Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi trình bày báo cáo thẩm tra.

Lưu ý khó khăn, thách thức trong năm 2026 và giai đoạn 2026 - 2030 là rất lớn, gay gắt hơn giai đoạn trước, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính nhấn mạnh cần có giải pháp căn cơ xử lý bài toán năng lượng, nút thắt lớn của tăng trưởng.

Nội dung trên được nêu tại báo cáo thẩm tra sơ bộ tình hình, kết quả thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2021 - 2025, dự kiến Kế hoạch 5 năm 2026 - 2030 và đánh giá bổ sung kết quả thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2025, tình hình triển khai Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2026.

Chiều 1/4, trong phiên họp thứ 56, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã cho ý kiến về các nội dung trên.

Chuyển từ “ứng phó” sang “chủ động thích ứng”

Trình bày báo cáo thẩm tra sơ bộ, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi nhấn mạnh, mức độ bất định của kinh tế toàn cầu đang tăng nhanh, mang tính hệ thống. Ngay đầu năm 2026, xung đột tại Trung Đông làm gia tăng rủi ro an ninh năng lượng, gián đoạn chuỗi cung ứng, gây áp lực lên lạm phát, tỷ giá, lãi suất và ổn định tài chính toàn cầu. Chính sách thương mại, thuế quan của các nền kinh tế lớn, nhất là Hoa Kỳ, diễn biến khó lường, tiềm ẩn rủi ro đối với xuất khẩu.

Với độ mở lớn, Việt Nam chịu tác động trực tiếp, đặc biệt qua giá năng lượng, đồng thời bị ảnh hưởng gián tiếp đến xuất khẩu, dòng vốn đầu tư và tâm lý thị trường, cần được đặc biệt lưu ý trong bối cảnh mục tiêu tăng trưởng cao đặt ra ngay từ đầu năm, ông Mãi nhấn mạnh.

Kết quả thẩm tra sơ bộ cũng chỉ rõ, trong nước, kinh tế vĩ mô cơ bản ổn định nhưng dư địa chính sách còn hạn chế, trong khi rủi ro bên ngoài gia tăng, đòi hỏi điều hành phải chuyển từ “ứng phó” sang “chủ động thích ứng”, nâng cao năng lực dự báo và phản ứng chính sách kịp thời, hiệu quả.

Thường trực Ủy ban thẩm tra cho rằng, trong năm 2026, bên cạnh các nhiệm vụ, giải pháp đã nêu tại Nghị quyết số 244/2025/QH15, cần tập trung theo dõi sát thị trường năng lượng và chính sách thuế, thương mại quốc tế; kịp thời đánh giá tác động, xây dựng kịch bản điều hành phù hợp, nâng cao năng lực dự báo và phản ứng chính sách.

Năm 2026 cũng cần đẩy mạnh rà soát, hoàn thiện thể chế pháp luật và cải cách thủ tục hành chính theo hướng thực chất, hiệu quả; xây dựng, triển khai chương trình phát triển doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, thúc đẩy doanh nghiệp đầu tư ra nước ngoài; cải cách quy trình đầu tư, cả đầu tư công và đầu tư tư nhân, theo hướng rút ngắn thời gian, tăng tính đồng bộ, tránh dàn trải, kém hiệu quả.

Với kế hoạch 2026- 2030, ông Mãi nêu rõ, đây là giai đoạn cần tư duy phát triển mới, quyết tâm chính trị cao và sự phối hợp chặt chẽ, hiệu quả giữa các cấp, các ngành để tạo đột phá trong phát triển kinh tế - xã hội, qua đó củng cố nền tảng vững chắc cho giai đoạn phát triển tiếp theo.

Hoàn thiện thể chế phải thực sự là đột phá chiến lược

Nhấn mạnh 6 nội dung trọng tâm thời gian tới, Chủ nhiệm Phan Văn Mãi đề cập nội dung thứ nhất, hoàn thiện thể chế phải thực sự là đột phá chiến lược, không chỉ dừng ở sửa đổi văn bản mà cần nâng cao chất lượng, tính đồng bộ và hiệu lực thực thi của hệ thống pháp luật. Cần rà soát tổng thể, xử lý triệt để tình trạng chồng chéo, mâu thuẫn, thiếu nhất quán giữa các luật và văn bản dưới luật; đồng thời gắn chặt công tác xây dựng pháp luật với tổ chức thi hành, lấy kết quả thực thi làm thước đo chất lượng thể chế.

Nhiều ý kiến đề nghị hoàn thiện Chiến lược pháp luật Việt Nam, hướng tới nhóm dẫn đầu ASEAN về môi trường kinh doanh, với cách tiếp cận rà soát theo lĩnh vực, bảo đảm tính đồng bộ, thay vì chạy theo số lượng văn bản cần ban hành hoặc sửa đổi, ông Mãi phản ánh.

Thứ hai, Thường trực cơ quan thẩm tra lưu ý, việc đồng thời theo đuổi tăng trưởng cao và giữ vững ổn định vĩ mô là thách thức lớn, đòi hỏi điều hành chính sách thận trọng, linh hoạt và kỷ luật. Đề nghị làm rõ dư địa, giới hạn của chính sách tài khóa, tiền tệ; bảo đảm phối hợp nhất quán, tránh “giật cục”. Đồng thời, tăng cường kỷ luật ngân sách, cơ cấu lại chi theo hướng ưu tiên đầu tư; chủ động bảo đảm an ninh năng lượng và kiểm soát tác động đến lạm phát, tỷ giá, thị trường tài chính. Xây dựng lộ trình phát triển thị trường vốn, giảm dần phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng.

Thứ ba, việc xác lập mô hình tăng trưởng mới cần được cụ thể hóa bằng lộ trình rõ ràng, có trọng tâm, tránh dàn trải; đồng thời làm rõ các điều kiện nền tảng và xác định các ngành, lĩnh vực, vùng động lực ưu tiên để phân bổ nguồn lực hiệu quả. Một số ý kiến đề nghị bổ sung xây dựng Chương trình Năng suất quốc gia, Chiến lược quản lý rủi ro quốc gia và bộ tiêu chí đo lường đóng góp của khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số vào tăng trưởng, làm cơ sở định hướng đầu tư, tránh dàn trải, lãng phí, ông Mãi báo cáo.

Thứ tư, theo báo cáo thẩm tra, cần có giải pháp căn cơ xử lý bài toán năng lượng, nút thắt lớn của tăng trưởng. Cần ưu tiên phát triển hạ tầng năng lượng, rà soát quy hoạch, đẩy nhanh các dự án trọng điểm; đồng thời hoàn thiện thị trường điện cạnh tranh, cơ chế giá linh hoạt, minh bạch để thu hút đầu tư và kiểm soát chi phí. Về dài hạn, đẩy nhanh chuyển dịch cơ cấu năng lượng theo hướng tự chủ, gắn với kinh tế xanh, tuần hoàn; phát triển năng lượng tái tạo theo hướng bền vững, tránh phát triển nóng, thiếu đồng bộ.

Thứ năm, Thường trực cơ quan thẩm tra cho rằng, hạ tầng là “điểm nghẽn” lớn cần ưu tiên tháo gỡ, trong đó tập trung vào các dự án chiến lược, có sức lan tỏa. Đầu tư công phải giữ vai trò dẫn dắt, cơ cấu lại theo hướng tinh gọn, hiệu quả. Đồng thời, xây dựng tiêu chí đánh giá hiệu quả đầu tư, chiến lược huy động và phân bổ nguồn lực. Đẩy mạnh huy động khu vực tư nhân qua hình thức hợp tác công tư (PPP) minh bạch, chia sẻ rủi ro hợp lý; tăng cường liên kết vùng, phát huy các cực tăng trưởng và tổ chức lại không gian phát triển.

Thứ sáu, theo báo cáo thẩm tra, cần nâng cao năng lực nội tại thông qua tái cấu trúc chuỗi cung ứng, phát triển công nghiệp trong nước và tăng liên kết với khu vực FDI nhằm gia tăng giá trị nội địa, từng bước làm chủ công nghệ. Phát triển mạnh kinh tế tư nhân trở thành động lực chủ yếu; doanh nghiệp nhà nước tập trung vào lĩnh vực then chốt, thiết yếu và hình thành một số doanh nghiệp quy mô lớn, cạnh tranh quốc tế. Một số ý kiến đề nghị xây dựng chiến lược đồng bộ về phát triển doanh nghiệp, khoa học công nghệ, sản xuất nền tảng và dự trữ quốc gia để nâng cao tính tự chủ của nền kinh tế.