Bà Trịnh Thị Thu Hiền cho hay, có những doanh nghiệp điện tử tăng 6 - 7 lần mức dự trữ nguyên liệu.

Nhập khẩu tăng cao đáp ứng đầu tư mở rộng sản xuất

Thông tin này được bà Trịnh Thị Thu Hiền, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công thương) nhấn mạnh tại tọa đàm “Nâng cao chất lượng tăng trưởng xuất nhập khẩu trong tiến trình tái cơ cấu ngành Công thương”, diễn ra sáng 8/10.

Theo Bộ Công thương, hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam tiếp tục tăng trưởng cao trong 9 tháng năm 2026, với tổng kim ngạch đạt hơn 888 tỷ USD, tăng 30,4% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, xuất khẩu đạt hơn 434 tỷ USD, tăng 24,5%; nhập khẩu đạt hơn 453 tỷ USD, tăng 36,7%.

Sau 10 năm liên tục xuất siêu, cán cân thương mại đã đảo chiều từ đầu năm nay khi nhập khẩu tăng nhanh hơn xuất khẩu, đưa mức nhập siêu 9 tháng lên 19,4 tỷ USD.

Phân tích sâu hơn về nguyên nhân nhập siêu, bà Trịnh Thị Thu Hiền cho biết ngoài máy móc, thiết bị phục vụ các dự án đầu tư mới và mở rộng sản xuất, Việt Nam đang nhập khẩu chủ yếu nguyên liệu phục vụ sản xuất hàng tiêu dùng trong nước và hàng hóa xuất khẩu.

“Đây là những yếu tố cần được nhìn nhận đầy đủ khi đánh giá tác động của nhập khẩu đối với cán cân thương mại”, bà Hiền nói.

Trong 9 tháng, phần lớn kim ngạch nhập khẩu tập trung vào nhóm hàng phục vụ sản xuất. Nhóm hàng tư liệu sản xuất đạt 426,92 tỷ USD, chiếm 94,1% tổng kim ngạch nhập khẩu; trong đó, máy móc, thiết bị, dụng cụ, phụ tùng chiếm 58,3%, nguyên, nhiên, vật liệu chiếm 35,8%.

Ở góc độ vĩ mô, ông Phan Đức Hiếu, Đại biểu Quốc hội, Ủy viên Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội cho rằng, diễn biến xuất nhập khẩu cần được đặt trong tổng thể mô hình tăng trưởng của nền kinh tế, gắn với quá trình hội nhập, thu hút đầu tư, mở rộng thị trường và yêu cầu gia tăng giá trị trong nước.

Các chuyên gia tại Tọa đàm nâng cao chất lượng tăng trưởng xuất nhập khẩu.

Theo ông Hiếu, bên cạnh quy mô và cán cân thương mại, cần quan tâm đến tác động của các dòng thương mại đối với hoạt động sản xuất, kinh doanh và các cân đối của nền kinh tế.

Bức tranh này cũng được phản ánh khá rõ qua diễn biến sản xuất công nghiệp, thu hút đầu tư và xuất nhập khẩu tại các địa phương.

Tại Quảng Ninh, báo cáo của Sở Công thương cho biết, 9 tháng năm 2026, kim ngạch xuất khẩu đạt trên 3,83 tỷ USD, tăng 26,7%; nhập khẩu tăng 26% so với cùng kỳ.

Cơ cấu xuất nhập khẩu của địa phương cũng chuyển dịch theo hướng tăng tỷ trọng các nhóm hàng chế biến, chế tạo, điện tử, thủy sản, dệt may và máy móc, thiết bị. Một số mặt hàng ghi nhận mức tăng trưởng cao như thủy sản tăng 42,4%; máy móc, thiết bị tăng 74,3%; linh kiện điện tử và thiết bị điện tử tăng 39,2%.

Trong 9 tháng, Quảng Ninh có khoảng 1.300 doanh nghiệp tham gia hoạt động xuất nhập khẩu. Hoạt động thu hút đầu tư, đặc biệt là FDI, tiếp tục tích cực với hơn 1,3 tỷ USD vốn FDI và tổng vốn đầu tư ngoài ngân sách trên địa bàn hơn 143.000 tỷ đồng.

“Đây là những nguồn lực quan trọng để thúc đẩy sản xuất, tạo ra sản phẩm mới và tham gia các chuỗi cung ứng xuất nhập khẩu”, ông Lê Hồng Giang, Phó Giám đốc Sở Công thương Quảng Ninh cho hay.

Diễn biến tại Quảng Ninh cho thấy tăng trưởng xuất nhập khẩu đang diễn ra song song với quá trình mở rộng sản xuất, thu hút đầu tư và chuyển dịch cơ cấu hàng hóa. Trong đó, nhập khẩu nguyên liệu, linh kiện, máy móc và thiết bị gắn với nhu cầu tăng công suất, đổi mới công nghệ và chuẩn bị cho các chu kỳ sản xuất, xuất khẩu tiếp theo.

Giá nguyên liệu tăng cao tác động mạnh tới nhập siêu

Bên cạnh nhu cầu nhập khẩu đầu vào phục vụ đầu tư mở rộng sản xuất và thực hiện các đơn hàng xuất khẩu, bà Trịnh Thị Thu Hiền cho rằng cần phân tích cụ thể từng ngành hàng để đánh giá đầy đủ hơn nguyên nhân nhập siêu tăng nhanh.

Điện tử là một ví dụ. Đây là nhóm hàng có kim ngạch nhập khẩu lớn, với sự tham gia sâu của các doanh nghiệp FDI và các chuỗi sản xuất toàn cầu. Theo bà Hiền, nhập siêu của ngành tăng mạnh do đồng thời chịu tác động của giá nguyên liệu tăng cao, doanh nghiệp gia tăng tích trữ, tồn kho và mở rộng sản xuất.

Số liệu của Cục Thống kê cho thấy, 9 tháng năm 2026, nhập khẩu máy tính, sản phẩm điện tử và linh kiện đạt 188,9 tỷ USD, tăng 71,7% so với cùng kỳ, trong khi xuất khẩu đạt 123,6 tỷ USD, tăng 59,6%. Nhóm hàng này ghi nhận mức nhập siêu hơn 65 tỷ USD.

“Trong bối cảnh AI phát triển nhanh, theo thông tin được ghi nhận, giá một số vi mạch, chip và SSD phục vụ sản xuất các mặt hàng điện tử có thể tăng từ 300 - 500%. Vì vậy, ngay cả khi số lượng linh kiện nhập khẩu không tăng, trị giá nhập khẩu vẫn có thể tăng mạnh do tác động của giá”, bà Hiền chỉ rõ.

Yếu tố thứ hai là doanh nghiệp tăng tích trữ nguyên liệu và hàng tồn kho để phục vụ sản xuất trong thời gian tới. Trong bối cảnh nguồn cung một số nguyên liệu đầu vào khan hiếm, một số nhà máy và chuỗi công ty đa quốc gia đã chủ động nâng mức dự trữ.

“Có những doanh nghiệp hiện nay đã có dự trữ tồn kho đến tháng 3/2027. Tại một số doanh nghiệp, giá trị tồn kho và tích lũy nguyên liệu từ mức khoảng 100 triệu USD đã tăng lên tới 700 triệu USD. Khi số liệu của các doanh nghiệp được cộng gộp, việc gia tăng dự trữ này cũng làm tăng kim ngạch nhập khẩu của ngành điện tử”, đại diện Cục Xuất nhập khẩu cho biết.

Yếu tố thứ ba là quá trình mở rộng sản xuất, tạo thêm tài sản cố định của các chuỗi doanh nghiệp đa quốc gia tại Việt Nam.

Theo bà Hiền, những diễn biến này cho thấy quá trình tạo lập tài sản cố định và mở rộng các chuỗi nhà máy sản xuất cũng kéo theo nhu cầu nhập khẩu đầu vào và có thể là một trong những nguyên nhân tác động đến cán cân thương mại của riêng ngành điện tử.