Gần 80% doanh nghiệp đánh giá hoạt động sản xuất - kinh doanh quý II/2026 tốt hơn hoặc giữ ổn định so với quý trước; tỷ lệ này dự kiến tăng lên 83,4% trong quý III. Chỉ số cân bằng chung cũng tăng từ 16% lên 22,8%, phản ánh tâm lý tích cực hơn của cộng đồng doanh nghiệp.

Đây là kết quả điều tra xu hướng sản xuất - kinh doanh các doanh nghiệp ngành công nghiệp chế biến, chế tạo quý II/2026 của Cục Thống kê (Bộ Tài chính) vừa công bố. Theo Cục Thống kê, tổng số doanh nghiệp trả lời trong kỳ điều tra quý II/2026 là 6.110 doanh nghiệp ngành công nghiệp chế biến, chế tạo (chiếm 98,2% số doanh nghiệp được chọn mẫu).

Đơn hàng tăng nhưng lợi nhuận chưa theo kịp

Điểm sáng của cuộc điều tra nằm ở sự cải thiện của thị trường đầu ra. Có 79,6% doanh nghiệp cho biết số lượng đơn hàng mới trong quý II tăng hoặc giữ ổn định, trong đó 33,9% ghi nhận đơn hàng tăng. Với đơn hàng xuất khẩu, tỷ lệ doanh nghiệp có đơn hàng tăng hoặc ổn định đạt 80,4%.

84,6% doanh nghiệp dự báo đơn hàng mới sẽ tăng trong quý III/2026. Ảnh: Khánh Linh

Xu hướng này tiếp tục được củng cố trong quý III khi 84,6% doanh nghiệp dự báo đơn hàng mới sẽ tăng hoặc giữ ổn định; riêng đơn hàng xuất khẩu đạt 84,7%.

Đơn hàng cải thiện kéo theo hoạt động sản xuất phục hồi. Có 79,9% doanh nghiệp cho biết khối lượng sản xuất tăng hoặc giữ nguyên, trong khi công suất sử dụng máy móc, thiết bị bình quân đạt 75,5%, cao hơn quý trước. Gần một phần ba doanh nghiệp đã vận hành ở mức 90-100% công suất, cho thấy năng lực sản xuất đang được khai thác tốt hơn.

Tuy nhiên, sự cải thiện về đơn hàng chưa đồng nghĩa với hiệu quả kinh doanh được cải thiện tương ứng.

Có tới 94,6% doanh nghiệp cho biết chi phí sản xuất trên một đơn vị sản phẩm tăng hoặc giữ nguyên so với quý I, trong đó 38,3% vẫn ghi nhận chi phí tiếp tục tăng. Chỉ 26,8% doanh nghiệp tăng được giá bán sản phẩm, còn 67,5% phải giữ nguyên giá bán.

Điều này phản ánh một thực tế đáng chú ý: doanh nghiệp đang có thêm việc làm, nhưng khả năng chuyển phần chi phí tăng vào giá bán vẫn hạn chế do sức mua và áp lực cạnh tranh trên thị trường. Nói cách khác, tốc độ cải thiện doanh thu đang nhanh hơn tốc độ cải thiện lợi nhuận.

Áp lực cạnh tranh cũng được phản ánh rõ trong kết quả khảo sát. 50,6% doanh nghiệp cho rằng, cạnh tranh của hàng hóa trên thị trường trong nước là yếu tố ảnh hưởng lớn nhất đến hoạt động sản xuất, cao hơn cả tỷ lệ doanh nghiệp đánh giá nhu cầu thị trường trong nước còn thấp (47,4%) hay lãi suất vay vốn cao (28,4%).

Có nghĩa là khi thị trường dần phục hồi, bài toán của doanh nghiệp không chỉ là tìm kiếm đơn hàng mà còn là giữ được biên lợi nhuận trong môi trường cạnh tranh ngày càng gay gắt.

Doanh nghiệp tiếp tục kỳ vọng giảm lãi suất

Một điểm đáng chú ý khác là khoảng cách giữa khó khăn hiện tại và kỳ vọng chính sách của doanh nghiệp.

Khảo sát cho thấy 28,4% doanh nghiệp coi lãi suất vay vốn là yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất - kinh doanh trong quý II. Tuy nhiên, khi được hỏi về các giải pháp hỗ trợ, có tới 43,4% doanh nghiệp kiến nghị ngân hàng tiếp tục giảm lãi suất cho vay.

Các yếu tố ảnh hưởng đến sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp chế biến, chế tạo Quý II/2026. Nguồn: Cục Thống kê

Khoảng cách gần 15 điểm phần trăm này cho thấy mong muốn giảm lãi suất không chỉ xuất phát từ nhu cầu tháo gỡ khó khăn trước mắt, mà còn phản ánh kỳ vọng tạo thêm dư địa tài chính để mở rộng đầu tư khi thị trường đang dần phục hồi.

Đáng chú ý, cùng với kiến nghị giảm lãi suất, 46,9% doanh nghiệp mong muốn Nhà nước có giải pháp bình ổn giá nguyên vật liệu và năng lượng nhằm giảm áp lực chi phí đầu vào; 33,9% doanh nghiệp đề nghị ổn định nguồn cung nguyên vật liệu để bảo đảm hoạt động sản xuất.

Những kiến nghị này cho thấy doanh nghiệp không chỉ quan tâm đến chi phí vốn mà còn mong muốn giảm đồng thời cả hai cấu phần lớn nhất trong giá thành sản xuất: chi phí tài chính và chi phí đầu vào.

FDI tiếp tục dẫn dắt đà phục hồi

Một xu hướng đáng chú ý khác của cuộc điều tra là khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) tiếp tục thể hiện khả năng phục hồi mạnh hơn các khu vực còn lại.

Trong dự báo quý III, chỉ số cân bằng chung của khu vực FDI đạt 25,8%, cao hơn đáng kể so với khu vực doanh nghiệp ngoài nhà nước (21,8%) và doanh nghiệp nhà nước (18,2%).

Xu hướng này lặp lại ở hầu hết các chỉ tiêu quan trọng. Chỉ số cân bằng về đơn hàng mới của khu vực FDI đạt 23,5%, cao hơn doanh nghiệp ngoài nhà nước (20,6%) và doanh nghiệp nhà nước (20,4%). Với khối lượng sản xuất, chỉ số của FDI đạt 26,2%, trong khi doanh nghiệp ngoài nhà nước đạt 22,5% và doanh nghiệp nhà nước 23,6%.

Đáng chú ý hơn, khu vực FDI cũng là nhóm duy nhất duy trì mức tăng tích cực về lao động ngay từ quý II, với chỉ số cân bằng đạt 3,3%, trong khi doanh nghiệp ngoài nhà nước và doanh nghiệp nhà nước vẫn ghi nhận mức âm lần lượt -3,6% và -4,4%.

Sang quý III, khu vực FDI tiếp tục dẫn đầu với chỉ số cân bằng lao động 13,6%, cao gấp hơn ba lần khu vực doanh nghiệp trong nước.

Kết quả điều tra cho thấy khu vực FDI tiếp tục dẫn đầu ở hầu hết các chỉ số như hoạt động sản xuất kinh doanh, đơn hàng mới, khối lượng sản xuất và sử dụng lao động, phản ánh mức độ lạc quan cao hơn so với khu vực doanh nghiệp trong nước.

Trong khi đó, khu vực doanh nghiệp trong nước dù đã cải thiện đáng kể về niềm tin kinh doanh nhưng vẫn phục hồi chậm hơn, đặc biệt ở khả năng mở rộng sản xuất và tuyển dụng lao động.