Quang cảnh cuộc họp báo công bố lệnh của Chủ tịch nước về 9 luật đã được Quốc hội khóa XVI thông qua tại Kỳ họp thứ nhất

Đặt người dân ở vị trí trung tâm của cải cách

Thông điệp trên được Phó chủ nhiệm Văn phòng Chủ tịch nước, ông Cấn Đình Tài nhấn mạnh tại cuộc họp báo công bố lệnh của Chủ tịch nước về 9 luật đã được Quốc hội khóa XVI thông qua tại Kỳ họp thứ nhất. Các luật được công bố gồm Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thi đua khen thưởng; Luật Tiếp cận thông tin; Luật Thủ đô; Luật Hộ tịch; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý; Luật Tín ngưỡng, tôn giáo; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế thu nhập cá nhân, Luật Thuế giá trị gia tăng, Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp, Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt.

Các luật trên, theo ông Cấn Đình Tài, có ý nghĩa quan trọng, thể hiện rõ tinh thần đổi mới mạnh mẽ trong công tác lập pháp ngay từ kỳ họp đầu tiên của Quốc hội khóa XVI, kịp thời thể chế hóa các chủ trương lớn của Đảng sau Đại hội lần thứ XIV, đáp ứng yêu cầu hoàn thiện thể chế, tháo gỡ điểm nghẽn phát triển, nâng cao hiệu lực quản trị quốc gia và phục vụ nhân dân tốt hơn. 

Ông Tài cũng nhấn mạnh, điểm nổi bật của các luật được công bố là sự gắn kết giữa 3 yêu cầu lớn: bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, kiến tạo không gian phát triển mới, hiện đại hóa phương thức quản lý nhà nước. Đây không chỉ là việc sửa đổi, bổ sung một số quy định cụ thể, mà sâu xa hơn là sự chuyển động về tư duy quản trị, từ quản lý hành chính sang phục vụ, từ xử lý thủ công, riêng lẻ, sang quản trị bằng dữ liệu, từ phân cấp hình thức sang phân quyền thực chất, có kiểm soát, từ ban hành chính sách sang tổ chức thực thi đến cùng và có kết quả cụ thể.

Phó chủ nhiệm Văn phòng Chủ tịch nước nhìn nhận, các luật về hộ tịch, trợ giúp pháp lý và tiếp cận thông tin, công chứng đều hướng mạnh về bảo đảm quyền của người dân, nâng cao chất lượng phục vụ công, mở rộng khả năng tiếp cận công lý, tiếp cận thông tin.

“Ý nghĩa lớn của các đạo luật này là đặt người dân ở vị trí trung tâm của cải cách, người dân không phải cung cấp lại thông tin mà Nhà nước đã có, cơ quan nhà nước phải chủ động khai thác, kết nối, chia sẻ dữ liệu, công khai minh bạch, giải quyết công việc nhanh hơn, thuận tiện hơn, chính xác hơn. Cải cách hành chính như vậy không chỉ là rút ngắn thời gian xử lý thủ tục, mà thay đổi căn bản cách nhà nước phục vụ nhân dân”, ông Tài nói.

Theo ông Tài, Luật Tín ngưỡng, tôn giáo, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của các luật về thuế đều thể hiện yêu cầu đổi mới quản trị quốc gia trong bối cảnh mới. Đó là đảm bảo tốt hơn quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, nâng tầm hoạt động đối ngoại theo hướng phục vụ phát triển, bảo hộ công dân, hỗ trợ doanh nghiệp, kết nối nguồn lực quốc tế.

Về một luật sửa 4 luật thuế, ông Tài nêu rõ, chính sách thuế được hoàn thiện theo hướng linh hoạt, minh bạch, nuôi dưỡng nguồn thu, hỗ trợ người dân, hộ kinh doanh, doanh nghiệp và tạo môi trường thuận lợi cho sản xuất, kinh doanh.

Không khó để cảm nhận được những điểm mới đó, bởi các chính sách mới về thuế đã có hiệu lực ngay từ khi Quốc hội thông qua, tức là nhanh chóng đi vào cuộc sống.

Thứ trưởng Bộ Tài chính Cao Anh Tuấn cho biết, chính sách mới về thuế nhận được sự phản hồi rất tích cực của các hộ kinh doanh và doanh nghiệp. Dự kiến so với năm 2025, tổng số thuế các hộ và cá nhân kinh doanh không phải nộp là trên 16.000 tỷ đồng, với doanh nghiệp là trên 2.000 tỷ đồng. Số tiền này sẽ được để lại cho cá nhân và doanh nghiệp đầu tư sản xuất - kinh doanh, tạo việc làm, nên dư luận rất ủng hộ, theo lời Thứ trưởng Bộ Tài chính.

Trao quyền vượt trội, kiểm soát thế nào

Hai chữ “đặc biệt” đã được ông Cấn Đình Tài dành cho Luật Thủ đô, một đạo luật mà ở đó Quốc hội đã trao cho chính quyền Hà Nội 199 thẩm quyền đặc thù, vượt trội.

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Đặng Hoàng Oanh nhấn mạnh, Luật Thủ đô phân quyền triệt để, toàn diện cho chính quyền Hà Nội về tổ chức, bộ máy, thu, chi ngân sách, đặc biệt là các quy định tạo điều kiện thu hút nguồn lực cho Thủ đô phát triển; thực hiện quy hoạch, chỉnh trang, tái thiết đô thị; quản lý, sử dụng tài nguyên; ứng dụng công nghệ số, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo; phát triển, liên kết vùng Thủ đô; phát triển y tế, văn hóa...

Hà Nội còn được ban hành văn bản quy phạm pháp luật quy định biện pháp đặc thù để tổ chức, hướng dẫn thi hành luật, nghị quyết của Quốc hội khác hoặc chưa có quy định của Chính phủ, Thủ tướng, bộ, cơ quan ngang bộ.

Hà Nội được trao nhiều thẩm quyền chưa từng có tiền lệ như thế, vậy trong trường hợp quy định riêng của Thành phố có ảnh hưởng đến quyền lợi chính đáng của người dân, đặc biệt là trong giải phóng mặt bằng khi Hà Nội chuẩn bị triển khai hàng loạt đại dự án, thì cơ chế nào để can thiệp kịp thời và hiệu quả? 

Câu trả lời từ Thứ trưởng Đặng Hoàng Oanh là, với việc trao quyền rất lớn cho Thủ đô, từ ưu tiên áp dụng luật đến việc ủy quyền quy định khác với Trung ương về trình tự, thủ tục hành chính, hay cơ chế quản lý tài chính ngân sách, phải có các biện pháp kiểm soát quyền lực và nâng cao trách nhiệm kiểm tra, giám sát. Bà Oanh cũng đề cập cơ chế theo dõi, đánh giá và kịp thời điều chỉnh nội dung phân quyền khi cơ quan, tổ chức, cá nhân thực hiện không hiệu quả các nhiệm vụ được giao.

Đó là, Quốc hội có thẩm quyền xem xét báo cáo việc thi hành Luật Thủ đô theo đề nghị của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Chính phủ. Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Hội đồng Dân tộc và các ủy ban của Quốc hội cùng các đoàn đại biểu Quốc hội có trách nhiệm thường xuyên giám sát việc thi hành luật và các cơ chế, chính sách đặc thù. Ủy ban Thường vụ Quốc hội có thẩm quyền quyết định bãi bỏ toàn bộ hoặc một phần văn bản do HĐND TP. Hà Nội ban hành nếu trái pháp luật.

Chính phủ có trách nhiệm tổ chức theo dõi, kiểm tra, thanh tra để bảo đảm việc phân cấp được thực hiện thống nhất, đúng pháp luật. Thủ tướng được giao quyền đặc biệt là đình chỉ việc thi hành hoặc bãi bỏ toàn bộ, một phần văn bản do HĐND, UBND hoặc Chủ tịch UBND Thành phố ban hành khi cần thiết.

Về trách nhiệm giải trình của chính quyền TP. Hà Nội, theo bà Oanh, Luật Thủ đô quy định rõ yêu cầu các cấp chính quyền phải công khai minh bạch về sử dụng quỹ đất, thực hiện dự án đầu tư và thủ tục hành chính để nhân dân được biết, được tham gia ý kiến và giám sát. Chính quyền Thành phố phải thực hiện giải trình theo yêu cầu của cơ quan nhà nước có thẩm quyền khi phát sinh những vấn đề lớn ảnh hưởng đến lợi ích quốc gia, an ninh quốc phòng hoặc quyền lợi hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

“Điều quan trọng, Luật không chỉ trao thêm thẩm quyền mà đặt yêu cầu cao hơn về trách nhiệm giải trình, kiểm soát quyền lực, quản trị rủi ro và hiệu quả thực thi. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để Hà Nội phát triển xứng tầm Thủ đô của một đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới”, ông Cấn Đình Tài làm rõ thêm.