Từ lòng biết ơn đến sứ mệnh của Quỹ Thiện Tâm

Từ những hoạt động sẻ chia đầu tiên nơi đất khách đến hành trình 20 năm phát triển Quỹ Thiện Tâm, bà Phạm Thu Hương, Phó Chủ tịch Tập đoàn Vingroup đã cùng những người đồng sáng lập theo đuổi một cách làm thiện nguyện lấy con người làm trung tâm, không chỉ hỗ trợ vượt qua khó khăn trước mắt mà còn tạo cơ hội để người được giúp đỡ tự vươn lên và thay đổi cuộc sống.

Hơn ba thập niên trước, khi những người sáng lập Vingroup còn đang gây dựng sự nghiệp ở nước ngoài, những hoạt động thiện nguyện đầu tiên đã được thực hiện trong điều kiện kinh doanh còn nhiều khó khăn. Không đợi đến khi có tiềm lực tài chính vững vàng, bà Phạm Thu Hương cùng các cộng sự đã lựa chọn sẻ chia những gì mình có với người khác, bắt đầu từ cộng đồng người Việt xa xứ rồi từng bước hướng về quê hương.

Nhìn lại chặng đường đã qua bà Hương cho biết động lực khởi đầu xuất phát từ lòng biết ơn đối với các thế hệ đi trước và sự trân trọng những cơ hội mà bản thân có được. Trưởng thành trong giai đoạn đất nước vừa trải qua chiến tranh, đời sống còn nhiều thiếu thốn, bà và những người cùng thế hệ luôn cảm nhận rõ giá trị của hòa bình, đồng thời ý thức được sự may mắn khi có điều kiện học tập, mở mang hiểu biết ở nước ngoài.

Từ những suy nghĩ giản dị ấy, việc giúp đỡ người khác dần trở thành một phần trong cuộc sống và hành trình lập nghiệp của bà Hương. Năm 2006, Quỹ Thiện Tâm chính thức ra đời, đưa những hoạt động sẻ chia trước đó trở thành một sứ mệnh có tổ chức, với định hướng hoạt động lâu dài và khả năng huy động nguồn lực trên quy mô lớn hơn.

Đại diện Quỹ Thiện Tâm thăm hỏi, động viên và trao biểu tượng trung khu nhà tạm cho người dân làng Lủ sau bão Yagi.

Trong lần đầu chia sẻ về triết lý thiện nguyện của Quỹ Thiện Tâm và Vingroup, bà Phạm Thu Hương cho biết, niềm vui của những người được giúp đỡ chính là động lực để bà cùng các cộng sự tiếp tục làm việc, tạo ra nhiều giá trị hơn và có thêm điều kiện đóng góp cho xã hội. "Cái tên Thiện Tâm đã thể hiện tinh thần xuyên suốt của Quỹ là làm việc thiện bằng tất cả sự chân thành, không đặt mục tiêu được ghi nhận hay quảng bá hình ảnh", bà Hương nói thêm.

Cũng vì quan niệm ấy, dù Vingroup là doanh nghiệp thường xuyên được công chúng quan tâm, những đóng góp thiện nguyện của các nhà sáng lập và lãnh đạo Tập đoàn trong nhiều năm ít khi được họ chủ động nhắc đến.

Cụ thể, khoảng 90% nguồn đóng góp vào Quỹ Thiện Tâm đến từ tài chính cá nhân của các lãnh đạo cấp cao Vingroup. Tuy nhiên, hành trình của Quỹ không chỉ được duy trì bằng nguồn lực tài chính mà còn bằng sự tham gia của đội ngũ cán bộ, nhân viên Tập đoàn, những người cùng đóng góp thời gian, công sức và chuyên môn cho các chương trình cộng đồng.

Từ khi thành lập, Quỹ Thiện Tâm đã triển khai nhiều hoạt động đền ơn đáp nghĩa, chăm lo cho người có công, hỗ trợ người nghèo, trẻ em có hoàn cảnh khó khăn và những cộng đồng chịu ảnh hưởng bởi thiên tai, dịch bệnh.

Số liệu được công bố trong tài liệu của Quỹ cho thấy có gần 1.000 Mẹ Việt Nam Anh hùng, cựu thanh niên xung phong và nạn nhân chất độc da cam được phụng dưỡng, hỗ trợ thường xuyên; khoảng 27.000 ngôi nhà tình nghĩa, nhà tình thương được trao tặng cho những gia đình cần giúp đỡ.

Quỹ cũng dành nguồn lực lớn cho các hoạt động tri ân người có công, trong đó có việc hưởng ứng chiến dịch tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sỹ. Những hoạt động này tiếp nối lòng biết ơn mà bà Hương luôn coi là điểm khởi đầu trong hành trình thiện nguyện của mình.

Bên cạnh các chương trình an sinh thường xuyên, Quỹ Thiện Tâm còn tập trung nguồn lực hỗ trợ cộng đồng trong những thời điểm khẩn cấp. Trong đại dịch Covid-19, Vingroup đã huy động nguồn lực hỗ trợ vắc-xin, kit xét nghiệm, thuốc điều trị và trang thiết bị y tế, đồng thời có hàng nghìn cán bộ, nhân viên tình nguyện tham gia các hoạt động hỗ trợ tại TP.HCM.

Theo thông tin được công bố, nguồn lực dành cho công tác hỗ trợ trong đại dịch lên tới 11.000 tỷ đồng. Quỹ cũng dành 1.000 tỷ đồng hỗ trợ khắc phục hậu quả của hai cơn bão Yagi và Bualoi, đồng thời triển khai các công trình phòng tránh thiên tai, hệ thống đo mưa tự động và những thiết chế phục vụ cộng đồng.

Đối với bà Hương, sự khác biệt giữa cứu trợ khẩn cấp và hỗ trợ dài hạn nằm ở cách lựa chọn phương thức hành động. Trong những tình huống tính mạng và cuộc sống của người dân bị đe dọa, cứu người phải được đặt lên trước. Tuy nhiên, với những khó khăn mang tính lâu dài, bà cho rằng sự sẻ chia cần đi cùng những tính toán khoa học để nguồn lực thực sự tạo ra thay đổi. “Cái tâm quyết định vì sao mình làm. Còn làm thế nào để nguồn lực thực sự tạo ra thay đổi thì phải rất lý trí, khoa học và hiệu quả”, nữ lãnh đạo Tập đoàn Vingroup chia sẻ.

Quan niệm ấy dần trở thành một nguyên tắc trong hoạt động của Quỹ Thiện Tâm. Mỗi chương trình cần được cân nhắc về đối tượng ưu tiên, tính cấp thiết, hiệu quả sử dụng nguồn lực và khả năng tiếp tục phát huy giá trị sau khi hỗ trợ kết thúc. Với bà Hương, điều quan trọng không chỉ là có bao nhiêu người được nhận hỗ trợ, mà còn là cuộc sống của họ thay đổi như thế nào sau sự giúp đỡ ấy.

Trao cơ hội để tạo ra những giá trị bền vững

Một trong những dấu ấn rõ nét trong triết lý hoạt động của Quỹ Thiện Tâm là chuyển từ hỗ trợ trực tiếp sang tạo điều kiện để người dân tự phát triển. Theo bà Phạm Thu Hương, một khoản tiền có thể giúp một gia đình vượt qua khó khăn trước mắt, nhưng một nghề nghiệp, một nền tảng tri thức hoặc một mô hình sinh kế phù hợp có thể tạo ra sự thay đổi trong nhiều năm.

Hành trình băng rừng vượt núi cứu bà con vùng thiên tai của đại diện Quỹ Thiện Tâm.

Bà gọi đó là cách trao “cần câu”, thậm chí trao cả cách “tạo cần câu”, để người được giúp đỡ không chỉ có khả năng tự đứng vững mà còn có thể tiếp tục tạo ra cơ hội cho những người xung quanh.

Từ những chuyến đi, những lần tiếp xúc với người dân tại nhiều địa phương, bà Hương nhận thấy không ít người có khả năng học hỏi, lao động và vượt lên hoàn cảnh rất tốt, nhưng thiếu điều kiện ban đầu để phát huy năng lực. Vì vậy, thay vì chỉ trao những khoản hỗ trợ ngắn hạn, Quỹ hướng đến việc mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục, y tế, nghề nghiệp và sinh kế.

Khi một học sinh nghèo được tiếp tục học tập có thể thay đổi tương lai của chính mình và gia đình. Một bác sỹ được hỗ trợ đào tạo có thể trở về địa phương làm chủ kỹ thuật, tiếp tục khám chữa bệnh cho hàng nghìn người. Một cô đỡ thôn bản được trang bị kiến thức và hỗ trợ duy trì công việc có thể góp phần cải thiện điều kiện chăm sóc sức khỏe của phụ nữ và trẻ em tại những vùng còn khó khăn.

Quan điểm này được thể hiện qua các chương trình giáo dục và y tế mà Quỹ Thiện Tâm triển khai trong nhiều năm. Theo tài liệu của Quỹ, khoảng 90.000 suất học bổng đã được trao tặng, hơn 580 trường học, nhà bán trú và bếp ăn được xây dựng, 24.000 máy vi tính được hỗ trợ cho các trường học khó khăn và 6 bộ sách giáo khoa chữ nổi được biên soạn cho học sinh khiếm thị.

Trong lĩnh vực y tế, Quỹ hỗ trợ khám, chữa bệnh cho khoảng 7 triệu lượt người; hỗ trợ đào tạo 600 bác sỹ công tác tại miền núi, hải đảo và 1.200 cô đỡ thôn bản. Những chương trình này không chỉ giải quyết nhu cầu trước mắt mà còn góp phần nâng cao năng lực cung cấp dịch vụ thiết yếu tại các địa bàn còn nhiều hạn chế.

Bà Hương đặc biệt trân trọng những trường hợp người được hỗ trợ sau đó có thể tự lập và đóng góp trở lại cho xã hội. Những trẻ em mồ côi được Trung tâm Từ thiện và Hướng nghiệp Phật Tích cưu mang, nuôi dưỡng, sau khi trưởng thành và tốt nghiệp đại học hoặc trường nghề đã có khả năng chăm lo cho bản thân, gia đình và tham gia lao động.

Với bà, sự thay đổi ấy cho thấy giá trị của thiện nguyện không chỉ nằm ở thời điểm trao tặng mà còn tiếp tục được bồi đắp trong cuộc sống của người nhận. Trong lĩnh vực phát triển sinh kế, cách tiếp cận này được thể hiện rõ qua mô hình “Ngân hàng cho vay bê, nghé” do Quỹ Thiện Tâm triển khai.

Thay vì trao một con bò giống cho một hộ gia đình rồi kết thúc chương trình, Quỹ xây dựng cơ chế để nguồn lực ban đầu tiếp tục được luân chuyển. Một hộ dân được nhận bê hoặc nghé cái để nuôi dưỡng; khi vật nuôi trưởng thành và sinh sản, con cái đầu tiên sẽ được chuyển sang hỗ trợ gia đình khác. Trường hợp sinh con đực, vật nuôi có thể được bán để tạo nguồn kinh phí mua con giống cho hộ tiếp theo.

Nhờ cách tổ chức này, cùng một khoản đầu tư ban đầu có khả năng hỗ trợ nhiều gia đình qua các vòng luân chuyển, trong khi người tham gia phải trực tiếp chăm sóc vật nuôi và chịu trách nhiệm đối với nguồn lực được trao.

Phó chủ tịch Vingroup cho hay, điều Quỹ hướng đến không chỉ là giúp người dân có thêm một con giống, mà còn tạo ra một chuỗi giá trị có khả năng tự sinh sôi. Người được hỗ trợ hôm nay, bằng chính quá trình lao động và phát triển sản xuất, có thể trở thành một phần của giải pháp giúp đỡ những người tiếp theo.

Số liệu của Quỹ Thiện Tâm cho biết, khoảng 25.000 bò cái giống đã được trao tặng, góp phần giúp hơn 11.000 hộ thoát nghèo. Cách làm tương tự được áp dụng trong những chương trình hỗ trợ hợp tác xã nông nghiệp, hệ thống tưới thông minh và phát triển nuôi trồng thủy sản. Đến nay, Quỹ đã hỗ trợ 200 hợp tác xã liên kết với các hộ nông dân nghèo, hỗ trợ 10 tỉnh lắp đặt hệ thống tưới thông minh và triển khai các mô hình nuôi biển xa bờ tại Khánh Hòa.

Đáng chú ý, trong chương trình hỗ trợ người dân chuyển đổi phương thức nuôi trồng thủy sản bằng lồng HDPE tại vùng biển sâu, Vingroup hỗ trợ 70% kinh phí, còn các hộ tham gia đóng góp 30%.

Việc người nhận hỗ trợ cùng đóng góp nguồn lực có ý nghĩa quan trọng trong hình thành trách nhiệm và nâng cao khả năng duy trì mô hình. Phần đóng góp không nhất thiết phải bằng tiền mà có thể là công sức lao động, những cam kết cụ thể hoặc trách nhiệm trong quá trình triển khai.

Khi trực tiếp tham gia và có trách nhiệm đối với nguồn lực được trao, người dân không chỉ có cơ hội cải thiện thu nhập mà còn tích lũy kiến thức sản xuất, kinh doanh và năng lực tự chủ. Đây cũng là cơ sở để những chương trình sinh kế tiếp tục phát huy tác dụng sau khi Quỹ kết thúc hỗ trợ.

Tư duy sử dụng nguồn lực hiệu quả được bà Hương đưa vào hoạt động quản trị của Quỹ Thiện Tâm. Với tổng quy mô các chương trình được nêu trong tài liệu lên tới hơn 46.000 tỷ đồng, Quỹ xây dựng bộ máy nhân sự chuyên trách, tổ chức thẩm định đối tượng thụ hưởng, lập kế hoạch triển khai, theo dõi tiến độ và đánh giá kết quả.

Cũng theo Phó chủ tịch Tập đoàn Vingroup, thiện nguyện không thể chỉ dựa vào nhiệt huyết mà cần được thực hiện với trách nhiệm và kỷ luật. Người tham gia công việc này phải có lòng trắc ẩn, đồng thời có năng lực chuyên môn để nguồn lực đến đúng đối tượng và phát huy hiệu quả.

Quỹ Thiện Tâm cũng chú trọng công khai điều kiện nhận hỗ trợ, quy trình xét duyệt và tiếp nhận phản ánh từ cộng đồng. Bà cho biết bản thân cùng các lãnh đạo Vingroup trực tiếp đọc nhiều thư góp ý, phản ánh để kịp thời điều chỉnh những vấn đề phát sinh trong quá trình triển khai.

Trong cách nhìn của bà Hương, sự giám sát từ cộng đồng không chỉ góp phần bảo đảm minh bạch mà còn giúp hoạt động thiện nguyện trở nên thực chất hơn. Khi người dân có thể theo dõi, phản ánh và đánh giá kết quả, trách nhiệm của những người quản lý nguồn lực cũng được xác lập rõ ràng hơn.

Sau hai thập niên phát triển Quỹ Thiện Tâm, phạm vi các hoạt động hướng đến con người của Vingroup tiếp tục được mở rộng sang y tế, giáo dục, khoa học, văn hóa và nhiều lĩnh vực khác.

Bên cạnh đó, Quỹ Thiện Tâm tập trung vào những hoàn cảnh khó khăn và cộng đồng cần hỗ trợ trực tiếp, trong khi các hoạt động đầu tư cho y tế, giáo dục và khoa học hướng đến việc giải quyết những vấn đề dài hạn của xã hội.

Bà dẫn chứng các đơn vị như Vinmec trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe, Vinschool và VinUniversity trong giáo dục, cùng Giải thưởng VinFuture trong thúc đẩy khoa học và kết nối tri thức. Dù có phương thức hoạt động khác nhau, các chương trình đều hướng đến mục tiêu đầu tư cho con người và tạo ra những giá trị lâu dài.

Từ hoạt động cứu trợ ban đầu đến các chương trình phát triển sinh kế, giáo dục và y tế, hành trình của Quỹ Thiện Tâm cho thấy sự chuyển dịch từ hỗ trợ để vượt qua khó khăn sang tạo điều kiện để người dân chủ động cải thiện cuộc sống.

Trong quá trình ấy, bà Phạm Thu Hương không chỉ là một trong những người khởi xướng và đóng góp nguồn lực, mà còn tham gia định hình triết lý hoạt động, đề cao tính chuyên nghiệp và hiệu quả của các chương trình thiện nguyện.

Nhìn lại hành trình đã qua, bà cho biết điều khiến mình trân trọng nhất là nhận ra rằng, nếu thực sự muốn giải quyết một vấn đề khó khăn và đủ kiên trì theo đuổi, con người có thể tìm ra những giải pháp phù hợp. Bà cũng mong tinh thần sẻ chia được tiếp nối trong những thế hệ sau của Vingroup, không phải như một nghĩa vụ cần ghi nhớ mà trở thành nhu cầu tự nhiên khi mỗi người được chứng kiến và tham gia những hành động có ích cho cộng đồng.