Việc tập hợp kiến nghị của doanh nghiệp được Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) thực hiện theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ sau Hội nghị Thường trực Chính phủ với cộng đồng doanh nghiệp với chủ đề “Tháo gỡ điểm nghẽn - Khơi thông nguồn lực - Thúc đẩy tăng trưởng” ngày 18/7/2026.

Khác với các kỳ báo cáo trước, các vấn đề, kiến nghị của doanh nghiệp được VCCI sắp xếp theo cơ quan chủ trì xử lý thay vì theo lĩnh vực chuyên môn. Cách tiếp cận này nhằm bảo đảm mỗi bộ, ngành có thể nhận diện ngay toàn bộ khối lượng công việc thuộc thẩm quyền của mình, rút ngắn thời gian phân loại và chuyển tiếp hồ sơ, đồng thời tạo thuận lợi cho công tác theo dõi, đôn đốc tiến độ xử lý.

Đặc biệt, các nhóm nguyên nhân cũng được VCCI nêu chi tiết.

Thiếu đồng bộ giữa pháp luật chuyên ngành

Xung đột và thiếu đồng bộ giữa pháp luật chuyên ngành là nguyên nhân đầu tiên được VCCI nhận diện từ các vướng mắc của doanh nghiệp. Điển hình là sự chồng lấn giữa Luật Chăn nuôi và Luật Thú y, giữa Luật Khoáng sản và pháp luật hàng hải...

“Doanh nghiệp phải thực hiện hai hoặc ba lần thủ tục cho cùng một đối tượng quản lý”, VCCI lý giải trong báo cáo gửi Thủ tướng Chính phủ. 

Có thể thấy rõ điều này qua phản ánh của Hiệp hội Gia cầm Việt Nam (VIPA) về việc Luật Chăn nuôi quy định khoảng cách an toàn sinh học từ trang trại đến khu dân cư bằng số mét cơ học cứng nhắc như 100 mét hoặc 500 mét, trong khi Luật Thú y áp dụng khoảng cách dịch tễ dựa trên vector truyền bệnh và vùng đệm an toàn dịch bệnh. Hai cách tiếp cận này dựa trên hai nguyên lý khoa học khác nhau nhưng cùng áp dụng cho một đối tượng.

Hệ quả là địa phương bế tắc khi cấp Chứng nhận đủ điều kiện chăn nuôi cho doanh nghiệp vì trang trại đạt khoảng cách cơ học của Luật Chăn nuôi nhưng lại phạm vào vùng đệm dịch tễ nguy cơ cao của Luật Thú y hoặc ngược lại, dẫn đến hồ sơ bị treo vô thời hạn.

Trong báo cáo gửi Thủ tướng Chính phủ, VCCI kiến nghị tích hợp hai khái niệm mâu thuẫn thành một bộ tiêu chí duy nhất về "Khoảng cách an toàn chăn nuôi và dịch tễ". Đồng thời giao quyền cho UBND cấp tỉnh chủ động quy định hệ số khoảng cách linh hoạt phù hợp mật độ chăn nuôi đặc thù của địa phương.

Độ trễ trong việc điều chỉnh quy định

Đứng thứ hai là nhóm nguyên nhân về độ trễ trong việc điều chỉnh quy định sau cải cách bộ máy hành chính hai cấp. Nhiều nhiệm vụ được phân cấp về cấp xã trong khi cấp xã chưa có nhân lực chuyên môn tương ứng. Bảng giá đất, hồ sơ pháp lý, nhãn hàng hóa và địa chỉ trụ sở doanh nghiệp chưa có cơ chế chuyển tiếp phù hợp.

Tổng công ty Cơ khí Xây dựng CTCP (COMA) phản ánh khi thực hiện Luật Đất đai năm 2024, các địa phương đồng loạt ban hành bảng giá đất tiệm cận giá thị trường, dẫn đến đơn giá thuê đất phải trả hàng năm tăng cao đột biến tại nhiều địa bàn.

Trong nhóm vướng mắc này, Tổng công ty Cơ khí Xây dựng CTCP (COMA) phản ánh, khi thực hiện Luật Đất đai năm 2024, các địa phương đồng loạt ban hành bảng giá đất tiệm cận giá thị trường, dẫn đến đơn giá thuê đất phải trả hàng năm tăng cao đột biến tại nhiều địa bàn. Mức tăng này diễn ra trong một chu kỳ ngắn, không có lộ trình và không gắn với bất kỳ cải thiện nào về hạ tầng hay điều kiện sản xuất, trong khi doanh nghiệp sản xuất công nghiệp thường phải sử dụng diện tích đất lớn và không có khả năng dịch chuyển nhanh cơ sở vật chất.

Chi phí thuê đất tăng quá cao, vượt sức chống chịu của doanh nghiệp sản xuất đang sử dụng đất trả tiền hàng năm; làm suy kiệt dòng tiền duy trì sản xuất và triệt tiêu khả năng tích lũy để tái đầu tư máy móc, công nghệ.

VCCI đưa vướng mắc này vào nhóm thuộc trách nhiệm của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, đề nghị điều chỉnh hệ số phù hợp khi tính đơn giá tiền thuê đất đối với các doanh nghiệp có cơ sở sản xuất công nghiệp nhằm ổn định chi phí sử dụng đất. Đồng thời quy định khống chế tỷ lệ tăng đơn giá tiền thuê đất hàng năm không vượt quá chỉ số giá tiêu dùng chung của cả nước.

Tư duy tiền kiểm vẫn chi phối nhiều quy trình quản lý

Có thể nhắc tới các phản ánh của doanh nghiệp về yêu cầu kiểm tra lâm sàng trực tiếp, giới hạn thời hạn giấy phép lưu hành, kiểm tra chuyên ngành với hóa chất nghiên cứu quy mô nhỏ đều làm phát sinh chi phí lớn mà không nâng cao tương ứng hiệu quả quản lý.

Ví dụ phản ánh của VIPA về khoảng trống nghiêm trọng về nhân lực thực thi chuyên môn thú y ở cấp xã sau khi thực hiện cải cách sáp nhập mô hình chính quyền địa phương hai cấp gồm tỉnh và xã. Theo VIPA, các nhiệm vụ kiểm tra điều kiện chăn nuôi trang trại quy mô vừa và nhỏ theo Luật Chăn nuôi, kiểm soát giết mổ nhỏ lẻ và cấp chứng nhận hành nghề thú y theo Luật Thú y trước đây thuộc cấp huyện nay được phân cấp về cấp xã, nơi hoàn toàn không có nhân lực chuyên môn thú y. 

Hệ quả là sự quá tải nghiêm trọng cho Chi cục Chăn nuôi và Thú y cấp tỉnh do doanh nghiệp dồn hồ sơ lên tỉnh. Cấp xã lúng túng, không thực hiện được kiểm tra tại chỗ, gây ách tắc hoạt động kiểm dịch vận chuyển và giết mổ thương mại của người dân, doanh nghiệp.

Vì vậy, VCCI đề nghị sửa đổi Luật Chăn nuôi, bổ sung cơ chế hậu kiểm thay vì tiền kiểm đối với các trang trại quy mô vừa và nhỏ để giảm tải cho cấp cơ sở. Sửa đổi Luật Thú y theo hướng xã hội hóa, ủy quyền cho các tổ chức, cá nhân thú y tư nhân thực hiện kiểm soát giết mổ nhỏ lẻ dưới sự giám sát từ xa của Chi cục Thú y cấp tỉnh.

Cùng với các nhóm nguyên nhân trên, VCCI cũng nhận thấy nguyên nhân rủi ro pháp lý hồi tố và cưỡng chế thiếu cân nhắc bản chất giao dịch cũng như nguyên nhân khó khăn từ độ trễ của công cụ định giá và thủ tục so với biến động chi phí, quy hoạch thực tế.

Ở phần nguyên nhân này, doanh nghiệp cho biết khung giá phát điện, cách đánh giá sự phù hợp quy hoạch và cơ chế chuyển tiếp cho các quyết định hành chính đã ban hành đều không theo kịp thực tế. Doanh nghiệp phải chờ những điều kiện không thuộc trách nhiệm của mình, hoặc đối mặt rủi ro bị xác định lại nghĩa vụ đã hoàn thành.