Đưa người dân vào trung tâm gìn giữ di sản

Giữa mùa lúa chín trên những thửa ruộng bậc thang vùng cao, Lễ hội “Sắc chàm Lao Chải” lần thứ 2 năm 2026 diễn ra từ ngày 7 – 17/10/2026 với chuỗi hoạt động văn hóa, nghệ thuật, thể thao và trải nghiệm du lịch đặc sắc hấp dẫn người dân và du khách. Tại đây, nghề trồng lanh, dệt vải, nhuộm chàm, vẽ sáp ong cùng trang phục, tiếng khèn và đời sống cộng đồng người Mông trở thành những chất liệu xuyên suốt, góp phần giới thiệu cảnh quan, sản vật và tiềm năng du lịch của địa phương.

Khu vực trưng bày và bán ẩm thực truyền thống. Ảnh: BTC.

Lao Chải là vùng đất mang đậm dấu ấn văn hóa Mông, nơi những nghề thủ công, nếp sống cộng đồng và các giá trị truyền thống được lưu truyền qua nhiều thế hệ. Lấy văn hóa làm nền tảng, cộng đồng làm chủ thể và du lịch làm cầu nối lan tỏa di sản, lễ hội tạo không gian để người dân trực tiếp giới thiệu những giá trị của quê hương tới du khách.

Qua đó, địa phương hướng tới nâng cao nhận thức về bảo tồn di sản, khuyến khích truyền dạy nghề cho thế hệ trẻ, đồng thời mở rộng cơ hội sinh kế từ sản phẩm thủ công, nông sản và dịch vụ du lịch cộng đồng.

Với người Mông, trang phục truyền thống là kết tinh của tri thức dân gian, kỹ năng lao động, kinh nghiệm ứng xử với thiên nhiên và quan niệm thẩm mỹ được trao truyền trong gia đình, dòng họ, bản làng. Để hoàn thiện một bộ trang phục, người làm nghề phải trải qua nhiều công đoạn, từ trồng lanh, thu hoạch, xử lý sợi, xe sợi, dệt vải đến nhuộm màu, thêu và hoàn thiện sản phẩm.

Hoạt động thi vẽ sáp ong. Ảnh: BTC.

Mỗi công đoạn đều đòi hỏi thời gian, kinh nghiệm và sự kiên nhẫn. Những tri thức ấy chủ yếu được lưu giữ qua thực hành trong đời sống, trong bàn tay của những người phụ nữ, nghệ nhân và các gia đình còn gắn bó với nghề. Bởi vậy, việc trình diễn nghề trước công chúng còn là dịp chia sẻ câu chuyện về con người, kỹ năng và ký ức cộng đồng phía sau mỗi sản phẩm.

Tại lễ hội, người dân trực tiếp trình diễn, giải thích và giới thiệu về nghề thủ công, trang phục, âm nhạc, ẩm thực cùng những phong tục gắn với đời sống người Mông. Qua sự gặp gỡ với những người đang gìn giữ và thực hành văn hóa hằng ngày, du khách có thêm cơ hội tìm hiểu chiều sâu của di sản địa phương.

Ngày 10/10, cuộc thi “Duyên dáng Sắc chàm” tạo không gian tôn vinh vẻ đẹp trang phục truyền thống, nét duyên dáng và bản sắc văn hóa của phụ nữ địa phương.

Tiếp đó, ngày 11/10, giải chạy dành cho nữ “Váy xòe trên sóng lúa” được tổ chức trên cung đường dài 4 đến 5 km xuyên qua cảnh quan ruộng bậc thang. Kết hợp thể thao với trải nghiệm thiên nhiên, hoạt động góp phần quảng bá hình ảnh phụ nữ vùng cao trong trang phục truyền thống, bổ sung một hình thức tiếp cận du lịch trải nghiệm cho khách tham quan.

Sôi động giải chạy dành cho nữ “Váy xòe trên sóng lúa”. Ảnh: BTC

Gắn trải nghiệm văn hóa với sinh kế cộng đồng

Một trong những điểm nhấn của lễ hội là chương trình nghệ thuật “Lao Chải - Nơi Sắc Chàm hội tụ”, diễn ra lúc 19 giờ 30 ngày 17/10. Chương trình kết hợp trình diễn nghệ thuật, âm nhạc dân gian và các yếu tố văn hóa đặc trưng của người Mông, giới thiệu hình ảnh Lao Chải giàu bản sắc, thân thiện và có nhiều tiềm năng phát triển du lịch.

Trong lễ khai mạc, màn đồng diễn khèn Mông “Âm vang sắc chàm” có khoảng 500 nghệ nhân và học sinh tham gia. Sự góp mặt của nhiều thế hệ trong cùng một hoạt động góp phần lan tỏa nghệ thuật dân gian, khơi dậy niềm tự hào văn hóa và tăng cường gắn kết cộng đồng.

Phát biểu tại lễ khai mạc, ông Đỗ Công Chúng, Phó Chủ tịch UBND xã Lao Chải, Trưởng ban Tổ chức lễ hội cho biết, các hoạt động được xây dựng theo hướng để người dân trực tiếp tham gia, từ trình diễn trang phục, giới thiệu nghề thủ công đến thể thao và biểu diễn nghệ thuật. Qua đó, lễ hội tạo không khí giao lưu, vui tươi, đồng thời khơi dậy niềm tự hào văn hóa, đặc biệt ở thế hệ trẻ.

“Chúng tôi mong muốn những giá trị được giới thiệu trong lễ hội sẽ tiếp tục được duy trì trong đời sống thường ngày, trở thành nguồn lực để phát triển du lịch cộng đồng. Đây là quá trình đồng hành giữa chính quyền với người dân và doanh nghiệp, trong đó chú trọng phát triển du lịch song hành cùng bảo tồn văn hóa truyền thống và nâng cao đời sống cộng đồng”, ông Đỗ Công Chúng nhấn mạnh.

Phụ nữ Mông phải trải qua nhiều công đoạn để làm nên bộ trang phục truyền thống. Ảnh: BTC.

Trước đó, sáng 17/10, tại trung tâm lễ hội, các nghệ nhân và đồng bào Mông giới thiệu những công đoạn trồng lanh, xe sợi, dệt vải, nhuộm chàm và vẽ sáp ong. Những thao tác thủ công giúp du khách tìm hiểu quá trình hình thành tấm vải truyền thống, cảm nhận giá trị lao động và khám phá ý nghĩa văn hóa phía sau các hoa văn trên trang phục.

Các không gian trưng bày văn hóa, sản vật địa phương, sản phẩm OCOP và ẩm thực truyền thống cũng giới thiệu những nét đặc trưng trong đời sống, sản xuất của đồng bào. Đây là dịp để các hộ gia đình, cơ sở sản xuất và chủ thể kinh doanh địa phương tiếp cận du khách, mở rộng cơ hội giới thiệu, tiêu thụ sản phẩm bản địa.

Theo thông tin tổ chức sự kiện, khu vực Trường Phổ thông dân tộc bán trú THCS Lao Chải được dự kiến là địa điểm tổ chức các hoạt động trọng tâm.

Tháng 10, ruộng bậc thang Lao Chải bước vào mùa lúa chín, tạo nên những dải màu vàng trải trên các triền núi. Đồi Mâm xôi, Đồi nấm linh chi, Khuyên Bạc và Võng lúa là những điểm ngắm cảnh, chụp ảnh mùa vàng được giới thiệu tới du khách.

Sự đan xen giữa cảnh quan thiên nhiên, bản làng và đời sống văn hóa người Mông tạo cơ sở để Lao Chải xây dựng sản phẩm du lịch mang dấu ấn riêng. Từ trải nghiệm nghề thủ công, khám phá ẩm thực, tìm hiểu trang phục đến thưởng thức khèn Mông và tham gia sinh hoạt cộng đồng, địa phương hướng tới đa dạng hóa trải nghiệm, kéo dài thời gian lưu trú, thúc đẩy tiêu thụ sản phẩm và tạo thêm việc làm, thu nhập cho người dân.

Trong khuôn khổ lễ hội, Lao Chải đã kết nối với các nhà sáng tạo nội dung, KOL/KOC tổ chức hoạt động trải nghiệm thực tế, lan tỏa hình ảnh địa phương trên các nền tảng truyền thông số. Cảnh sắc mùa vàng, nghề thủ công, trang phục dân tộc và nhịp sống bản làng được giới thiệu tới công chúng, với kỳ vọng đưa Lao Chải đến gần hơn với du khách trong nước và quốc tế.

Cùng với quảng bá điểm đến, lễ hội đặt ra yêu cầu gìn giữ môi trường, tôn trọng phong tục tập quán và bảo đảm vai trò chủ thể của cộng đồng. Việc khai thác giá trị văn hóa cần gắn với bảo tồn tính nguyên bản, tạo điều kiện để người dân tham gia tổ chức, cung cấp dịch vụ và hưởng lợi từ du lịch.

Ông Sùng A Lằng, Phó trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã Lao Chải cho biết, điều địa phương quan tâm là để văn hóa truyền thống được hiểu đúng và trao truyền tự nhiên. Khi học sinh được tìm hiểu về trang phục, nghề lanh, nhuộm chàm, tiếng khèn và phong tục của dân tộc mình, các em sẽ có thêm kiến thức, niềm tự hào về quê hương.

Về lâu dài, địa phương tiếp tục khuyến khích các gia đình, nghệ nhân và người trẻ gìn giữ nghề truyền thống, đồng thời kết nối những giá trị ấy với hoạt động trải nghiệm du lịch.

“Nếu văn hóa có chỗ đứng trong đời sống và mang lại giá trị thiết thực cho người dân, việc bảo tồn sẽ có nền tảng bền vững hơn”, ông Sùng A Lằng bày tỏ.

Từ sắc chàm trên tấm vải lanh, tiếng khèn giữa núi rừng đến những thửa ruộng bậc thang mùa vàng, lễ hội góp phần định hình Lao Chải là điểm đến du lịch văn hóa cộng đồng của Lào Cai. Giá trị lâu dài mà địa phương hướng tới là duy trì sức sống của di sản trong đời sống thường ngày, để văn hóa trở thành nguồn lực phát triển và người dân được hưởng lợi từ chính những giá trị mình gìn giữ.