Có thêm Innovation Hub bên cạnh Sandbox

Cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) tại Dự thảo Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo được các doanh nghiệp rất kỳ vọng. Sự phát triển của các mô hình kinh doanh, sản phẩm, dịch vụ mới, phi truyền thống đang cần sự hậu thuẫn của cơ chế thử nghiệm phù hợp. 

Sự phát triển của các mô hình kinh doanh, sản phẩm, dịch vụ mới, phi truyền thống đang rất mạnh mẽ.

Bởi thực tế, có tình trạng, pháp luật không có quy định cấm nhưng cũng không rõ liệu có thể áp dụng pháp luật hiện hành để triển khai mô hình kinh doanh hay không. Trong trường hợp đó, điều doanh nghiệp cần là một cơ chế xác nhận rõ ràng từ phía cơ quan có thẩm quyền, để doanh nghiệp yên tâm hoạt động và thuận lợi trong việc gọi vốn.

Hoặc cũng có trường hợp, do mô hình kinh doanh mới nên việc thực hiện các thủ tục hành chính gặp nhiều khó khăn.

Tuy nhiên, góp ý vào Dự thảo Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo theo đề nghị của Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho rằng, sandbox vẫn chưa đủ để các doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo an tâm.

Trên thế giới, bên cạnh cơ chế sandbox, nhiều nước đồng thời cũng vận hành Mô hình Trung tâm đổi mới (Innovation Hub). Mô hình này là đầu mối liên hệ trong việc cung cấp các hỗ trợ, tư vấn và hướng dẫn cho các doanh nghiệp, dù đã được pháp luật điều chỉnh hoặc chưa điều chỉnh, nhằm giúp các doanh nghiệp này có thể nắm bắt được các quy định pháp luật, chính sách. Cơ chế này có nhiều đặc tính như tiết kiệm chi phí (của cả cơ quan quản lý và doanh nghiệp), dễ dàng để áp dụng; không cần đầu tư nhiều thời gian và chi phí.

Theo một nghiên cứu được thực hiện bởi Ngân hàng Thế giới (WTO) và Trung tâm Tài chính thay thế Cambrige vào năm 2019, trong số các phản hồi, số lượng doanh nghiệp được hỗ trợ thông qua Innovation Hub nhiều hơn 12 lần so với trong cơ chế sandbox.

Ở Singapore, Cơ quan quản lý Tiền tệ Singapore (MAS) đã cung cấp những hướng dẫn pháp lý cho gần 140 công ty có liên quan đến cơ chế Sandbox, từ đó giúp 75% rút đơn hoặc cho phép hoạt động mà không cần cơ chế sandbox.

Do vậy, VCCI đề nghị bổ sung quy định về Mô hình Trung tâm đổi mới (Innovation Hub) đi cùng với cơ chế sandbox trong Dự thảo. Có thể quy định theo hướng hai cơ chế chung một đầu mối tiếp nhận, trong trường hợp chỉ cần hướng dẫn theo quy định hiện hành, cơ quan nhà nước có văn bản trả lời, giải đáp cho doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, VCCI cũng cho rằng, mô hình của cơ chế thử nghiệm đang được quy định tại Dự thảo chưa rõ ràng. Cụ thể, cơ chế thử nghiệm này có thể áp dụng chung cho tất cả các sản phẩm, mô hình kinh doanh mới hay một ngành, lĩnh vực sẽ tự quy định cơ chế thử nghiệm riêng.

Điều 22.3 Dự thảo giao Chính phủ quy định cụ thể về nội dung, điều kiện, cơ quan có thẩm quyền. Nếu mỗi lĩnh vực sẽ tự ban hành quy định riêng thì sẽ gây khó khăn cho doanh nghiệp, đặc biệt là những lĩnh vực mới, có sự giao thoa giữa nhiều ngành.

Do vậy, VCCI cho rằng, nên làm rõ quy định theo hướng cơ chế thử nghiệm áp dụng chung cho nhiều lĩnh vực, vận hành theo cơ chế Một cửa Chính phủ, tương tự mô hình Nhật Bản đang áp dụng.

Điều kiện niêm yết dành riêng cho doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo

Dự thảo Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đang thiết kế quy định về thị trường chứng khoán dành riêng cho doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo. Đánh giá, các doanh nghiệp ghi nhận, đây là điểm rất tích cực, tạo thêm kênh huy động vốn cho doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo.

Tuy vậy, điều họ chờ đợi là các điều kiện niêm yết.

Hiện tại, các quy định về điều kiện niêm yết tại Luật Chứng khoán, như yêu cầu phải có lãi 2 năm liên tiếp và không lỗ lũy kế, không phù hợp với đặc thù của các doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo. Thậm chí, các yêu cầu này tạo ra rào cản khiến doanh nghiệp khởi nghiệp gần như không thể niêm yết trên thị trường chứng khoán.

Do vậy, góp ý vào Dự thảo, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đề nghị bổ sung quy định về điều kiện niêm yết dành riêng cho doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo.

Ngoài ra, VCCI cũng  đề nghị cho phép sử dụng tối đa 25% tổng nguồn vốn của Quỹ phát triển khoa học công nghệ để đầu tư vào dự án khởi nghiệp.

Điều 65 Dự thảo cho phép doanh nghiệp sử dụng Quỹ phát triển khoa học công nghệ để đầu tư vào dự án khởi nghiệp sáng tạo. Quy định giới hạn doanh nghiệp chỉ được sử dụng tối đa 5% thu nhập tính thuế hàng năm cho mục đích này, có thể suy đoán nhằm khuyến khích doanh nghiệp tự thực hiện nghiên cứu phát triển.

Tuy nhiên, cách thiết kế này lại giới hạn hạn mức đầu tư của doanh nghiệp. Các dự án đầu tư không phân bổ đồng đều theo năm mà tuỳ thuộc vào tình hình thị trường, trào lưu công nghệ… Nếu mỗi năm chỉ được trích tối đa 5%, doanh nghiệp sẽ bị hạn chế cơ hội đầu tư khi thị trường có nhiều doanh nghiệp tốt.

Vì vậy, VCCI đề xuất hướng giới hạn trên tổng nguồn vốn của Quỹ phát triển khoa học công nghệ. Chẳng hạn, 5% thu nhập tính thuế tương đương với 25% mức tối đa trích vào Quỹ (20% thu nhập tính thuế), nên có thể cho phép doanh nghiệp sử dụng tối đa 25% tổng nguồn vốn của Quỹ để đầu tư vào dự án khởi nghiệp.