Chi phí tăng, áp lực lên đơn hàng xuất khẩu

Ngay khi xung đột xảy ra, hoạt động logistics qua eo biển Hormuz và kênh đào Suez - tuyến vận tải chính sang châu Âu, đã bị gián đoạn. Với thị trường Bắc Mỹ, hàng hóa vẫn có thể đi qua tuyến Thái Bình Dương và Panama, nhưng tuyến này ít trạm tiếp nhiên liệu và thường chỉ phù hợp với tàu lớn.

Điều này khiến nhiều doanh nghiệp lo ngại khả năng giao hàng đúng hạn. Bên cạnh đó, giá dầu tăng kéo theo chi phí năng lượng và nguyên liệu đầu vào tăng, đặc biệt là các sản phẩm từ dầu mỏ như xơ polyester - nguyên liệu quan trọng của ngành dệt may.

Ông Lê Tiến Trường, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Dệt may Việt Nam (Vinatex) cho biết, lo ngại lớn nhất hiện nay là thời gian giao hàng kéo dài và chi phí bảo hiểm tăng đột biến.

Theo Hiệp hội Doanh nghiệp dịch vụ logistics Việt Nam (VLA), nhiều tuyến vận tải buộc phải đi vòng qua mũi Hảo Vọng (Nam Phi), khiến thời gian vận chuyển kéo dài gấp 2-3 lần. Cước vận tải biển tăng 54-72%, bảo hiểm rủi ro chiến tranh tăng gấp 2-4 lần, trong khi chi phí bảo hiểm cho một tàu có thể lên tới 1 triệu USD.

Ngoài ra, một số hãng tàu áp dụng điều khoản kết thúc hành trình tại cảng an toàn và chuyển phần chi phí phát sinh cho chủ hàng, với mức trung bình khoảng 800 USD mỗi lần điều chỉnh.

Trước thực tế này, các doanh nghiệp trong hệ thống Vinatex vẫn tập trung hoàn thành các đơn hàng hiện có, bởi lượng đơn hàng vẫn tương đối khả quan, đặc biệt sau khi thuế đối ứng bị bãi bỏ ngày 20/2/2026 và thuế bổ sung toàn cầu được áp dụng ở mức 10-15%.

“Chúng tôi đang đẩy nhanh tiến độ sản xuất, rút ngắn thời gian trong nước để bù đắp phần thời gian logistics kéo dài”, ông Lê Tiến Trường cho biết.

Theo Cục Hải quan (Bộ Tài chính), kim ngạch xuất khẩu dệt may trong 2 tháng đầu năm đạt 5,7 tỷ USD, tăng 1,2% so với cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, nhịp chậm của xuất khẩu có thể rõ rệt hơn trong thời gian tới khi các yếu tố bất lợi dần tác động sâu vào hoạt động sản xuất.

Ông Thân Đức Việt, Tổng giám đốc Tổng công ty May 10 - CTCP chia sẻ, sau phán quyết ngày 20/2/2026 của Tòa án Tối cao Mỹ về việc chấm dứt thuế đối ứng toàn cầu, một số khách hàng đã giữ đơn hàng sơ mi cơ bản tại Ấn Độ, thay vì chuyển sang Việt Nam. Tuy nhiên, các sản phẩm khác như jacket, quần và suit vẫn đảm bảo đơn hàng đến tháng 5, riêng jacket có đơn hàng đến tháng 6.

Trong khi đó, Indonesia dự kiến ký hiệp định thương mại với châu Âu vào cuối năm 2026, có hiệu lực từ năm 2027. Khi đó, hàng dệt may Indonesia xuất sang châu Âu có thể được giảm thuế từ 10% xuống 0%, tạo thêm áp lực cạnh tranh đối với doanh nghiệp Việt Nam.

Với Tổng công ty CP Dệt may Hòa Thọ, chu kỳ đặt hàng đã có sự thay đổi, khi kế hoạch sản xuất từ cuối tháng 6 trở đi có dấu hiệu chậm hơn thông lệ.

Bà Hoàng Thùy Oanh, Phó tổng giám đốc Hòa Thọ nhận định, đây là tâm lý phòng vệ của khách hàng nhằm theo dõi sức mua và biến động thuế quan. Đồng thời, khách hàng cũng đang tái cấu trúc mạng lưới cung ứng, chuyển đơn hàng sang các quốc gia có chi phí và thuế thấp hơn Việt Nam. Nhiều mặt hàng cơ bản đã dịch chuyển sang Bangladesh, Ấn Độ và một số quốc gia châu Phi. Các đơn hàng còn lại chủ yếu là những mã hàng phức tạp hoặc có yêu cầu kỹ thuật cao.

Các doanh nghiệp lo ngại, trong năm nay, những nhà máy quy mô lớn chuyên sản xuất mặt hàng cơ bản sẽ đối mặt với nhiều thách thức hơn.

Ứng phó với thị trường biến động

Trước tình hình biến động về thuế quan, địa chính trị, chi phí năng lượng và logistics, buộc doanh nghiệp phải chủ động xây dựng các kịch bản ứng phó.

Với thị trường EU, các doanh nghiệp đã chuẩn bị phương án giao hàng phù hợp trong trường hợp tuyến vận tải thay đổi và chi phí tăng. Doanh nghiệp cũng tính toán lại nhu cầu nguyên liệu, cơ cấu giá và tiến độ sản xuất nhằm hạn chế rủi ro giao hàng chậm.

Đối với thị trường Mỹ, áp lực cạnh tranh về giá đang gia tăng khi USD suy yếu và Trung Quốc duy trì đồng Nhân dân tệ ở mức thấp. Trên cơ sở đó, nhiều doanh nghiệp đang đẩy nhanh tiến độ các đơn hàng xuất sang Mỹ, tận dụng giai đoạn thuế bổ sung 10-15% có hiệu lực trong 150 ngày để tối ưu kế hoạch giao hàng.

Theo Hiệp hội Dệt may Việt Nam (Vitas), xung đột Trung Đông đang tạo ra ít nhất 6 tác động lớn đối với ngành dệt may, trong đó đáng chú ý là khó khăn trong việc dự báo đơn hàng dài hạn.

Hiện hơn 70% nguyên liệu vải polyester của ngành phụ thuộc vào nhập khẩu, trong khi giá xăng dầu tăng đang trực tiếp làm gia tăng chi phí sản xuất. Bên cạnh đó, thị trường Mỹ - chiếm khoảng 40% kim ngạch xuất khẩu cũng chịu tác động từ biến động địa chính trị.

Để duy trì nhịp sản xuất, các doanh nghiệp đang theo dõi sát diễn biến thị trường, đồng thời đẩy mạnh tìm kiếm thị trường mới, đa dạng hóa khách hàng nhằm giảm thiểu rủi ro.