Bà Nguyễn Thị Mai Hạnh, Trưởng ban Ban Hệ thống tài khoản quốc gia, Cục Thống kê (Bộ Tài chính)

Với kết quả đạt được 2 tháng đầu năm, bà đánh giá thế nào về khả năng đạt mục tiêu tăng trưởng kim ngạch xuất nhập khẩu tối thiểu 12% trong năm nay?

Trong 2 tháng đầu năm nay, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa đạt trên 127 tỷ USD, tăng 12% so với cùng kỳ năm trước. Đây là kết quả khá ấn tượng, vì 2 tháng đầu năm 2024, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa tăng trên 18%, trong đó xuất khẩu tăng hơn 19%; nhập khẩu tăng trên 17%.

Từ năm 2010 trở lại đây, ngoại trừ năm 2023, năm nào kim ngạch xuất nhập khẩu cũng tăng cao, chỉ có 5 năm tăng dưới 10%, còn lại đều tăng ở mức 2 con số, thậm chí có năm còn tăng trên 20%. Quy mô kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa của nước ta đã rất lớn, năm 2024 đạt 786,29 tỷ USD. Trong điều kiện thuận lợi như hiện nay, tôi cho rằng, mục tiêu tăng trưởng xuất nhập khẩu 12% năm nay không quá khó để đạt được.

Chính sách ngoại thương của Mỹ - đối tác xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam - có rất nhiều thay đổi dưới thời Tổng thống Donald Trump. Theo bà, Việt Nam sẽ chịu tác động thế nào từ chính sách này?

Với mục tiêu giảm thâm hụt thương mại và hỗ trợ sản xuất trong nước, nhiều khả năng, danh sách các mặt hàng nhập khẩu vào Mỹ bị tăng thuế sẽ dài thêm, trong đó có hàng điện tử, dệt may, ô tô, nông sản. Chính sách này ảnh hưởng tới xuất khẩu hàng hóa của một số quốc gia, nhưng đồng thời mở ra cơ hội cho các quốc gia khác, bao gồm Việt Nam.

Việt Nam và Mỹ đã trở thành Đối tác Chiến lược toàn diện. Mỹ là thị trường xuất khẩu lớn nhất của nước ta. Mức thuế áp dụng cho hàng dệt may và giày dép từ Việt Nam vào Mỹ là 8 -12%, thuế đối với đồ gỗ ở mức thấp nếu tuân thủ quy tắc xuất xứ, các mặt hàng nông sản như cà phê và hạt điều cũng có mức thuế thấp hoặc được miễn thuế. Điều này giúp hàng hóa Việt Nam có lợi thế cạnh tranh tại thị trường Mỹ.

Nếu chính sách của chính quyền Tổng thống Donald Trump không quá khác biệt so với nhiệm kỳ trước, thì đây là cơ hội tốt cho Việt Nam để đẩy mạnh hoạt động xuất khẩu hàng hóa “made in Vietnam” nhờ tăng tính cạnh tranh về giá, vì hàng hóa từ các nước khác bị áp thuế cao.

Các ngành hàng có nhiều tiềm năng xuất khẩu vào Mỹ của nước ta bao gồm dệt may, giày dép, đồ gỗ, nông sản và thủy sản. Những sản phẩm này của Việt Nam đều chiếm thị phần khá lớn ở thị trường Mỹ. Ngoài lợi thế về mức thuế, cách thức điều hành tỷ giá hối đoái theo hướng giữ ổn định đồng Việt Nam (VND) với USD sẽ thúc đẩy xuất khẩu hàng hóa vào Mỹ trong thời gian tới, thu hút đầu tư vào Việt Nam, nâng cao khả năng tiếp cận máy móc, công nghệ mới của thế giới dẫn tới khả năng xuất khẩu tốt hơn, thúc đẩy tăng trưởng.

Bên cạnh cơ hội, theo bà, doanh nghiệp Việt Nam phải đối mặt với những thách thức gì và cần phải ứng phó như thế nào?

Một trong những thách thức lớn nhất là yêu cầu nghiêm ngặt về xuất xứ hàng hóa, ví dụ quy định về nguồn gốc gỗ hợp pháp đối với đồ nội thất, quy định tiêu chuẩn nông sản xuất khẩu sang Mỹ. Bên cạnh đó, Việt Nam còn phải đối mặt với sự cạnh tranh từ các quốc gia khác như Bangladesh, Indonesia, Pakistan và Ấn Độ, vốn cũng đang nỗ lực đẩy mạnh xuất khẩu sang Mỹ.

Để tận dụng cơ hội từ chính sách thương mại mới của Mỹ, doanh nghiệp Việt Nam cần có các giải pháp chiến lược. Trước hết, cần đảm bảo tuân thủ nghiêm ngặt quy tắc xuất xứ, đầu tư vào sản xuất nội địa để giảm phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu; đồng thời phải nâng cao chất lượng sản phẩm thông qua ứng dụng công nghệ hiện đại và đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế.

Có thể nói, chính sách thương mại bảo hộ của ông Trump vừa là cơ hội, vừa là thách thức đối với hàng hóa Việt Nam. Trong bối cảnh các đối thủ lớn bị áp thuế cao, Việt Nam có thể mở rộng thị phần tại Mỹ nhờ lợi thế về chi phí và chất lượng. Tuy nhiên, để tận dụng cơ hội này, doanh nghiệp cần cải thiện năng lực cạnh tranh, tuân thủ quy định quốc tế và có chiến lược phát triển dài hạn. Điều này không chỉ giúp gia tăng xuất khẩu, mà còn khẳng định vị thế của hàng hóa “made in Vietnam” trên thị trường toàn cầu.

Bà vừa nói đến Bangladesh, Pakistan, Indonesia, Ấn Độ... - những đối thủ cạnh tranh lớn nhất của Việt Nam trong xuất khẩu hàng dệt may, da giày. Theo bà, để vượt qua những đối thủ này, Việt Nam cần phải làm gì?

Về phía cơ quan quản lý nhà nước, các bộ, ngành cần hoàn thiện chính sách, pháp luật, kiểm tra, giám sát việc thực thi các quy định pháp luật liên quan đến ngành dệt may, đảm bảo tính minh bạch, khả thi và thuận lợi cho hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh ngành dệt may.

Về phía doanh nghiệp, thứ nhất, các doanh nghiệp cần liên kết với nhau, ví dụ trong chuỗi dệt may, công đoạn sau là khách hàng của công đoạn trước, tạo thành chuỗi tuần hoàn. Một số dự án lớn yêu cầu sự tham gia của nhiều doanh nghiệp, nếu doanh nghiệp thiếu tính liên kết và chưa biết tận dụng sức mạnh của hiệp hội, thì sẽ không thể thực hiện hiệu quả những dự án đó.

Thứ hai, là giữ chân khách hàng, chấp nhận các đơn hàng không phải là thế mạnh, lãi ít, thậm chí không có lãi, để có việc làm cho người lao động và để khách hàng không chuyển đi nơi khác, xây dựng mối quan hệ đối tác tin cậy, lâu dài. Đồng thời, khai thác, mở rộng thêm các thị trường mới nhằm đa dạng hóa thị trường.

Và cuối cùng, là giảm tối đa chi phí chưa thực sự cần thiết, nhằm nâng cao khả năng cạnh tranh của hàng hóa so với các doanh nghiệp cùng ngành của đối thủ cạnh tranh trực tiếp.