Nhận định này được nhiều chuyên gia đưa ra tại Diễn đàn Kinh tế Việt Nam - Liên bang Nga với chủ đề “Phát huy nội lực trong bối cảnh mới”, diễn ra chiều 8/4 tại Hà Nội.

Không chỉ dừng ở trao đổi học thuật, diễn đàn còn gợi mở nhiều định hướng chính sách nhằm thúc đẩy hợp tác thương mại - đầu tư, trong đó năng lượng tiếp tục được xác định là trụ cột chiến lược trong quan hệ song phương.

Diễn đàn thu hút đông đảo các chuyên gia đến từ hai nước.

Phát biểu khai mạc, PGS.TS Nguyễn Trúc Lê, Bí thư Đảng ủy Trường Đại học Kinh tế (Đại học Quốc gia Hà Nội), cho rằng thế giới đang bước vào giai đoạn biến động khó lường, với những thách thức như đứt gãy chuỗi cung ứng, biến động thị trường năng lượng và cạnh tranh địa chính trị ngày càng gia tăng.

Trong bối cảnh đó, hợp tác quốc tế cần chuyển từ các tuyên bố mang tính hình thức sang những mô hình hợp tác có cấu trúc, gắn với dự án cụ thể và tạo ra giá trị đo lường được.

Theo ông Nguyễn Trúc Lê, hợp tác thương mại - đầu tư giữa Việt Nam và Nga cần được nâng cấp theo hướng chất lượng, bền vững, không chỉ mở rộng quy mô mà còn nâng cao năng lực đáp ứng tiêu chuẩn, giảm rào cản và tăng khả năng tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Đặc biệt, lĩnh vực năng lượng và an ninh năng lượng cần được tiếp cận trên cơ sở thực chất, có khả năng chống chịu rủi ro và phù hợp về thể chế cũng như công nghệ.

Ở góc độ quốc tế, ông Konstantin Simonov, chuyên gia Trường Đại học Tài chính (Liên bang Nga), cho rằng xu hướng tiêu thụ năng lượng toàn cầu đang chuyển dịch mạnh sang châu Á - khu vực có tốc độ tăng trưởng nhanh và nhu cầu năng lượng lớn.

Theo ông, trong nhiều năm tới, dầu mỏ, than đá và khí đốt vẫn giữ vai trò chủ đạo, trong khi năng lượng tái tạo chưa thể thay thế hoàn toàn nguồn cung sơ cấp ổn định.

Đối với Việt Nam, tăng trưởng kinh tế nhanh kéo theo nhu cầu năng lượng ngày càng lớn. Nhập khẩu dầu và khí đốt được dự báo tiếp tục gia tăng, trong khi biến động địa chính trị tại Trung Đông đặt ra nhiều rủi ro đối với nguồn cung toàn cầu.

Trong bối cảnh đó, Nga được đánh giá là đối tác cung ứng năng lượng có độ tin cậy cao. Năm 2025, Nga chiếm tới 18% tổng xuất khẩu dầu sang Trung Quốc và 32% sang Ấn Độ, cho thấy năng lực cung ứng ổn định đối với các nền kinh tế lớn tại châu Á.

Ở góc độ thương mại, bà Nguyễn Quỳnh Trang, giảng viên Trường Đại học Kinh tế (Đại học Quốc gia Hà Nội), cho biết năng lượng đang chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu nhập khẩu của Việt Nam từ Nga.

Cụ thể, năm 2024, nhập khẩu than đạt gần 1 tỷ USD, đáp ứng khoảng 10% nhu cầu; phân bón đạt 228 triệu USD; dầu thô và sản phẩm dầu mỏ tăng mạnh từ giữa năm. Ngoài ra, Nga còn cung cấp nhiều nguyên liệu đầu vào quan trọng như kim loại, hóa chất phục vụ sản xuất công nghiệp.

Các đại biểu tham gia Diễn đàn.

Theo các chuyên gia, trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu còn nhiều bất ổn, việc duy trì và mở rộng hợp tác thương mại với Nga góp phần bảo đảm nguồn cung ổn định cho sản xuất trong nước.

Không chỉ dừng ở thương mại, hợp tác kinh tế Việt Nam - Nga còn đóng vai trò quan trọng trong chiến lược đa dạng hóa đối tác của Việt Nam. Trong một thế giới ngày càng phân mảnh, việc mở rộng hợp tác giúp nâng cao khả năng chống chịu và bảo đảm tính tự chủ chiến lược.

Một công cụ quan trọng thúc đẩy hợp tác là Hiệp định Thương mại tự do giữa Việt Nam và Liên minh Kinh tế Á - Âu (EAEU), tạo điều kiện để doanh nghiệp hai bên tiếp cận sâu hơn vào thị trường của nhau. Nga được xem là cửa ngõ vào khu vực Á - Âu, trong khi Việt Nam đóng vai trò kết nối với ASEAN.

Tuy nhiên, để tận dụng hiệu quả hiệp định, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế tài chính, thanh toán và giảm các rào cản kỹ thuật, tạo môi trường thuận lợi hơn cho doanh nghiệp.

Bên cạnh các lĩnh vực truyền thống, hợp tác hai nước đang mở rộng sang công nghệ cao và năng lượng mới. Theo bà Nguyễn Thị Ánh Tuyết, chuyên gia Trường Đại học Kinh tế (Đại học Quốc gia Hà Nội), trong bối cảnh thế giới đa cực, đa dạng hóa đối tác là giải pháp quan trọng để giảm rủi ro và tăng khả năng chống chịu.

Nga có lợi thế về công nghệ và hạ tầng quy mô lớn, trong khi Việt Nam có thị trường tăng trưởng nhanh và nhu cầu chuyển đổi năng lượng mạnh mẽ. Nhiều lĩnh vực hợp tác tiềm năng được xác định như năng lượng hạt nhân dân sự, ổn định hệ thống điện, công nghệ thu giữ carbon, hydrogen và đào tạo nhân lực kỹ thuật cao.

Tuy vậy, các chuyên gia lưu ý, hợp tác cần gắn với yêu cầu tuân thủ tiêu chuẩn môi trường, phù hợp với cam kết phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 của Việt Nam, đồng thời tránh phụ thuộc công nghệ dài hạn.

Kết luận tại diễn đàn, các ý kiến đều thống nhất rằng tiềm năng hợp tác Việt Nam - Nga vẫn còn rất lớn, đặc biệt trong lĩnh vực năng lượng - nơi hai nền kinh tế có tính bổ trợ cao.

Trong bối cảnh toàn cầu biến động, việc thúc đẩy các dự án hợp tác cụ thể, khả thi sẽ là chìa khóa để chuyển hóa tiềm năng thành kết quả thực chất, góp phần nâng tầm quan hệ kinh tế song phương theo hướng hiệu quả và bền vững hơn.