Tích nước từ sớm để chủ động nguồn điện cho mùa khô

Dù đã hoàn thành kế hoạch sản xuất điện năm 2026 trước 3 tháng nhưng Nhà máy Thủy điện Bản Vẽ vẫn đang khẩn trương chuẩn bị cho năm 2027. Từ giữa tháng 10/2026, nhà máy đã triển khai phương án tích nước hồ chứa, chủ động dự trữ nguồn nước phục vụ phát điện và nhu cầu sinh hoạt, sản xuất ở hạ du trong mùa cạn tới.

Động thái này diễn ra trong bối cảnh nguy cơ thiếu hụt nguồn nước do ảnh hưởng của El Nino đang đặt ra yêu cầu phải chuẩn bị sớm các điều kiện vận hành. Với các nhà máy thủy điện, nguồn nước tích trữ từ cuối mùa lũ có ý nghĩa quan trọng đối với khả năng phát điện trong những tháng mùa khô, khi nhu cầu điện của nền kinh tế vẫn phải được đáp ứng.

Hồ thủy điện Bản Vẽ.

Cụ thể, thực hiện chỉ đạo của Chính phủ tại Văn bản số 9694/VPCP-NN ngày 24/9/2026 về chủ động ứng phó nguy cơ thiếu hụt nguồn nước, Công ty Thủy điện Bản Vẽ đã xây dựng phương án tích nước từ ngày 14/10/2026.

Tại thời điểm triển khai, mực nước hồ ở cao trình khoảng 197,5 m, thấp hơn mực nước dâng bình thường 2,5 m, tương ứng với dung tích cần tích thêm khoảng 110 triệu m³ nước. Theo số liệu theo dõi đến ngày 27/10, mực nước hồ có xu hướng tăng, lượng nước dự trữ được bổ sung so với thời điểm bắt đầu thực hiện phương án.

Việc chủ động tích nước càng có ý nghĩa khi Thủy điện Bản Vẽ vừa trải qua 9 tháng sản xuất thuận lợi. Được giao kế hoạch sản lượng 917 triệu kWh trong năm 2026, nhà máy đã hoàn thành chỉ tiêu này từ ngày 28/9. Sản lượng 9 tháng ước đạt 934,8 triệu kWh, tương đương 102% kế hoạch năm.

Diễn biến mực nước hồ Bản Vẽ trong tháng 10/2026 từ ứng dụng BANVEHMI của Công ty Thủy điện Bản Vẽ.

Không chỉ hoàn thành sớm sản lượng, nhà máy còn duy trì các chỉ tiêu vận hành tích cực. Trong 9 tháng đầu năm, hệ số khả dụng đạt 99,82%, tỷ lệ điện tự dùng 0,56% và không xảy ra sự cố gây dừng máy.

Kết quả trên có sự đóng góp của điều kiện thủy văn thuận lợi và công tác điều tiết hồ chứa. Vào đầu năm 2026, mực nước hồ Bản Vẽ đạt 199,8 m, gần mực nước dâng bình thường 200 m. Lưu lượng nước về hồ bình quân 9 tháng đạt 155,93 m³/s, tạo điều kiện để nhà máy khai thác hiệu quả nguồn nước cho phát điện.

Tuy nhiên, sản lượng cao trong năm 2026 không bảo đảm nguồn nước sẽ tiếp tục thuận lợi trong năm 2027. Bởi vậy, thay vì chỉ tập trung khai thác sản lượng trước mắt, Công ty Thủy điện Bản Vẽ đã chuyển trọng tâm sang tích trữ nguồn nước, chuẩn bị cho những tháng có thể xuất hiện tình trạng khô hạn.

Là hồ chứa có vai trò quan trọng trên lưu vực sông Cả, Bản Vẽ phải đồng thời thực hiện các nhiệm vụ phát điện, cấp nước và cắt, giảm lũ cho hạ du. Vì vậy, việc tích nước được triển khai trên cơ sở theo dõi chặt chẽ diễn biến khí tượng thủy văn, tuân thủ quy trình vận hành liên hồ chứa và các yêu cầu an toàn công trình.

Theo phương án đã báo cáo Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự tỉnh Nghệ An, nếu xuất hiện hình thế thời tiết có khả năng gây mưa lũ, Công ty sẽ điều chỉnh chế độ vận hành phù hợp, chuyển sang thực hiện nhiệm vụ giảm lũ cho hạ du hoặc bảo đảm an toàn công trình theo quy định.

Việc tích nước sớm tại Bản Vẽ cũng nằm trong yêu cầu chung mà Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) đặt ra đối với các nhà máy thủy điện thuộc Tổng công ty Phát điện 1 (EVNGENCO1).

Tại cuộc họp gần đây của lãnh đạo EVN với EVNGENCO1, ông Đinh Thế Phúc, Thành viên HĐTV EVN đã yêu cầu các đơn vị tận dụng điều kiện thủy văn thuận lợi trong những tháng cuối năm để tích nước, phấn đấu đưa hồ về mực nước dâng bình thường, chuẩn bị nguồn nước phục vụ phát điện mùa khô 2027.

Theo số liệu tại thời điểm này, mực nước các hồ Bản Vẽ, Sông Tranh 2, Đại Ninh, Đồng Nai 3, Đa Nhim và Hàm Thuận đều cao hơn kế hoạch được phê duyệt. Đây là điều kiện thuận lợi để các nhà máy chủ động tính toán phương án vận hành, cân đối giữa phát điện và dự trữ nguồn nước.

Chuẩn bị gần 15 triệu tấn than, nâng mức khả dụng các tổ máy

Nếu các nhà máy thủy điện phải chủ động tích nước thì với nhiệt điện, nhiệm vụ quan trọng nhất là bảo đảm nhiên liệu và duy trì khả năng phát điện ổn định của các tổ máy.

Theo kế hoạch, EVNGENCO1 cần khoảng 4,4 triệu tấn than cho sản xuất điện trong quý IV/2026 và dự kiến 14,75 triệu tấn trong năm 2027. Khối lượng nhiên liệu này đòi hỏi Tổng công ty phải chủ động từ khâu ký kết hợp đồng, tổ chức cung ứng đến vận chuyển và dự trữ tại các nhà máy.

EVNGENCO1 cũng đã đẩy nhanh đàm phán, ký kết hợp đồng cung cấp than với Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV) và Tổng công ty Đông Bắc, đồng thời xây dựng kế hoạch nhập khẩu, dự trữ nhiên liệu phục vụ vận hành.

Lãnh đạo EVN làm việc với EVNGENCO1 về kế hoạch vận hành, cấp điện mùa khô 2027. Ảnh: ĐVCC.

Lãnh đạo EVN yêu cầu Tổng công ty bám sát tiến độ giao than, kiểm tra thực tế lượng nhiên liệu tại các nhà máy và chủ động tăng tồn kho từ tháng 3/2027 để chuẩn bị cho cao điểm mùa khô.

Cùng với nguồn than, độ tin cậy của các tổ máy là yếu tố quyết định khả năng đáp ứng nhu cầu huy động của hệ thống điện.

Phó tổng giám đốc EVN Ngô Sơn Hải yêu cầu EVNGENCO1 tập trung cải thiện ba chỉ tiêu kinh tế - kỹ thuật gồm hệ số điện tự dùng, suất tiêu hao nhiệt và hệ số đáp ứng. Việc cải thiện phải gắn với đầu tư, cải tiến kỹ thuật và công nghệ, không chỉ dựa vào các biện pháp quản lý vận hành.

Các nhà máy cũng phải chủ động rà soát, xử lý sớm những bất thường của thiết bị, lập danh mục chi tiết các hạng mục cần bảo dưỡng, sửa chữa, xác định tiến độ và tăng cường kiểm tra, giám sát.

Đặc biệt, EVNGENCO1 phải phối hợp với Công ty TNHH MTV Vận hành hệ thống điện và thị trường điện Quốc gia (NSMO) rà soát lịch sửa chữa lớn và định kỳ trước khi phương án vận hành năm 2027 được phê duyệt, hạn chế việc dừng máy trong những tháng cao điểm.

Một yêu cầu khác là đẩy nhanh các dự án nâng cấp hệ thống xử lý khí thải tại các nhà máy nhiệt điện Quảng Ninh, Uông Bí, Duyên Hải 1, Duyên Hải 3 và Nghi Sơn 1.

Hiện Dự án nâng cấp hệ thống xử lý khí thải tại Nhà máy Nhiệt điện Quảng Ninh đã ký hợp đồng EPC ngày 16/10/2026, trong khi dự án tại Uông Bí đang xét thầu lần hai. Các dự án còn lại được xây dựng lộ trình triển khai theo từng giai đoạn, gắn với kế hoạch sửa chữa tổ máy.

Yêu cầu đặt ra là vừa đáp ứng các quy định về môi trường, vừa bố trí thời gian thi công hợp lý, không làm ảnh hưởng đến khả năng huy động nguồn điện trong mùa khô.

EVN cũng yêu cầu các nhà máy kiểm soát chặt chẽ thông số phát thải, duy trì vận hành ổn định hệ thống xử lý khí thải, nước thải và quan trắc tự động. Trong 9 tháng đầu năm 2026, các nhà máy nhiệt điện thuộc EVNGENCO1 đã tiêu thụ khoảng 2,6 triệu tấn tro, xỉ, cao hơn lượng phát sinh trong kỳ khoảng 300.000 tấn, góp phần giảm lượng tồn lưu tại các nhà máy.

Bên cạnh đó, EVNGENCO1 tiếp tục phối hợp với các đơn vị liên quan tháo gỡ vướng mắc về nước làm mát, quyết toán các dự án nhiệt điện Duyên Hải 1, 2, 3 và công tác phê duyệt giá điện, bảo đảm điều kiện phục vụ hoạt động sản xuất kinh doanh.

Lãnh đạo EVN yêu cầu EVNGENCO1 cụ thể hóa các nhiệm vụ thành kế hoạch thực hiện, xác định rõ tiến độ và trách nhiệm của từng đơn vị. Trọng tâm là chuẩn bị đủ nhiên liệu, nâng cao khả dụng các tổ máy, chủ động nguồn nước và giải quyết kịp thời những vấn đề có thể ảnh hưởng đến khả năng phát điện.

Như vậy, từ việc Thủy điện Bản Vẽ tích nước sớm đến kế hoạch chuẩn bị 14,75 triệu tấn than cho năm 2027, EVNGENCO1 đang triển khai đồng thời các giải pháp nhằm tăng tính chủ động của nguồn điện. Đây là yêu cầu quan trọng khi bảo đảm cung cấp điện không chỉ phụ thuộc vào công suất các nhà máy mà còn ở khả năng sẵn sàng vận hành, nguồn nhiên liệu dự trữ và sự phối hợp giữa các nguồn điện trong toàn hệ thống.

Chuẩn bị tốt các điều kiện này ngay từ cuối năm 2026 sẽ góp phần hạn chế rủi ro thiếu hụt nguồn phát, nâng cao khả năng đáp ứng nhu cầu điện trong mùa khô và cả năm 2027, phục vụ mục tiêu tăng trưởng kinh tế.