Doanh nghiệp vẫn ngóng chờ được gỡ điểm nghẽn

Xuất khẩu tiếp tục tăng trưởng, nhưng phía sau những con số tích cực là hàng loạt điểm nghẽn về thủ tục hành chính, tiêu chuẩn kỹ thuật, logistics, tín dụng và nguồn lực sản xuất...

TIN LIÊN QUAN

Tiếp tục cắt giảm thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh

6 tháng đầu năm nay, kim ngạch xuất khẩu thủy ước đạt khoảng 5,7 tỷ USD, tăng khoảng 11% so với cùng kỳ năm trước. Ảnh: Lê Toàn

Đã có những cơ hội thị trường bị bỏ lỡ

Kiến nghị tiếp tục được đưa ra khi các đoàn công tác của Bộ Công thương làm việc với hiệp hội ngành hàng xuất khẩu nắm bắt tình hình sản xuất, kinh doanh, tiếp nhận các khó khăn, vướng mắc cũng như các đề xuất, kiến nghị liên quan, nhằm mục tiêu thúc đẩy tăng trưởng xuất khẩu hai con số.

Với các doanh nghiệp, mối quan ngại lớn nhất lúc này là nhiều kiến nghị đưa ra từ trước đó vẫn “đang trong quá trình giải quyết” hoặc tốc độ giải quyết chưa như mong đợi. Sự chậm trễ đã khiến có doanh nghiệp tuột mất cơ hội chốt thêm đơn hàng mới, lỡ nhịp kinh doanh.

Ngành thủy sản là một ví dụ điển hình. 6 tháng đầu năm nay, kim ngạch xuất khẩu thủy ước đạt khoảng 5,7 tỷ USD, tăng khoảng 11% so với cùng kỳ năm trước. Theo ông Nguyễn Hoài Nam, Tổng thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (Vasep), dù tốc độ tăng trưởng quý II đã chậm lại so với quý I, kết quả này vẫn cho thấy nỗ lực rất lớn của doanh nghiệp trong việc duy trì sản xuất, thích ứng với biến động thị trường và khai thác cơ hội xuất khẩu.

Tuy vậy, đằng sau các kết quả tích cực, ông Nguyễn Hoài Nam tiếp tục nhắc đến hàng loạt sức ép ngày càng lớn về chi phí sản xuất, logistics, nguồn nguyên liệu, lao động, tiếp cận tín dụng cũng như các rào cản thương mại từ thị trường quốc tế.

Vasep cho biết chi phí vận tải biển và logistics tăng mạnh, nhiều tuyến tăng từ 30%; lao động tại nhiều địa bàn trọng điểm thiếu hụt; hạn mức tín dụng bị siết chặt trong khi nhu cầu vốn lưu động để thu mua nguyên liệu và thực hiện đơn hàng ngày càng lớn..., tác động trực tiếp tới hoạt động của nhiều doanh nghiệp.

Các bộ, ngành tập trung hỗ trợ doanh nghiệp và ngành hàng xuất khẩu chủ lực có kim ngạch lớn, giá trị gia tăng cao và tạo thặng dư thương mại lớn cho nền kinh tế. Có cơ chế thuận lợi hơn để hỗ trợ các doanh nghiệp xuất khẩu chủ lực mở rộng sản xuất, nâng cao năng lực cạnh tranh và giữ vững thị phần tại các thị trường trọng điểm.

- Phó thủ tướng Phạm Gia Túc

Đáng chú ý, trong 10 nhóm kiến nghị gửi các bộ Tài chính, Công thương, Nông nghiệp và Môi trường, hơn một nửa nội dung Vasep đề xuất tập trung vào việc rà soát, sửa đổi những quy định đang làm phát sinh chi phí và kéo dài thời gian thực hiện thủ tục, như mở rộng hạn mức tín dụng, hoàn thiện cơ chế cấp giấy chứng nhận xuất khẩu, điều chỉnh quy định về thuế, môi trường, truy xuất nguồn gốc đến đầu tư hạ tầng vùng nuôi.

Cụ thể, Vasep kiến nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Công thương và các địa phương chỉ đạo nâng cao tính kịp thời, linh hoạt và thống nhất trong thực thi các thủ tục liên quan đến cấp giấy tờ (C/O, C/C, C/H, S/C,…) cho các lô hàng thủy sản xuất khẩu. Những quy định này, theo phản ánh của doanh nghiệp đang là rào cản đối với hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Điều doanh nghiệp mong mỏi trong giai đoạn áp dụng quy định mới hoặc sau phân cấp, cần có hướng dẫn chuyển tiếp rõ ràng, đầu mối xử lý vướng mắc nhanh, cơ chế giải đáp thống nhất giữa Trung ương và địa phương, tránh để doanh nghiệp bị ách tắc hồ sơ, chậm giao hàng hoặc phát sinh chi phí ngoài kế hoạch.

Doanh nghiệp thủy sản cũng đề nghị không thu thuế giá trị gia tăng đối với hàng xuất khẩu tái nhập để sửa chữa rồi xuất khẩu lại. Theo tính toán, giải pháp này sẽ giúp doanh nghiệp giảm chi phí vốn, giảm thủ tục hoàn thuế, cải thiện dòng tiền và phù hợp với bản chất hàng hóa không tiêu thụ tại thị trường Việt Nam.

Đặc biệt, các doanh nghiệp đặt nhiều kỳ vọng vào tốc độ tháo gỡ điểm nghẽn. Bởi theo phản hồi từ một số đơn vị thuộc các bộ, ngành liên quan trong các cuộc làm việc với doanh nghiệp, hiệp hội ngành hàng, khó khăn phát sinh từ thực tiễn sản xuất, kinh doanh về cơ bản đã được nắm bắt kịp thời. Một số vướng mắc cấp bách đã được hướng dẫn hoặc xử lý bước đầu, góp phần hạn chế tình trạng ách tắc hàng hóa xuất khẩu.

Tuy nhiên, nhiều đơn vị thừa nhận, với những kiến nghị liên quan đến sửa đổi văn bản luật, nghị định hoặc các nội dung liên quan đồng thời đến nhiều bộ, ngành, đòi hỏi phối hợp xử lý nên sẽ mất nhiều thời gian hơn.

“Chúng tôi mong các cơ quan quản lý tiếp tục tháo gỡ khó khăn, tạo điều kiện nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp”, ông Nam thay mặt các doanh nghiệp gửi gắm.

Không chỉ là số lượng giấy phép, thủ tục cắt giảm

6 tháng đầu năm 2026, Bộ Công thương đã cắt giảm 367/658 điều kiện kinh doanh, tương đương 55,7%; bãi bỏ 111 thủ tục hành chính và đơn giản hóa 177 thủ tục hành chính khác.

Nhưng với doanh nghiệp xuất khẩu, việc cắt giảm thủ tục hành chính không đơn thuần là giảm số lượng giấy phép hay thủ tục. Điều doanh nghiệp mong đợi là xây dựng một môi trường kinh doanh minh bạch, được tạo thuận lợi thương mại để các mắt xích trong chuỗi giá trị thông suốt, nâng cao vị thế của Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Cũng phải nhắc lại, Chính phủ đã xác định quyết liệt thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số giai đoạn 2026-2030, đồng nghĩa đang có những nỗ lực lớn trong điều hành để hỗ trợ xuất khẩu với vai trò là một trong những động lực tăng trưởng chủ yếu của nền kinh tế, góp phần thúc đẩy sản xuất, tạo việc làm, ổn định kinh tế vĩ mô.

Tuy vậy, vẫn còn khoảng cách giữa cơ chế, chính sách và thực tế hoạt động của doanh nghiệp.

Theo Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công thương), chính sách về nguồn lực sản xuất và phát triển ngành hàng, tăng tỷ lệ nội địa hóa là nhóm kiến nghị chiếm tỷ trọng lớn trong tổng số giải pháp mà các hiệp hội ngành hàng chủ lực đề xuất. Các kiến nghị này tập trung vào công nghệ sản xuất và năng lực chế biến sâu; phát triển nguồn nguyên liệu, chính sách về tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và truy xuất nguồn gốc.

Hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và quản lý chất lượng ngày càng đóng vai trò quan trọng đối với năng lực cạnh tranh của hàng hóa xuất khẩu. Tuy nhiên, quá trình triển khai vẫn còn một số khó khăn liên quan đến thủ tục kiểm tra chuyên ngành, chi phí thử nghiệm, kiểm nghiệm, năng lực của hệ thống phòng thử nghiệm và sự thiếu đồng bộ trong quản lý truy xuất nguồn gốc giữa các địa phương, ngành hàng.

Vì thế, một số hiệp hội đề nghị tăng cường chia sẻ thông tin giữa các cơ quan quản lý nhà nước, bảo đảm mục tiêu quản lý nhà nước nhưng không tạo thêm gánh nặng chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp. Khi chi phí tuân thủ giảm bớt, thủ tục được đẩy nhanh, đặc biệt trong bối cảnh các ngành hàng xuất khẩu đang phải thích ứng với nhiều yêu cầu mới từ các thị trường quốc tế, doanh nghiệp sẽ có thêm nguồn lực để đầu tư nâng cao chất lượng hàng hóa, gia tăng khả năng cạnh tranh với các đối thủ.

Ông Trần Thanh Hải, Phó cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công thương) khẳng định, việc tiếp tục khơi thông sản xuất, tạo nguồn hàng và nâng cao giá trị hàng hóa do doanh nghiệp Việt Nam sản xuất là yếu tố hết sức quan trọng.

Xuất khẩu đang chịu tác động ngày càng lớn từ các thay đổi chính sách thương mại, đầu tư và quản lý nhập khẩu của các thị trường đối tác. Xu hướng gia tăng bảo hộ thương mại, yêu cầu phát triển bền vững, truy xuất nguồn gốc, giảm phát thải và bảo đảm an ninh chuỗi cung ứng đang trở thành những yếu tố tác động trực tiếp đến khả năng duy trì và mở rộng thị trường.

Những điểm nghẽn sớm được khơi thông, với các chính sách hỗ trợ đầu tư, phát triển sản xuất, cũng như được tạo thuận lợi thương mại… sẽ giúp ngành hàng như nông thủy sản, dệt may, điện tử có động lực tăng trưởng xuất khẩu thực chất hơn.