Ảnh minh họa.

“Chim sợ cành cong”

Hàng loạt sai phạm liên quan đến ngành y tế bị phanh phui thời gian qua đã tác động mạnh tới tâm lý, tâm tư, tình cảm và cả hoạt động của cán bộ trong ngành, làm đình trệ hoạt động đấu thầu, đấu giá, mua sắm thuốc men, sinh phẩm, trang thiết bị y tế.

Các cơ sở y tế không dám tổ chức đấu thầu, mua sắm thuốc, thiết bị y tế. Hệ lụy là, người bệnh phải mòn mỏi chờ thuốc điều trị, đáng thương nhất là những bệnh nhân ung thư, chạy thận nhân tạo. Chưa kể, hàng loạt cán bộ y tế tại bệnh viện công nghỉ việc, chuyển việc do tâm lý chán nản, áp lực, lo “đụng đâu cũng sai”.

Thảm cảnh này, ngoài lý do khách quan từ những vướng mắc trong công tác đấu thầu, hết hạn số đăng ký của một số loại thuốc, chưa thống nhất cách hiểu về cơ chế tự chủ tài chính, thì nguyên nhân quan trọng là bản thân cán bộ y tế sợ sai, sợ trách nhiệm, sợ bị thanh tra, kiểm tra.

Tại Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XV, đại biểu Phạm Khánh Phong Lan, Đoàn TP.HCM cũng chỉ ra rằng, để xảy ra tình trạng thiếu thuốc, vật tự y tế, nguyên nhân chính là do một số địa phương và đơn vị có tâm lý lo ngại, sợ sai, sợ bị thanh tra, kiểm tra, nên không dám đấu thầu, mua sắm.

Còn theo GS-TS. Nguyễn Anh Trí, nguyên Viện trưởng Viện Huyết học và Truyền máu Trung ương, hoạt động mua sắm thuốc, vật tư sinh phẩm đang bị đứt gãy nghiêm trọng vì các nhà thầu rất dè dặt cung cấp. Mặt khác, việc phê duyệt của các cơ quan quản lý như sở y tế, Bộ Y tế đang bị “đình đốn”, vì các cơ quan này còn “bận” những việc quan trọng hơn với chính họ như giải trình phục vụ công tác thanh tra, điều tra... Theo đó, hoạt động khám, chữa bệnh bị ảnh hưởng rất lớn.

Đại diện Bộ Y tế thừa nhận, để xảy ra tình trạng khan hiếm thuốc, vật tư y tế một phần do tâm lý lo ngại, sợ sai, sợ bị thanh tra, kiểm tra của cán bộ lãnh đạo, quản lý, cán bộ thực hiện công tác liên quan tới mua sắm, đấu thầu. Bên cạnh đó, một số địa phương đã giao các đơn vị chủ động tự đấu thầu (thay vì đấu thầu tập trung như trước), song vẫn còn lúng túng trong thực hiện. Nhiều doanh nghiệp, nhà cung cấp cũng e ngại trong việc cung ứng hàng hóa cho các đơn vị công…

Quyền lợi của người bệnh phải được ưu tiên

Thiếu thuốc, vật tư y tế đang là thực trạng chung, nhưng bên cạnh đó, vẫn có những người đứng đầu cơ sở y tế dám chấp nhận thử thách, nỗ lực hết sức vì quyền lợi của người bệnh.

Trao đổi với phóng viên Báo Đầu tư, lãnh đạo Bệnh viện Nhi Trung ương chia sẻ, đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý của Bệnh viên đã vận dụng nhiều cách thức linh hoạt, đúng quy trình, huy động tối đa sự hỗ trợ của các đối tác để đảm bảo cung ứng đủ thuốc, vật tư y tế phục vụ công tác khám chữa bệnh cho các bệnh nhi.

Ở một số bệnh viện khác, tình trạng thiếu thuốc, vật tư dù có xảy ra, xong chỉ ở một vài thời điểm, không ảnh hưởng quá lớn tới việc chăm sóc sức khỏe người bệnh.

Câu hỏi đặt ra là, tại sao cùng một cơ chế, cùng đối diện với khó khăn như nhau, nhưng vẫn có những bệnh viện đã nỗ lực vượt qua, còn những cơ sở khác thì ngược lại? Phải chăng, vấn đề nằm ở tâm lý sợ sai, sợ trách nhiệm của những người lãnh đạo, quản lý, những cán bộ trực tiếp thực hiện công tác đấu thầu, mua sắm?

Theo một đại biểu thuộc Ban Dân nguyện của Quốc hội, để chữa được “căn bệnh” sợ sai trong ngành y tế, phải nhìn tận gốc vấn đề và phải làm thế nào để cán bộ y tế “không thể sai”, “không sợ sai” và “không dám sai”. Muốn thế, phải có cơ chế bảo vệ, đảm bảo quyền lợi cho cán bộ y tế vì sự nghiệp chung và có các biện pháp ngăn chặn tiêu cực trong ngành y tế.

Để chữa “căn bệnh” sợ sai, sợ trách nhiệm, vừa qua, Bộ Y tế đã ban hành văn bản đề nghị các địa phương, đơn vị chủ động đôn đốc tăng cường năng lực, hiệu quả công tác mua sắm, đấu thầu và kịp thời báo cáo Thủ tướng Chính phủ, các bộ, ngành.

Theo đó, thủ trưởng đơn vị phải có trách nhiệm đấu thầu, mua sắm thuốc, vật tư, trang thiết bị y tế theo thẩm quyền và đúng quy định pháp luật, bảo đảm có đủ thuốc, vật tư, trang thiết bị phục vụ nhu cầu chăm sóc sức khỏe của nhân dân...

Tình trạng sợ trách nhiệm trong ngành y tế nếu để kéo dài sẽ ảnh hưởng rất lớn đến công tác chăm sóc sức khỏe cho người dân. Do đó, một số chuyên gia cho rằng, cần sớm tập trung rà soát những bất cập, nhanh chóng sửa đổi những quy định của pháp luật có liên quan tới công tác đấu thầu theo hướng rõ ràng hơn, minh bạch hơn, cá thể hóa trách nhiệm.

Ở một góc nhìn khác, muốn khắc phục “căn bệnh” sợ sai, thì phải tạo ra một hành lang pháp lý đầy đủ, toàn diện để giúp cán bộ y tế thực thi. Theo TS. Nguyễn Huy Quang, nguyên Vụ trưởng Vụ Pháp chế (Bộ Y tế), cần phải có văn bản hướng dẫn cụ thể hơn về các luật liên quan, trong đó có Luật Quản lý, sử dụng tài sản công.

Ngoài ra, cần có quy định riêng cho ngành y tế, vì đây là ngành kinh doanh có điều kiện, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người dân. Điều này sẽ giúp ngành y tế có cơ chế pháp lý minh bạch, có thể điều chỉnh các quan hệ nảy sinh liên quan, đồng thời tạo khung khổ pháp lý rõ ràng, minh bạch cho các đơn vị tham gia đấu thầu yên tâm thực hiện.