạnh tại Hội nghị là thúc đẩy chuyển đổi từ phương thức dự báo truyền thống sang dự báo và cảnh báo dựa trên tác động. Cách tiếp cận này không chỉ cung cấp thông tin về hiện tượng thời tiết mà còn đánh giá mức độ ảnh hưởng tới từng lĩnh vực, từng địa phương, từ đó hỗ trợ hiệu quả hơn cho công tác ra quyết định và triển khai các biện pháp ứng phó.

Hội nghị cũng đề cao vai trò của việc tăng cường chia sẻ dữ liệu, kết nối thông tin và phối hợp liên ngành trong xây dựng hệ thống cảnh báo sớm đa thiên tai nhằm nâng cao khả năng chuẩn bị và ứng phó với các rủi ro khí hậu trong tương lai.

Trong khuôn khổ chương trình, các chuyên gia đến từ UNDP, Bộ Môi trường và Biến đổi khí hậu Canada (ECCC), Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA) cùng nhiều chuyên gia trong nước đã chia sẻ kinh nghiệm về dự báo khí hậu, cảnh báo sớm đa thiên tai, quản lý rủi ro thiên tai dựa trên dự báo và nâng cao khả năng chống chịu của cộng đồng trước các tác động của biến đổi khí hậu.

Đặc biệt, các chuyên gia UNDP đã giới thiệu sáng kiến toàn cầu “Cảnh báo sớm cho tất cả mọi người” (EW4All) do Liên Hợp Quốc khởi xướng. Sáng kiến hướng tới mục tiêu bảo vệ toàn bộ người dân trên thế giới bằng hệ thống cảnh báo sớm đa thiên tai trước cuối năm 2027.

Theo UNDP, sáng kiến này góp phần thu hẹp khoảng cách giữa công tác phân tích khí tượng chuyên sâu với khả năng hành động ứng phó thực tế của cộng đồng, hỗ trợ trực tiếp cho mục tiêu nâng cao năng lực cảnh báo sớm của ngành khí tượng thủy văn Việt Nam trước nguy cơ El Niño.

Phát biểu tại Hội nghị, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành nhấn mạnh, trong bối cảnh biến đổi khí hậu làm gia tăng tính cực đoan và khó lường của thời tiết, cùng với khả năng El Niño tác động mạnh đến Việt Nam trong nửa cuối năm 2026 và đầu năm 2027, việc nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo sớm và chuyển hóa hiệu quả thông tin khoa học thành các quyết định quản lý, hành động ứng phó kịp thời là yêu cầu cấp thiết.

Theo Thứ trưởng, ngành khí tượng thủy văn cần đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và tăng cường chia sẻ dữ liệu nhằm nâng cao chất lượng dự báo, cảnh báo, góp phần giảm thiểu thiệt hại do thiên tai, bảo đảm an ninh nguồn nước, an ninh lương thực và ổn định đời sống người dân.

Ông cũng đề nghị các chuyên gia tập trung đánh giá toàn diện tác động của El Niño, nhận diện sớm các nguy cơ và đề xuất các giải pháp ứng phó phù hợp cho từng ngành, từng địa phương. Kết quả hội nghị sẽ là cơ sở quan trọng để các bộ, ngành và địa phương xây dựng các kịch bản ứng phó hiệu quả trong thời gian tới.

Đại sứ Canada tại Việt Nam Jim Nickel cho biết Canada tự hào đồng hành cùng Việt Nam thông qua Dự án “Cộng đồng ven biển thích ứng với biến đổi khí hậu Việt Nam”, hỗ trợ nâng cao năng lực dự báo dựa trên dữ liệu, hoàn thiện hệ thống cảnh báo sớm và giúp các cộng đồng dễ bị tổn thương chuẩn bị tốt hơn trước các thiên tai liên quan đến khí hậu.

Trong khi đó, bà Ramla Khalidi, Trưởng đại diện thường trú UNDP tại Việt Nam cho rằng, các hiện tượng thời tiết cực đoan đang trở thành “trạng thái bình thường mới”, đòi hỏi các hệ thống quản lý rủi ro thiên tai phải thích ứng tương ứng.

Theo bà, dữ liệu khí tượng chỉ thực sự phát huy giá trị khi được chuyển hóa thành những thông điệp đơn giản, dễ hiểu, phù hợp với từng địa phương và đến được với người dân ở tuyến đầu. Đây là yếu tố then chốt giúp cộng đồng có thể chủ động hành động và giảm thiểu rủi ro trước các tác động ngày càng gia tăng của biến đổi khí hậu.