Quang cảnh Hội thảo “Kinh nghiệm quốc tế trong việc thúc đẩy chuyển đổi giao thông xanh”.

Tại Hội thảo “Kinh nghiệm quốc tế trong việc thúc đẩy chuyển đổi giao thông xanh” do Hội Truyền thông TP. Hà Nội phối hợp Trung tâm Nghiên cứu Kinh tế và Chiến lược Trung Quốc (CESS) tổ chức tại Hà Nội, nhiều chuyên gia cho rằng Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để định hình chiến lược phát triển giao thông xanh, nhưng cũng đối mặt với không ít thách thức về nguồn lực, công nghệ và thể chế.

Theo TS. Phạm Sỹ Thành, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Kinh tế và Chiến lược Trung Quốc (CESS), thành công của Trung Quốc không đến từ những chính sách ngắn hạn, mà là kết quả của một lộ trình kéo dài hơn 20 năm, được hoạch định nhất quán từ cấp quốc gia đến địa phương.

Thay vì “đi tắt” sang điện hóa toàn bộ, Trung Quốc bắt đầu bằng việc nâng cao tiêu chuẩn khí thải, cải thiện hiệu suất phương tiện sử dụng động cơ đốt trong, sau đó từng bước thúc đẩy xe năng lượng mới và tiến tới hệ thống giao thông thông minh.

Cách làm này giúp giảm “cú sốc chuyển đổi”, đồng thời tạo dư địa cho doanh nghiệp và thị trường thích nghi. Song song với lộ trình dài hạn là hệ thống công cụ chính sách đa tầng. Ở cấp trung ương, các chính sách tài chính như trợ cấp mua xe, miễn thuế tiêu thụ đóng vai trò kích cầu thị trường trong giai đoạn đầu.

Trong khi đó, ở cấp địa phương, các biện pháp phi tài chính như hạn chế phương tiện phát thải cao, ưu tiên tiếp cận hạ tầng và cấp phép vận hành tạo áp lực chuyển đổi từ phía cầu. Đặc biệt, hạ tầng trạm sạc được coi là “điểm nghẽn cần tháo gỡ trước”.

Dữ liệu cho thấy, đến cuối năm 2022, Trung Quốc có hơn 5,2 triệu trạm sạc, chiếm hơn một nửa số trạm sạc công cộng toàn cầu; đến năm 2025, con số này vượt 20 triệu, phục vụ gần 37 triệu xe năng lượng mới.

Tuy nhiên, kinh nghiệm quốc tế cũng cho thấy chuyển đổi giao thông xanh không thể tách rời chính sách công nghiệp.

Theo bà Nguyễn Thị Xuân Thúy, chuyên gia của Tổ chức Phát triển Công nghiệp Liên Hợp Quốc (UNIDO), các quốc gia như Nhật Bản hay Đức đều rất thận trọng trong quá trình điện hóa nhằm tránh làm suy yếu ngành công nghiệp ô tô nội địa – lĩnh vực tạo ra hàng triệu việc làm.

Bài học từ Singapore cũng cho thấy, việc quản lý hiệu quả nhu cầu sử dụng phương tiện thông qua hạ tầng giao thông thông minh có thể mang lại hiệu quả thực chất hơn so với các biện pháp hành chính đơn thuần. Điều này gợi mở hướng tiếp cận linh hoạt, kết hợp giữa “hạn chế” và “tối ưu hóa” trong quản lý giao thông đô thị.

Đối với Việt Nam, những kinh nghiệm này cho thấy một điểm chung: chuyển đổi giao thông xanh không phải là một “cú nhảy”, mà là một quá trình nhiều giai đoạn, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa chính sách, thị trường và hạ tầng. Việc lựa chọn lộ trình phù hợp, tránh cực đoan hóa chính sách và bảo đảm tính đồng bộ giữa các lĩnh vực sẽ là yếu tố quyết định thành công.

“Trong bối cảnh nhu cầu phát triển bền vững ngày càng trở nên cấp thiết, việc xây dựng một chiến lược giao thông xanh có tính khả thi, linh hoạt và dài hạn không chỉ là yêu cầu môi trường, mà còn là bài toán cạnh tranh của nền kinh tế trong giai đoạn tới”, bà Phạm Thị Thanh Hà - Chủ tịch Hội Truyền thông thành phố Hà Nội nhấn mạnh.