Dịch bệnh gia tăng tại hai thành phố lớn

Đầu tháng 8, khi đang mang thai ở tuần thứ 39, chị N.T.M.L., 23 tuổi, trú tại Đồng Nai, bất ngờ sốt cao và được chẩn đoán mắc sốt xuất huyết Dengue. Sản phụ được chuyển đến một bệnh viện chuyên khoa sản tại TP.HCM để tiếp tục theo dõi và điều trị.

Khi có dấu hiệu chuyển dạ, chị L. được chỉ định mổ lấy thai. Tuy nhiên, sau sinh, tình trạng sức khỏe diễn biến xấu rất nhanh. Người bệnh bị băng huyết do đờ tử cung, kèm rối loạn đông máu nặng trong bối cảnh suy gan tối cấp.

Cùng với kiểm soát véc-tơ truyền bệnh, vắc-xin đã bổ sung thêm một công cụ phòng ngừa sốt xuất huyết.

Mặc dù được truyền nhiều chế phẩm máu, tiểu cầu và phẫu thuật cầm máu, tình trạng xuất huyết vẫn không được kiểm soát hoàn toàn. Sản phụ tiếp tục rơi vào sốc mất máu, nhiễm trùng, tổn thương tử cung và suy nhiều cơ quan, sau đó được chuyển đến Khoa Hồi sức tích cực - Chống độc, Bệnh viện Nhân dân Gia Định để điều trị chuyên sâu.

Khi nhập viện, người bệnh đã hôn mê sâu, huyết áp tụt, phải đặt nội khí quản, thở máy. Xét nghiệm ghi nhận tiểu cầu giảm nghiêm trọng, chỉ còn khoảng 17 G/L, kèm rối loạn đông máu và suy gan nặng, khiến nguy cơ xuất huyết rất cao.

Bệnh viện Nhân dân Gia Định lập tức huy động nhiều chuyên khoa cùng tham gia cứu chữa. Người bệnh được hồi sức tích cực, truyền máu và các chế phẩm máu, hỗ trợ hô hấp, thay huyết tương, điều trị suy gan, kiểm soát nhiễm trùng và điều chỉnh rối loạn đông máu.

Do tử cung tổn thương nặng, nhiễm trùng và chảy máu kéo dài, các bác sỹ buộc phải phẫu thuật cắt tử cung để kiểm soát nguồn xuất huyết. Sau phẫu thuật, người bệnh tiếp tục chảy máu và sốc mất máu, ê-kíp can thiệp mạch phải xác định vị trí xuất huyết và thực hiện nút mạch cầm máu.

Tính trong toàn bộ quá trình điều trị, sản phụ trải qua 4 lần phẫu thuật và can thiệp lớn mới vượt qua giai đoạn nguy hiểm. Sau hơn 15 ngày điều trị, người bệnh đã tỉnh hoàn toàn, tự thở, có thể vận động, ăn uống và các chỉ số sức khỏe dần ổn định.

Trường hợp này cho thấy sốt xuất huyết có thể diễn tiến đặc biệt phức tạp. Theo bác sỹ của Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TP.HCM, ở những ca nặng, huyết tương có thể thoát khỏi lòng mạch, người bệnh xuất huyết nghiêm trọng và nhiều cơ quan cùng lúc bị tổn thương. Người bệnh có thể sốc trở lại nhiều lần; gan, thận, phổi đều có nguy cơ bị ảnh hưởng.

Đáng lưu ý, y học hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu cho sốt xuất huyết. Nhiều loại thuốc từng được kỳ vọng qua nhiều năm nghiên cứu nhưng chưa mang lại lợi ích rõ rệt trên lâm sàng. Trong khi virus gây bệnh có thể giảm nhanh chỉ trong vài ngày đầu, các biến chứng nặng lại thường xuất hiện muộn hơn, khiến việc theo dõi sát diễn biến của người bệnh có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Điều này cũng lý giải vì sao người mắc sốt xuất huyết không nên chủ quan khi thấy nhiệt độ cơ thể trở lại bình thường. Hết sốt không đồng nghĩa với hết nguy hiểm. Việc nhận biết những dấu hiệu bất thường và quay lại bệnh viện kịp thời, cùng năng lực theo dõi, phát hiện sớm nguy cơ chuyển nặng của nhân viên y tế, là yếu tố quan trọng để hạn chế biến chứng và tử vong.

Ca bệnh nguy kịch trên xuất hiện trong thời điểm sốt xuất huyết đang gia tăng tại TP.HCM. Thống kê của Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP.HCM cho thấy, từ đầu năm 2026 đến nay, thành phố đã ghi nhận 25.774 trường hợp mắc sốt xuất huyết. Riêng tuần 32, từ ngày 3 đến 9/8, có hơn 1.097 trường hợp mắc.

Diễn biến của dịch từ những tháng trước đã cho thấy xu hướng đáng lưu ý. Chỉ trong 5 tháng đầu năm, TP.HCM ghi nhận gần 18.000 ca mắc và 4 trường hợp tử vong, tăng gần 65% so với cùng kỳ năm trước. Sốt xuất huyết cũng không còn tập trung chủ yếu ở trẻ nhỏ mà đã ghi nhận nhiều ở thanh thiếu niên, người trưởng thành, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người có bệnh nền.

Các chuyên gia dự báo số ca sốt xuất huyết nhập viện trong năm nay có thể đạt đỉnh trong khoảng từ tháng 8 đến tháng 11. Điều này đặt ra yêu cầu các cơ sở y tế phải chuẩn bị năng lực thu dung, cấp cứu và điều trị từ sớm, đặc biệt đối với các trường hợp có nguy cơ chuyển nặng.

Tại Hà Nội, dịch cũng đang có xu hướng tăng khi điều kiện thời tiết thuận lợi cho muỗi truyền bệnh phát triển. Trong tuần từ ngày 14 đến 21/8, toàn thành phố ghi nhận 309 trường hợp mắc sốt xuất huyết tại 65 phường, xã và phát hiện thêm 15 ổ dịch mới. Cộng dồn từ đầu năm đến nay, Hà Nội ghi nhận 1.907 trường hợp tại 115 phường, xã, chưa có trường hợp tử vong. Toàn thành phố đã ghi nhận 78 ổ dịch trong năm 2026, trong đó 29 ổ dịch vẫn đang hoạt động.

CDC Hà Nội nhận định số ca mắc đang có xu hướng gia tăng và dự báo thời gian tới tiếp tục xuất hiện thêm các ổ dịch mới theo chu kỳ dịch hằng năm. Nguy cơ càng đáng lưu ý khi đây là thời điểm lượng lớn học sinh, sinh viên từ nhiều địa phương trở lại Hà Nội chuẩn bị bước vào năm học mới, trong khi thời tiết mưa, nắng thất thường tạo điều kiện cho muỗi truyền bệnh sinh sản và phát triển.

Trước tình hình này, Sở Y tế Hà Nội đã yêu cầu các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh chủ động thu dung, phân luồng, cấp cứu, điều trị và chuyển tuyến phù hợp, kịp thời, hạn chế tối đa biến chứng và tử vong. Các đơn vị phải bảo đảm thuốc, trang thiết bị, đặc biệt là dịch truyền, máu và các chế phẩm máu phục vụ chẩn đoán, điều trị, cấp cứu; đồng thời tăng cường tập huấn chuyên môn và hội chẩn liên tuyến đối với các trường hợp nặng.

Chủ động phòng bệnh trước khi dịch đạt đỉnh

Sốt xuất huyết lây truyền qua muỗi Aedes, vì vậy kiểm soát muỗi và loại bỏ nơi sinh sản của muỗi vẫn là biện pháp nền tảng để cắt đứt đường truyền bệnh. Khi số ca mắc và ổ dịch bắt đầu gia tăng, phòng bệnh cần được thực hiện đồng thời ở từng gia đình, trường học, khu dân cư và cộng đồng, thay vì chỉ triển khai khi đã xuất hiện nhiều người mắc.

Người dân cần thường xuyên kiểm tra và loại bỏ những dụng cụ có khả năng đọng nước trong và xung quanh nhà; đậy kín các vật dụng chứa nước; thay nước, vệ sinh bình hoa, chậu cây và thu gom các vật phế thải có thể trở thành nơi muỗi đẻ trứng. Các biện pháp tránh muỗi đốt như ngủ màn kể cả ban ngày, mặc quần áo dài và sử dụng sản phẩm xua muỗi phù hợp cũng cần được duy trì.

Cùng với kiểm soát véc-tơ truyền bệnh, vắc-xin đã bổ sung thêm một công cụ phòng ngừa sốt xuất huyết. Vắc-xin phòng sốt xuất huyết Qdenga đã được Bộ Y tế cấp phép lưu hành tại Việt Nam từ năm 2024.

Hiện nay, Qdenga là vắc-xin sốt xuất huyết đầu tiên được cấp phép lưu hành tại Việt Nam. Đây là vắc-xin chứa virus Dengue sống giảm độc lực, có khả năng kích thích cơ thể tạo đáp ứng miễn dịch chống lại cả 4 type virus Dengue gồm DEN-1, DEN-2, DEN-3 và DEN-4.

Theo dữ liệu nghiên cứu và thực tế triển khai tại nhiều quốc gia, sau khi hoàn thành đủ hai mũi tiêm, vắc-xin có hiệu quả bảo vệ phòng bệnh sốt xuất huyết hơn 80% sau 12 tháng và giúp giảm nguy cơ nhập viện hơn 90% sau 18 tháng.

Giới chuyên môn đánh giá đây là bước tiến rất quan trọng trong cuộc chiến với sốt xuất huyết, nhất là trong bối cảnh dịch bệnh ngày càng diễn biến phức tạp và có xu hướng gia tăng tại nhiều khu vực đô thị.

Trong bối cảnh dịch bệnh đang bước vào mùa cao điểm, nhiều hệ thống tiêm chủng đã triển khai vắc-xin nhằm tăng khả năng tiếp cận cho người dân.

Theo đại diện Hệ thống tiêm chủng Long Châu, hiện Việt Nam lưu hành vắc-xin sốt xuất huyết Qdenga. Vắc-xin tiêm cho trẻ em từ 4 tuổi trở lên và người lớn, kể cả người đã từng mắc bệnh, giúp phòng ngừa cả 4 type virus Dengue.

Lịch tiêm gồm 2 mũi, cách nhau 3 tháng. Hiệu quả bảo vệ đạt hơn 80%, giảm nguy cơ nhập viện do sốt xuất huyết tới hơn 90% khi tiêm đủ phác đồ.

Chuyên gia cho rằng ý nghĩa lớn nhất của vắc-xin không chỉ nằm ở việc giảm nguy cơ mắc bệnh mà còn giúp hạn chế các ca diễn tiến nặng, giảm áp lực cho hệ thống y tế trong mùa dịch và góp phần bảo vệ nhóm nguy cơ cao như trẻ em.

Tuy nhiên, vắc-xin không dành cho người quá mẫn với bất kỳ thành phần nào của vắc-xin, phụ nữ mang thai hoặc đang cho con bú. Với người suy giảm miễn dịch, người nhiễm HIV, vui lòng tham khảo ý kiến nhân viên y tế để được hướng dẫn phù hợp với từng trường hợp cụ thể.

Vắc-xin không thay thế các biện pháp diệt muỗi, diệt lăng quăng và phòng tránh muỗi đốt. Trong bối cảnh sốt xuất huyết lưu hành quanh năm và có thể tăng mạnh theo mùa, phòng bệnh hiệu quả cần là sự kết hợp giữa tiêm chủng phù hợp với từng đối tượng, kiểm soát véc-tơ và chủ động nhận biết các dấu hiệu cảnh báo.

Đặc biệt, khi có biểu hiện sốt cao đột ngột, người dân cần được khám và theo dõi phù hợp, không tự ý sử dụng thuốc hoặc chủ quan khi vừa hết sốt. Các dấu hiệu như đau bụng nhiều, nôn liên tục, chảy máu bất thường, mệt lả, li bì, bứt rứt, khó thở hoặc tình trạng sức khỏe xấu đi cần được đánh giá tại cơ sở y tế.