Sở Y tế Hà Nội vừa ban hành Công văn số 10214/SYT-KTLVYT yêu cầu UBND các xã, phường và các đơn vị trực thuộc tăng cường kiểm tra, giám sát hoạt động lưu hành, kinh doanh, thông tin và quảng cáo thuốc cổ truyền trên địa bàn.

Thay vì chỉ tập trung mở rộng diện tích trồng và cung ứng nguyên liệu thô, định hướng mới hướng tới xây dựng chuỗi giá trị hoàn chỉnh từ giống, vùng nguyên liệu, nuôi trồng, thu hái, sơ chế, bảo quản đến chế biến sâu, sản xuất và tiêu thụ.

Sở Y tế Hà Nội yêu cầu chính quyền các xã, phường kiểm tra việc chấp hành quy định pháp luật về bán buôn, bán lẻ thuốc cổ truyền, tập trung vào những sản phẩm có nguy cơ bị làm giả, đặc biệt là An cung ngưu hoàng hoàn.

Các trường hợp kinh doanh thuốc không rõ nguồn gốc, xuất xứ, có dấu hiệu giả mạo hoặc vi phạm quy định về kinh doanh dược phải được phát hiện, xử lý theo thẩm quyền hoặc chuyển cơ quan chức năng giải quyết.

Cùng với hoạt động kiểm tra tại các cơ sở kinh doanh, các địa phương được yêu cầu phối hợp với lực lượng công an, quản lý thị trường và những đơn vị liên quan truy xuất nguồn cung cấp, ngăn chặn thuốc giả lưu thông, tăng cường phòng, chống buôn lậu và gian lận thương mại trong lĩnh vực dược phẩm.

Đáng chú ý, hoạt động quảng cáo, giới thiệu và chào bán thuốc cổ truyền trên các nền tảng mạng xã hội cũng nằm trong diện giám sát. Sở Y tế yêu cầu kịp thời phát hiện, xử lý các tổ chức, cá nhân quảng cáo sai sự thật, thổi phồng công dụng của An cung ngưu hoàng hoàn thành "thần dược phòng ngừa đột quỵ" hoặc có những hành vi vi phạm khác.

Ngành y tế khuyến cáo người dân chỉ sử dụng An cung ngưu hoàng hoàn theo đơn của bác sỹ, không tự ý mua thuốc để phòng ngừa hoặc điều trị đột quỵ. Người dân cần lựa chọn cơ sở kinh doanh dược đủ điều kiện hoạt động, kiểm tra hóa đơn, chứng từ và thông tin về nguồn gốc sản phẩm. Việc sử dụng thuốc không rõ nguồn gốc hoặc tin vào những nội dung quảng cáo thiếu căn cứ có thể gây nguy hiểm cho sức khỏe, đồng thời làm chậm thời điểm người bệnh được tiếp cận phương pháp điều trị phù hợp.

Theo kế hoạch, Phòng Kiểm tra lĩnh vực y tế sẽ phối hợp với các phòng chuyên môn của Sở Y tế Hà Nội và cơ quan liên quan đẩy mạnh thanh tra, kiểm tra hoạt động kinh doanh, lưu hành và quảng cáo thuốc cổ truyền. Trung tâm Kiểm nghiệm thuốc, mỹ phẩm, thực phẩm Hà Nội tăng cường lấy mẫu, kiểm nghiệm chất lượng thuốc đang lưu hành, kịp thời báo cáo và đề xuất xử lý những trường hợp không đạt tiêu chuẩn.

Việc tăng cường kiểm soát thị trường thuốc cổ truyền diễn ra trong bối cảnh Bộ Y tế đang xây dựng, hoàn thiện Dự thảo Chiến lược quốc gia phát triển nền y học cổ truyền Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Một trong những định hướng đáng chú ý là phát triển y, dược cổ truyền không chỉ phục vụ khám chữa bệnh mà còn trở thành lĩnh vực kinh tế có giá trị gia tăng cao, từng bước xây dựng thương hiệu quốc gia và mở rộng thị trường quốc tế.

Theo GS.Trịnh Thị Diệu Thường, Cục trưởng Cục Quản lý Y, Dược cổ truyền, định hướng phát triển mới đặt y học cổ truyền trong tổng thể hệ thống y tế quốc gia, gắn với chăm sóc sức khỏe toàn diện theo vòng đời, từ dự phòng, nâng cao sức khỏe, khám chữa bệnh đến phục hồi chức năng và chăm sóc người cao tuổi.

Dự thảo chiến lược đặt mục tiêu đến năm 2030, toàn bộ bệnh viện lão khoa, khoa lão tích hợp y học cổ truyền trong chăm sóc và phục hồi chức năng cho người cao tuổi; 100% trạm y tế cấp xã đủ năng lực cung ứng dịch vụ y học cổ truyền. Khoảng 90% bệnh viện y học cổ truyền tại các tỉnh, thành phố phấn đấu có quy mô tối thiểu 300 giường bệnh, mỗi vùng kinh tế - xã hội có ít nhất một bệnh viện cấp chuyên sâu về y học cổ truyền.

Tỷ lệ khám chữa bệnh bằng y học cổ truyền và kết hợp y học cổ truyền với y học hiện đại được định hướng đạt 15% ở cấp chuyên sâu, 25% ở cấp cơ bản và 40% ở cấp ban đầu. Tỷ lệ chi trả Bảo hiểm y tế đối với dịch vụ kỹ thuật y học cổ truyền, thuốc dược liệu và thuốc cổ truyền được đặt mục tiêu tăng tối thiểu gấp hai lần so với giai đoạn trước năm 2025.

Cùng với mở rộng phạm vi ứng dụng trong chăm sóc sức khỏe, phát triển công nghiệp dược liệu được xác định là một trụ cột quan trọng. Thay vì chỉ tập trung mở rộng diện tích trồng và cung ứng nguyên liệu thô, định hướng mới hướng tới xây dựng chuỗi giá trị hoàn chỉnh từ giống, vùng nguyên liệu, nuôi trồng, thu hái, sơ chế, bảo quản đến chế biến sâu, sản xuất và tiêu thụ.

Theo Dự thảo, đến năm 2030, Việt Nam phấn đấu tự chủ tối thiểu 20% nhu cầu dược liệu sử dụng trong nước, từng bước giảm phụ thuộc vào nguồn nhập khẩu. Giá trị sản xuất công nghiệp dược liệu, thuốc cổ truyền và thuốc dược liệu được đặt mục tiêu tăng tối thiểu 10% mỗi năm; kim ngạch xuất khẩu các sản phẩm này tăng bình quân ít nhất 10%/năm.

Để hiện thực hóa mục tiêu, việc phát triển các vùng nguyên liệu đạt tiêu chuẩn, đầu tư công nghệ chế biến sâu và hình thành chuỗi liên kết bền vững giữa người trồng dược liệu, doanh nghiệp, cơ sở nghiên cứu và cơ sở khám chữa bệnh được đặc biệt chú trọng. Các dự án nhà máy chiết xuất, tinh chế, bào chế và sản xuất thuốc đạt tiêu chuẩn chất lượng quốc tế cũng được định hướng khuyến khích đầu tư, tiến tới hình thành những cụm, trung tâm công nghiệp dược liệu.

Tuy nhiên, phát triển sản xuất và mở rộng thị trường phải đi đôi với kiểm soát chất lượng. Thực tế xuất hiện thuốc cổ truyền giả, thuốc không rõ nguồn gốc cho thấy yêu cầu truy xuất sản phẩm cần được thực hiện xuyên suốt chuỗi cung ứng, từ vùng trồng dược liệu đến cơ sở sản xuất, phân phối và người sử dụng.

Theo định hướng chiến lược, hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật về dược liệu, thuốc cổ truyền và thuốc dược liệu sẽ tiếp tục được hoàn thiện. Việc xây dựng mã định danh sản phẩm, kết nối thông tin từ vùng nguyên liệu với hệ thống truy xuất nguồn gốc được kỳ vọng tăng tính minh bạch, tạo thuận lợi cho cơ quan quản lý kiểm tra và hỗ trợ doanh nghiệp phát triển những sản phẩm có chất lượng ổn định.

Đến năm 2030, Dự thảo đặt mục tiêu xây dựng thương hiệu quốc gia cho 30 sản phẩm từ dược liệu, thuốc cổ truyền và 10 dịch vụ khám chữa bệnh. Đây là hướng đi nhằm nâng cao giá trị thương mại của các sản phẩm y, dược cổ truyền Việt Nam, đồng thời tạo cơ sở để từng bước mở rộng thị trường xuất khẩu.

Khoa học công nghệ cũng được xác định là động lực quan trọng trong quá trình hiện đại hóa lĩnh vực này. Những công nghệ như công nghệ sinh học, công nghệ gen, công nghệ nano và công nghệ chiết xuất hiện đại được định hướng ứng dụng trong nghiên cứu hoạt chất, phát triển giống dược liệu, phân tích thành phần, bào chế và sản xuất sản phẩm chất lượng cao.

Song song với đó, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn sẽ được ứng dụng trong quản lý, nghiên cứu và phát triển y, dược cổ truyền. Dự thảo đặt mục tiêu đến năm 2030 số hóa tối thiểu 70% tri thức y học cổ truyền Việt Nam, nghiên cứu, chuẩn hóa và ứng dụng ít nhất 30 bài thuốc, phương pháp điều trị hoặc tri thức truyền thống vào chăm sóc sức khỏe và phát triển sản phẩm.

Về nhân lực, Việt Nam phấn đấu đạt 3 bác sỹ y học cổ truyền trên 10.000 dân vào năm 2030, trong đó tối thiểu 30% có trình độ sau đại học. Toàn bộ trạm y tế cấp xã được định hướng có ít nhất một cán bộ được đào tạo về y học cổ truyền, 65% trạm có bác sỹ hoặc y sỹ y học cổ truyền.

Không dừng ở lĩnh vực khám chữa bệnh, chiến lược còn hướng tới phát triển y học cổ truyền gắn với kinh tế sức khỏe và du lịch y tế. Đến năm 2030, Việt Nam đặt mục tiêu hình thành 5 dòng cung ứng sản phẩm, dịch vụ chăm sóc sức khỏe bằng y, dược cổ truyền phục vụ khách du lịch, kết hợp phát huy giá trị văn hóa truyền thống và tri thức bản địa.

Tầm nhìn đến năm 2045 là hình thành hệ sinh thái y học cổ truyền dựa trên nền tảng khoa học công nghệ, chuyển đổi số và nguồn nhân lực chất lượng cao, trong đó công nghiệp dược liệu trở thành lĩnh vực kinh tế có giá trị gia tăng cao và năng lực cạnh tranh quốc tế.