Ngành điện tử "bội thu" đơn hàng xuất khẩu nhờ đón dòng dịch chuyển chuỗi cung ứng.

Đón dòng dịch chuyển chuỗi cung ứng

Tại Diễn đàn “Điện tử Việt Nam do Trí tuệ nhân tạo dẫn dắt: Kỷ nguyên mới của chuỗi cung ứng toàn cầu” mới đây, bà Đỗ Thị Thúy Hương, Phó chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp Điện tử Việt Nam (VEIA) nhấn mạnh, ngành điện tử Việt Nam đã có sự bứt phá mạnh mẽ nhờ đón dòng dịch chuyển chuỗi cung ứng.

Theo bà Hương, chỉ sau hơn một thập kỷ, kim ngạch xuất khẩu ngành điện tử đã tăng gấp ba lần, trở thành ngành xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam.

Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu điện tử lần đầu tiên vượt 164 tỷ USD, chiếm hơn 30% tổng kim ngạch xuất khẩu cả nước. Trong đó, nhóm máy tính, sản phẩm điện tử và linh kiện đạt khoảng 107–108 tỷ USD, còn điện thoại và linh kiện đạt gần 57 tỷ USD. Đà tăng trưởng tiếp tục được duy trì trong 7 tháng đầu năm 2026 khi kim ngạch xuất khẩu toàn ngành đạt gần 124 tỷ USD.

Trong đó, điện tử, máy tính và linh kiện tăng 50,1% so với cùng kỳ, với kim ngạch trên 85 tỷ USD. Liên tiếp 3 tháng gần nhất, doanh thu xuất khẩu nhóm hàng này đều đạt từ 13,4 – 15 tỷ USD mỗi tháng.

Còn điện thoại các loại và linh kiện mang về 38,5 tỷ USD, tăng 18,6% so với cùng kỳ.

Xét về giá trị tuyệt đối, kim ngạch xuất khẩu tăng thêm nhờ đón lượng đơn hàng lớn từ các nhà mua hàng toàn cầu, giúp ngàng hàng này “bỏ túi” thêm gần 35 tỷ USD.

Thực tế, làn sóng dịch chuyển chuỗi cung ứng, cùng sự bùng nổ đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn và sản xuất thông minh đang tạo ra cơ hội hiếm có để Việt Nam chuyển từ vai trò trung tâm lắp ráp sang tham gia nhiều hơn vào các khâu có giá trị gia tăng cao như nghiên cứu, thiết kế và phát triển công nghệ.

Chỉ hơn một tháng trước, Tập đoàn Meiko (Nhật Bản) đã khởi công dự án Nhà máy Meiko Yên Quang tại Phú Thọ với tổng vốn đầu tư 500 triệu USD. Đây là dự án chiến lược của tập đoàn, chuyên sản xuất, chế tạo vi mạch điện tử, tập trung vào các lĩnh vực công nghệ AI và công nghệ vũ trụ. Khi đi vào hoạt động ổn định, nhà máy dự kiến đạt doanh thu khoảng 530 triệu USD mỗi năm và tạo việc làm cho khoảng 2.000 lao động địa phương.

Hải Phòng cũng vừa đón thêm dự án công nghệ quy mô tỷ USD khi Công ty TNHH LG Innotek Việt Nam Hải Phòng được cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư cho nhà máy sản xuất linh kiện bán dẫn trị giá 1 tỷ USD. Theo kế hoạch, dự án sẽ khởi công trong quý III/2026, vận hành thử từ quý III/2027 và chính thức sản xuất hàng loạt vào quý III/2028.

Tuy nhiên, bà Hương cho rằng lợi thế cạnh tranh của Việt Nam đang thay đổi nhanh chóng. Nếu trước đây các tập đoàn đa quốc gia lựa chọn địa điểm sản xuất dựa trên chi phí lao động thấp thì hiện nay các tiêu chí như năng lực công nghệ, đổi mới sáng tạo, chất lượng nguồn nhân lực, tự động hóa và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn ESG mới là yếu tố quyết định.

"AI sẽ trở thành động lực thúc đẩy năng suất, tối ưu chuỗi cung ứng và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Đây cũng là thời điểm để doanh nghiệp Việt Nam chủ động đầu tư vào công nghệ lõi, phát triển hệ sinh thái công nghiệp điện tử và từng bước nâng vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu", bà Hương nói.

Đo lường lợi thế cạnh tranh

Việt Nam đã vươn lên trở thành một trong những cứ điểm sản xuất điện tử và công nghệ cao quan trọng của khu vực, cung ứng cho thị trường toàn cầu hàng trăm tỷ USD hàng công nghệ. Song, cạnh tranh sẽ gắt hơn bởi hàng loạt các tiêu chuẩn mới từ nhà mua hàng liên quan đến tiêu chí bền vững, chuỗi cung ứng minh bạch...

Cụ thể, giai đoạn 2026–2030 sẽ là thời điểm quyết định đối với ngành điện tử Việt Nam. Khi AI, chuyển đổi xanh và các tiêu chuẩn ESG trở thành điều kiện bắt buộc trong chuỗi cung ứng toàn cầu, lợi thế lao động giá rẻ sẽ không còn là yếu tố cạnh tranh bền vững.

Doanh nghiệp điện tử Việt Nam đang bước vào một giai đoạn cạnh tranh mới, nơi các tiêu chuẩn phát triển bền vững sẽ quyết định khả năng tham gia chuỗi cung ứng.

Để đón lõng cơ hội thị trường trong bối cảnh cạnh tranh mới, doanh nghiệp cần chuyển từ tư duy gia công sang chủ động tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị thông qua tăng tỷ lệ nội địa hóa, đầu tư đổi mới sáng tạo, hợp tác chặt chẽ với các tập đoàn FDI và từng bước hình thành hệ sinh thái điện tử, bán dẫn “Sản xuất tại Việt Nam”. 

Ông Nguyễn Huỳnh Thanh Phong, đại diện Bureau Veritas Việt Nam nhấn mạnh, các tiêu chuẩn về môi trường, trách nhiệm xã hội và quản trị doanh nghiệp không còn mang tính khuyến nghị mà đã trở thành tiêu chí bắt buộc trong quá trình lựa chọn nhà cung ứng của các tập đoàn đa quốc gia.

Muốn mở rộng thị trường xuất khẩu, doanh nghiệp Việt Nam cần chủ động xây dựng hệ thống quản trị ESG, giảm phát thải carbon, tăng cường truy xuất nguồn gốc và minh bạch dữ liệu trong toàn bộ vòng đời sản phẩm. Cùng với đó là chuẩn hóa dữ liệu, giúp doanh nghiệp kết nối toàn bộ dây chuyền sản xuất, xây dựng nhà máy thông minh và nâng cao khả năng ra quyết định dựa trên dữ liệu theo thời gian thực.

Xuất khẩu điện tử, linh kiện được dự báo tiếp tục tăng trong thời gian tới. Tuy nhiên, tốc độ tăng trưởng sẽ phụ thuộc đáng kể vào khả năng phục hồi nhu cầu tại các thị trường lớn, cũng như năng lực của Việt Nam trong việc nâng tỷ lệ nội địa hóa, mở rộng sự tham gia của doanh nghiệp trong nước và từng bước tiến sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu của ngành điện tử.

Để củng cố vị thế "cứ điểm" sản xuất điện tử, duy trì tăng trưởng bền vững, bà Thúy Hương nhấn mạnh, cần tiếp tục phát triển công nghiệp hỗ trợ, nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, hình thành chuỗi cung ứng trong nước, thu hút dòng vốn FDI chất lượng cao và tăng cường năng lực của doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Với lượng đơn hàng lớn vẫn chọn Việt Nam, ngành hàng điện tử đang tiến gần hơn mốc 200 tỷ USD.