Đề xuất thiết kế lại toàn bộ chính sách hỗ trợ doanh nghiệp

Ngày 15/7 tại Quảng Ninh, Bộ Tài chính và Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội đồng chủ trì Hội thảo “Tham vấn ý kiến hoàn thiện dự thảo Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa sửa đổi”. Các ý kiến tập trung vào yêu cầu xây dựng một khuôn khổ pháp lý dễ tiếp cận, có khả năng thực thi cao, phù hợp với những thay đổi nhanh của khu vực kinh tế tư nhân, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Phát biểu khai mạc, bà Nguyễn Thị Phú Hà, Phó chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, cho rằng sửa đổi Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa mang ý nghĩa quan trọng khi nhiều chủ trương lớn về phát triển kinh tế tư nhân đang được triển khai. Luật mới cần hình thành từ quá trình tổng kết đầy đủ thực tiễn thi hành, chọn lọc kinh nghiệm quốc tế phù hợp và bảo đảm sự thống nhất với hệ thống pháp luật hiện hành.

Bà Nguyễn Thị Phú Hà, Phó chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội phát biểu tại Hội thảo.

Theo bà Nguyễn Thị Phú Hà, chất lượng của luật không nằm ở số lượng chính sách được đưa vào văn bản, mà ở khả năng doanh nghiệp thực sự tiếp cận và thụ hưởng. Một quy định dù có mục tiêu tích cực nhưng thủ tục phức tạp, tiêu chí thiếu rõ ràng hoặc nguồn lực triển khai không được bảo đảm sẽ khó tạo chuyển biến trên thực tế.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính đánh giá cao sự chủ động của Bộ Tài chính trong quá trình chuẩn bị dự thảo. Cơ quan soạn thảo đã khảo sát doanh nghiệp, lấy ý kiến các bộ, ngành, địa phương, hiệp hội và chuyên gia, qua đó từng bước nhận diện những điểm nghẽn của chính sách hiện hành. Bà đề nghị Ban soạn thảo tiếp tục nghiên cứu kỹ các góp ý tại hội thảo, nhất là những vấn đề liên quan đến tính khả thi, cơ chế tổ chức thực hiện và khả năng tiếp cận của doanh nghiệp. Chính sách hỗ trợ cần được diễn đạt rõ, xác định đúng đầu mối thực hiện và hạn chế tối đa khoảng cách giữa quy định trong luật với nhu cầu thực tế của thị trường.

Ông Bùi Anh Tuấn, Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể, Bộ Tài chính, cho biết Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa năm 2017 đã tạo nền tảng pháp lý quan trọng cho quá trình phát triển khu vực kinh tế tư nhân. Nhiều chính sách sau khi ban hành đã góp phần cải thiện môi trường kinh doanh, hỗ trợ hoạt động sản xuất và mở rộng cơ hội tiếp cận các nguồn lực.

Dù vậy, sau nhiều năm thực hiện, nền kinh tế đã xuất hiện thêm những yêu cầu mà khuôn khổ pháp lý năm 2017 chưa bao quát đầy đủ. Chuyển đổi số diễn ra nhanh hơn, mô hình kinh doanh thay đổi, yêu cầu đổi mới công nghệ ngày càng cao, trong khi sức ép nâng năng suất, tham gia chuỗi giá trị và đáp ứng tiêu chuẩn phát triển bền vững cũng trở nên rõ nét hơn.

Ông Bùi Anh Tuấn, Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể (Bộ Tài chính) phát biểu tại Hội thảo.

Cùng thời gian này, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương lớn về phát triển kinh tế tư nhân, hoàn thiện thể chế, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và tăng trưởng bền vững. Những định hướng mới cần được thể chế hóa đồng bộ, thay vì tiếp tục duy trì các quy định được xây dựng theo điều kiện kinh tế của gần một thập niên trước.

Từ yêu cầu đó, Bộ Tài chính đã báo cáo Chính phủ trình Quốc hội xây dựng luật mới theo hướng sửa đổi toàn diện Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa năm 2017. Cách tiếp cận này thay cho phương án ban đầu là sửa đổi, bổ sung một số điều.

Theo ông Bùi Anh Tuấn, Dự thảo không giới hạn ở điều chỉnh kỹ thuật hoặc thay đổi một vài thủ tục. Cơ quan soạn thảo đang nghiên cứu thiết kế lại phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng, phương thức hỗ trợ, cơ chế phân bổ nguồn lực và trách nhiệm của các cơ quan liên quan. Mục tiêu là tạo ra hệ thống chính sách có khả năng đi vào đời sống, khắc phục tình trạng quy định có nhưng doanh nghiệp khó tiếp cận. Chính sách mới phải trả lời rõ doanh nghiệp nào được hỗ trợ, được hỗ trợ theo phương thức nào, cơ quan nào chịu trách nhiệm và kết quả cuối cùng được đánh giá ra sao.

Quá trình chuẩn bị dự thảo được thực hiện trên cơ sở khảo sát gần 500 doanh nghiệp. Bộ Tài chính cũng làm việc với nhiều bộ, ngành, địa phương, tổ chức các hội thảo tham vấn và nghiên cứu kinh nghiệm từ các quốc gia có khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa phát triển.

Ông Bùi Anh Tuấn cho biết các ủy ban của Quốc hội, chuyên gia trong nước và quốc tế đã phối hợp chặt chẽ với cơ quan soạn thảo. Những ý kiến thu nhận qua khảo sát và tham vấn sẽ tiếp tục được rà soát, phân tích trước khi dự thảo được trình Quốc hội xem xét.

Doanh nghiệp không phải cung cấp lặp lại cùng một hồ sơ

Một nội dung đáng chú ý trong dự thảo là đổi mới cách thức hỗ trợ doanh nghiệp theo hướng ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số. Việc chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan quản lý sẽ giúp giảm đáng kể thủ tục hành chính, hạn chế yêu cầu doanh nghiệp phải nhiều lần cung cấp cùng một loại hồ sơ. Các chính sách cũng được thiết kế gắn với kết quả đầu ra, tăng cường công khai, minh bạch và nâng cao trách nhiệm của cơ quan thực hiện nhằm tạo môi trường thuận lợi hơn cho doanh nghiệp phát triển.

Từ góc nhìn quốc tế, bà Sinwon Park, Giám đốc Quốc gia Tổ chức Lao động quốc tế tại Việt Nam, đánh giá cao nỗ lực sửa đổi Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa. Theo bà, nhiều quốc gia đã xây dựng chính sách dành cho khu vực này gắn với chương trình nâng năng suất, đổi mới sáng tạo, phát triển nguồn nhân lực và thúc đẩy tăng trưởng bền vững.

Bà Sinwon Park, Giám đốc Quốc gia Tổ chức Lao động quốc tế (ILO) tại Việt Nam phát biểu tại Hội thảo.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy doanh nghiệp nhỏ và vừa khó nâng sức cạnh tranh nếu chính sách chỉ tập trung vào hỗ trợ tài chính hoặc đầu tư thiết bị. Công nghệ mới cần được kết hợp với năng lực quản trị, kỹ năng của người lao động, tổ chức sản xuất và tiêu chuẩn chất lượng.

Bà Sinwon Park nhận định doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Việt Nam vẫn gặp nhiều rào cản khi tham gia chuỗi giá trị trong nước và quốc tế. Quy mô nhỏ, năng lực công nghệ hạn chế, chất lượng lao động chưa đồng đều và khả năng đáp ứng tiêu chuẩn của các doanh nghiệp đầu chuỗi còn thấp là những trở ngại phổ biến.

Luật sửa đổi vì thế cần xác định rõ mục tiêu nâng năng lực cạnh tranh, giúp doanh nghiệp cải thiện năng suất và từng bước tham gia sâu hơn vào mạng lưới sản xuất toàn cầu. Chính sách công nghệ phải gắn với đào tạo kỹ năng, cải thiện tổ chức lao động, nâng chất lượng việc làm và xây dựng môi trường làm việc an toàn.

Theo đại diện ILO, năng suất lao động có quan hệ trực tiếp với chất lượng nguồn nhân lực. Các chương trình hỗ trợ nên kết hợp đào tạo, tư vấn, phát triển nhà cung cấp, cải thiện tiêu chuẩn lao động và thúc đẩy bình đẳng giới.

Bà dẫn kinh nghiệm của Hàn Quốc và Singapore, nơi chương trình nâng cấp công nghệ được triển khai song song với đào tạo kỹ năng. Nhờ đó, doanh nghiệp có thể sử dụng hiệu quả máy móc, thay đổi quy trình quản trị và tạo ra giá trị gia tăng cao hơn, thay vì chỉ đầu tư thiết bị nhưng thiếu nhân lực phù hợp để vận hành.

Toàn cảnh Hội thảo.

Các ý kiến tại hội thảo cho thấy dự thảo Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa sửa đổi đang được tiếp cận theo hướng toàn diện hơn so với khuôn khổ hiện hành. Trọng tâm chuyển dần từ ban hành chính sách sang bảo đảm doanh nghiệp tiếp cận được chính sách, từ hỗ trợ phân tán sang lựa chọn lĩnh vực ưu tiên, từ quản lý bằng hồ sơ giấy sang khai thác và chia sẻ dữ liệu.

Để đạt được mục tiêu này, dự thảo cần tiếp tục làm rõ nguồn lực thực hiện, cơ chế phối hợp giữa Trung ương và địa phương, trách nhiệm của từng cơ quan cùng phương thức giám sát hiệu quả. Một đạo luật hiện đại chỉ thực sự tạo động lực khi quy định đủ rõ, thủ tục đủ đơn giản và kết quả hỗ trợ có thể đo lường bằng sự trưởng thành của doanh nghiệp.