Đến năm 2050, TP.HCM đặt mục tiêu quy mô kinh tế dự kiến đạt 800 tỷ USD, dân số từ 22 - 25 triệu người. Ảnh: Trọng Tín.

Chuyển hóa tiềm năng thành mô hình tăng trưởng đủ mạnh

Bản quy hoạch do Viện Quy hoạch đô thị và nông thôn quốc gia, Bộ Xây dựng, phối hợp Công ty Tư vấn Boston (BCG) thực hiện, được trình bày tại Hội thảo “Quy hoạch tổng thể TP.HCM tầm nhìn 100 năm” đã vạch ra những cột mốc tăng trưởng và động lực phát triển mới của siêu đô thị TP.HCM.

Theo đó, đến năm 2030, TP.HCM đặt mục tiêu GRDP đạt khoảng 120 tỷ USD, dân số 16 triệu người, tốc độ tăng trưởng liên tục trên 10%/năm. Đến năm 2050, quy mô kinh tế dự kiến đạt 800 tỷ USD, dân số từ 22 - 25 triệu người.

GRDP bình quân đầu người được kỳ vọng tăng từ mức tối thiểu 14.000 USD vào năm 2030 lên 75.000 USD vào năm 2045 và đạt 100.000 USD vào năm 2075. Kinh tế số được xác định là mũi nhọn, chiếm 60% GRDP vào năm 2035.

Để hiện thực hóa những mục tiêu này, nhiều chuyên gia cho rằng TP.HCM không chỉ cần một tầm nhìn dài hạn mà còn phải xác định đúng các động lực tăng trưởng mới, đồng thời xây dựng được cơ chế thực thi đủ mạnh để chuyển hóa tiềm năng thành kết quả phát triển thực chất.

Ông Trần Bá Dương, Chủ tịch HĐQT, Tổng giám đốc Công ty cổ phần Tập đoàn Trường Hải (THACO) cho biết mong muốn được tham gia sâu rộng hơn vào Quy hoạch tổng thể Thành phố, để bản quy hoạch không chỉ dừng lại là một bản đồ hiện trạng mà phải trở thành một “sự phát triển động”.

Về khía cạnh phát triển kinh tế, ông Dương đặc biệt quan tâm đến các mục tiêu dựa trên Nghị quyết 09 của Bộ Chính trị về phát triển TP.HCM. Trong đó, mục tiêu đến năm 2030, GRDP đầu người đạt 14.000 USD và kinh tế số chiếm tỷ trọng 40% là những con số rất ấn tượng.

Tuy nhiên, cần làm rõ khái niệm kinh tế số ở đây không chỉ là giao dịch, mà là toàn bộ hoạt động sản xuất kinh doanh và quản trị dựa trên công nghệ số như trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT) và dữ liệu. Theo ông Dương, cần thảo luận sâu hơn về các cơ chế để doanh nghiệp có thể tham gia đầu tư gì vào hạ tầng cho nền kinh tế số này.

Bên cạnh kinh tế số, giao thông tiếp tục được xem là một trong những điểm nghẽn lớn nhất đối với năng lực cạnh tranh của Thành phố. Theo ông Dương, tốc độ phát triển đô thị trong nhiều năm qua luôn vượt xa khả năng đáp ứng của hệ thống giao thông công cộng, đặc biệt là mạng lưới đường sắt đô thị. Do đó, bản quy hoạch cần đề xuất thêm các giải pháp giao thông di chuyển hiệu quả cho các vùng nội đô và khu vực lân cận để giải quyết triệt để những bất cập, “khập khiễng” hiện nay.

Chủ tịch Tập đoàn THACO cũng cho rằng, trong bối cảnh tất cả các tỉnh thành trong nước và các thành phố lớn trong khu vực đều đang phát triển mạnh mẽ, TP.HCM cần xác định rõ vị thế và thế mạnh riêng biệt của mình.

“Chúng ta cần hướng tới phát triển các khu công nghiệp chuyên ngành tích hợp, kết hợp chặt chẽ giữa công nghiệp hỗ trợ trong nước với các doanh nghiệp FDI thay vì chỉ đề cập chung chung. Đồng thời định hướng rõ ràng về các ngành công nghệ mới nổi như chip bán dẫn hay trí tuệ nhân tạo để có sự đầu tư đúng đắn”, ông Dương đề xuất.

Cùng quan điểm, ông Vũ Đoàn Thái Long, Quản lý dự án cấp cao, Công ty tư vấn Roland Berger tại Việt Nam khẳng định, TP.HCM không thiếu tiềm năng, nhưng thách thức lớn nhất là biến tiềm năng đó thành một mô hình tăng trưởng đủ mạnh trong 10, 20 và 50 năm tới.

“Nếu không có lời giải đúng, thành phố dễ rơi vào bẫy thu nhập trung bình với năng suất thấp và suy giảm sức cạnh tranh”, ông Long nói.

Do đó, Thành phố cần tránh đầu tư dàn trải mà phải tập trung nguồn lực vào những ngành công nghiệp có giá trị cao, là mấu chốt của nền kinh tế hiện đại như bán dẫn, công nghệ sinh học, y học, dược phẩm, tự động hóa và vật liệu mới. Về dịch vụ, trọng tâm phải là tài chính, logistics, y tế, giáo dục chuyên nghiệp và đặc biệt là các mảng mới như kinh tế số, trí tuệ nhân tạo (AI) và hạ tầng dữ liệu.

Bên cạnh mô hình tăng trưởng đa cực, thành phố cần hình thành các không gian phát triển trọng điểm mang tính chuyên biệt để dẫn dắt sự phát triển. Đó là các khu công nghiệp công nghệ cao thế hệ mới thu hút các tập đoàn toàn cầu; các khu công nghệ số tập trung cho doanh nghiệp AI; các không gian tài chính, thương mại dịch vụ hiện đại và các khu thương mại tự do, trung tâm tài chính quốc tế. Đây chính là những “cực tăng trưởng chuyên biệt” đủ sức tạo ra sự đột phá.

Cơ chế thực thi và hiện thực hóa quy hoạch cũng là khâu quan trọng nhất vì nhiều quy hoạch tốt nhưng thực thi không như ý. Ông Long kiến nghị thiết lập cơ chế điều phối liên thành phố đủ mạnh để quản lý các chương trình liên ngành; mạnh dạn áp dụng các cơ chế thử nghiệm cho các lĩnh vực mới như trung tâm tài chính, AI, và khu thương mại tự do; đồng thời xây dựng danh mục các dự án động lực mang tính biểu tượng và lan tỏa để tập trung nguồn lực trong 10 - 20 năm tới.

Ông Trần Bá Dương, Chủ tịch HĐQT, Tổng giám đốc Công ty cổ phần Tập đoàn Trường Hải phát biểu tại Hội nghị. Ảnh: Trọng Tín.

Cạnh tranh bằng kinh tế xanh và chất lượng sống

Nếu các động lực công nghệ, tài chính và hạ tầng được xem là nền tảng tăng trưởng, thì theo ông Đinh Hồng Kỳ, Chủ tịch Hiệp Hội Doanh nghiệp xanh TP.HCM đặc biệt lưu ý đến phát triển xanh, bền vững.

Ông Kỳ nhấn mạnh, sức cạnh tranh của thành phố trong thế kỷ 21 không còn nằm ở đất đai hay lao động giá rẻ, mà nằm ở khả năng tái tạo tài nguyên, giảm phát thải carbon và chất lượng môi trường sống. “Một thành phố lớn và tăng trưởng nhanh chưa chắc đã là một thành phố đáng sống và bền vững”, ông nói.

Với quy mô 14 triệu dân, ông Kỳ cho rằng khối lượng rác thải và nước thải phát sinh là cực kỳ lớn. Thay vì coi đó là gánh nặng chi phí xử lý, chúng ta cần xem đây là nguồn tài nguyên thứ cấp để tạo ra ngành công nghiệp mới và chuỗi giá trị mới.

Do vậy, quy hoạch cần xác định rõ mục tiêu biến thành phố thành trung tâm kinh tế tuần hoàn của Việt Nam và Đông Nam Á, bao gồm các trung tâm tái chế quy mô vùng, khu công nghiệp sinh thái, và hệ thống tái sử dụng nước, xử lý chất thải điện tử, công nghiệp, xây dựng.

Bên cạnh đó, chuyển đổi xanh phải là cấu phần cốt lõi của không gian đô thị. Thành phố cần hình thành các hành lang phát triển carbon thấp gắn với cảng biển, sân bay và các trung tâm logistics.

Đây sẽ là không gian ưu tiên cho năng lượng tái tạo, công nghệ xanh và giao thông sạch. Đặc biệt, thành phố cần hướng tới trở thành một trung tâm tài chính xanh và giao dịch tín chỉ carbon của khu vực để thu hút nguồn vốn quốc tế cho chuyển đổi xanh.

Ông Kỳ cho rằng, trong tương lai, sự thành công của quy hoạch không chỉ đo bằng GRDP hay chiều dài đường cao tốc, mà phải bằng chất lượng không khí, diện tích cây xanh, khả năng chống ngập và mức độ hạnh phúc của người dân. Đầu tư cho môi trường chính là đầu tư cho năng lực cạnh tranh dài hạn.