Từ đầu tư máy móc đến năng lực trở thành nhà cung cấp

Chỉ trong hai ngày, hai doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ trong nước cùng đưa thêm năng lực sản xuất mới vào hoạt động. Công ty TNHH Dụng cụ An Mi (ANMI TOOLS) khánh thành nhà máy tại Bắc Ninh sau 17 năm phát triển trong lĩnh vực dụng cụ cắt gọt kim loại và cơ khí chính xác. Một ngày sau, Công ty cổ phần Công nghiệp hỗ trợ TOMECO (TOMECO SI) cũng khánh thành giai đoạn 1 nhà máy tại Khu công nghiệp Hỗ trợ Nam Hà Nội (HANSSIP), xã Đại Xuyên, TP. Hà Nội.

Quy mô, sản phẩm và thị trường của hai doanh nghiệp khác nhau, nhưng đều cùng mục tiêu nâng khả năng tự chủ sản xuất, làm chủ những công đoạn kỹ thuật khó và đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của khách hàng trong nước, quốc tế. Đây cũng là bài toán chung của công nghiệp hỗ trợ Việt Nam khi số lượng doanh nghiệp đã tăng nhanh, song số đơn vị đủ năng lực cung ứng trực tiếp cho các tập đoàn đa quốc gia vẫn còn hạn chế.

Phó Chủ tịch UBND TP. Hà Nội Trương Việt Dũng phát biểu tại Lễ khánh thành Nhà máy TOMECO SI.

Tại Bắc Ninh, nhà máy mới của ANMI TOOLS tập trung phục vụ nhóm công nghiệp 3C gồm máy tính, thiết bị truyền thông và điện tử tiêu dùng. Trong khi đó, cơ sở sản xuất hiện có tại Hưng Yên tiếp tục đảm nhiệm các đơn hàng cho ô tô, xe máy, hàng không - vũ trụ và an ninh - quốc phòng.

Việc lựa chọn Bắc Ninh không ngẫu nhiên, theo bà Nguyễn Nguyệt Anh, Tổng giám đốc ANMI TOOLS, đây là khu vực tập trung dày đặc các cơ sở sản xuất điện tử, trong đó có hệ sinh thái của Samsung tại Bắc Ninh và Thái Nguyên.

Khoảng 70% khách hàng của ANMI TOOLS hiện là doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài. Doanh nghiệp đã trở thành nhà cung cấp cấp 1 cho Samsung từ năm 2015, nhưng áp lực duy trì vị trí trong chuỗi cung ứng khiến nhu cầu đầu tư tiếp tục gia tăng.

Bởi trở thành nhà cung cấp cho tập đoàn lớn không đồng nghĩa doanh nghiệp đã có một vị trí ổn định lâu dài. Năng lực sản xuất phải được duy trì qua chất lượng sản phẩm, tiến độ giao hàng, khả năng xử lý đơn hàng, quản trị rủi ro và mức độ sẵn sàng khi khách hàng thay đổi yêu cầu kỹ thuật.

ANMI TOOLS vì vậy tiếp tục đầu tư vào máy móc, công nghệ và nhân lực để mở rộng quy mô sản xuất. Quá trình này cũng đi kèm áp lực vốn khi chi phí xây dựng và lãi vay ở mức cao.

Để hạn chế thời gian gián đoạn, doanh nghiệp đã đưa máy móc về nhà máy Hưng Yên từ tháng 5/2026 để vận hành thử và thực hiện các đơn hàng thử nghiệm trước khi chuyển sang cơ sở Bắc Ninh.

Doanh nghiệp dần tự chủ những công đoạn từng phải thuê ngoài

Nếu ANMI TOOLS mở rộng sản xuất để tiến sâu hơn vào chuỗi điện tử, TOMECO SI lựa chọn hướng đầu tư vào các công đoạn cơ khí hạng nặng và sản phẩm có yêu cầu kỹ thuật cao.

Nhà máy TOMECO SI được xây dựng trên diện tích 18.859 m2 đất thuê tại HANSSIP, khởi công tháng 10/2024 và bắt đầu hoạt động từ tháng 3/2026, trước khi chính thức khánh thành giai đoạn 1.

Theo ông Lê Quý Khả, Chủ tịch HĐQT, Tổng giám đốc TOMECO, nhu cầu đầu tư nhà máy mới xuất phát từ giới hạn ngày càng rõ của cơ sở TOMECO An Khang khi đơn hàng tăng về quy mô và độ phức tạp.

Nhiều chi tiết lớn, nặng trước đây phải thuê gia công bên ngoài, làm giảm khả năng chủ động về tiến độ và kiểm soát chất lượng. Nhà máy TOMECO SI được hình thành để giải quyết nút thắt này bằng cách bổ sung năng lực gia công hạng nặng, nhiệt luyện, đo kiểm chính xác và quản trị sản xuất bằng dữ liệu.

Phó Chủ tịch UBND TP. Hà Nội Trương Việt Dũng cùng lãnh đạo các đơn vị dự Lễ khánh thành Nhà máy TOMECO SI.

Nhà máy được trang bị máy tiện đứng CNC có thể gia công chi tiết đường kính tới 1,6 m, trọng lượng tới 8 tấn; lò nhiệt luyện cho chi tiết tới 20 tấn; robot hàn và hệ thống đo 3D.

TOMECO SI định hướng sản xuất thiết bị công suất lớn, sản phẩm cơ khí chính xác, OEM và hàng xuất khẩu. Hai cơ sở của doanh nghiệp cùng vận hành trên một hệ thống quản trị và tiêu chuẩn chất lượng, nhằm bảo đảm sự đồng nhất trong toàn bộ chuỗi sản xuất.

Hiện doanh nghiệp đã sản xuất linh kiện OEM xuất khẩu sang Hoa Kỳ, với hơn 40 mã sản phẩm được phê duyệt theo quy trình PPAP. Mỗi tháng, khoảng 6 - 8 container hàng được xuất sang Chicago.

TOMECO cũng đã hoàn thành đề tài khoa học và công nghệ cấp Nhà nước về thiết kế, chế tạo quạt ly tâm công nghiệp hiệu suất cao, công suất lớn. Kết quả nghiên cứu đã được ứng dụng tại Công ty cổ phần Xi măng Vicem Bút Sơn và tiếp tục đưa vào sản xuất tại TOMECO SI, tạo khả năng chế tạo quạt công nghiệp có công suất tới 2.500 kW.

Giai đoạn tới, doanh nghiệp dự kiến mở rộng xuất khẩu, phát triển dịch vụ động cơ và quạt công nghiệp cỡ lớn, đồng thời hướng đến mô hình nhà máy xanh, đáp ứng các tiêu chuẩn ESG.

Công nghiệp hỗ trợ cần được đo bằng năng lực thực chất

Phát biểu tại Lễ khánh thành Nhà máy TOMECO SI, Phó Chủ tịch UBND TP. Hà Nội Trương Việt Dũng nhấn mạnh công nghiệp hỗ trợ giữ vai trò chiến lược trong nâng cao năng lực tự chủ của nền công nghiệp.

Cả nước hiện có trên 7.000 doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ nhưng mới khoảng 1.000 doanh nghiệp đủ năng lực cung ứng trực tiếp cho doanh nghiệp lắp ráp và các tập đoàn đa quốc gia. Trong số đó, doanh nghiệp trong nước chỉ chiếm khoảng 30%.

Theo ông Trương Việt Dũng, cách đánh giá cũng cần thay đổi, chuyển từ việc chủ yếu nhìn vào số doanh nghiệp, số nhà máy hoặc tỷ lệ nội địa hóa sang năng lực thiết kế, chế tạo, tỷ lệ giá trị gia tăng được giữ lại trong nước và vị trí thực tế của doanh nghiệp Việt trong chuỗi cung ứng.

Một sản phẩm có tỷ lệ linh kiện sản xuất trong nước cao chưa chắc đồng nghĩa doanh nghiệp Việt giữ được phần giá trị lớn nếu các khâu thiết kế, công nghệ lõi, vật liệu hoặc tiêu chuẩn kỹ thuật vẫn phụ thuộc bên ngoài.

Với Hà Nội, thành phố hiện có khoảng 1.000 doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ, hơn 35% trong số đó có hệ thống sản xuất và sản phẩm đạt tiêu chuẩn quốc tế.

Thủ đô cũng sở hữu hệ thống trường đại học kỹ thuật, viện nghiên cứu và nguồn kỹ sư tương đối lớn. Vấn đề nằm ở việc kết nối được các nguồn lực này với hoạt động sản xuất, biến kết quả nghiên cứu thành công nghệ và sản phẩm thương mại, đồng thời đưa doanh nghiệp vào những đơn hàng cụ thể của chuỗi toàn cầu.

Phó Chủ tịch UBND TP. Hà Nội Trương Việt Dũng cùng ông Nguyễn Hoàng, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Công nghiệp hỗ trợ TP. Hà Nội (HANSIBA) và đại diện lãnh đạo các đơn vị tham quan xưởng trước thềm khánh thành.

Sau khoảng 15 năm không có khu công nghiệp mới, Hà Nội đặt mục tiêu khởi công 6 khu công nghiệp trong năm 2026 với tổng quy mô gần 1.400 ha. Không gian công nghiệp mới được kỳ vọng giải quyết phần nào nút thắt mặt bằng, tạo thêm quỹ đất cho các dự án sản xuất và công nghệ cao.

Lãnh đạo thành phố xác định việc tháo gỡ khó khăn về mặt bằng, hạ tầng, công nghệ, nhân lực và kết nối thị trường là trách nhiệm của chính quyền. Ngược lại, doanh nghiệp được yêu cầu chủ động bước vào những công đoạn khó hơn, làm chủ thiết kế, chế tạo và nâng chất lượng sản phẩm.

Các doanh nghiệp quy mô lớn cũng cần đóng vai trò dẫn dắt, hỗ trợ nhà cung ứng trong nước nâng cấp năng lực trên cơ sở nhu cầu mua hàng thực tế, thay vì kết nối theo hình thức.

Cùng với định hướng mở rộng không gian công nghiệp của TP. Hà Nội, Khu công nghiệp HANSSIP đang phát triển mạng lưới doanh nghiệp sản xuất công nghiệp hỗ trợ và công nghệ cao. Giai đoạn 1 của HANSSIP đã được lấp đầy với sự hiện diện của các doanh nghiệp trong nước như TOMECO, Brother, THT cùng các doanh nghiệp FDI như MITAC, Inventec, VSO, TriO...

Khu công nghiệp này cũng hình thành tổ hợp Technopark Việt Nam - Nhật Bản thông qua sự hợp tác giữa Tập đoàn N&G Việt Nam, Hiệp hội Doanh nghiệp Công nghiệp hỗ trợ TP. Hà Nội (HANSIBA) và nhóm doanh nghiệp công nghiệp vùng Kobe, Nhật Bản. Trong hệ sinh thái này, Tập đoàn Onaga của Nhật Bản đã đầu tư sản xuất linh kiện, sản phẩm cho hàng không, vũ trụ và các lĩnh vực chế tạo kỹ thuật cao, tham gia mạng lưới cung ứng liên quan tới Boeing, Airbus, đóng tàu và tàu cao tốc.

Theo ông Nguyễn Hoàng, Chủ tịch HANSIBA, Chủ tịch Tập đoàn N&G, TOMECO là một trong những doanh nghiệp Việt Nam tiên phong đầu tư tại HANSSIP và góp phần tạo sức hút đối với các nhà đầu tư tiếp theo.

Khi số lượng doanh nghiệp quốc tế trong khu công nghiệp ngày càng lớn, bài toán đặt ra là làm thế nào để có thêm doanh nghiệp Việt cùng hiện diện, nhận đơn hàng, hợp tác sản xuất và từng bước trở thành nhà cung cấp cho các doanh nghiệp FDI ngay trong cùng hệ sinh thái.

HANSIBA cho biết sẽ tiếp tục phối hợp với chính quyền địa phương thúc đẩy giai đoạn 2 của HANSSIP, hướng tới hệ sinh thái công nghiệp hỗ trợ gắn với công nghệ cao và đổi mới sáng tạo.