Đa dạng hóa các nguồn vốn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa

Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa là một trong số các dự án luật được đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách cho ý kiến trong sáng qua (28/9).

Trong số những khó khăn của doanh nghiệp nhỏ và vừa, khó tiếp cận vốn là vấn đề từng được đề cập nhiều lần tại nghị trường.

Đại biểu Trần Văn Lâm (Bắc Ninh) phát biểu tại Hội nghị. Ảnh: Q.H

Tại Dự thảo Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa (Dự thảo), nhiều quy định hiện hành đã được sửa đổi, trong đó có quy định hỗ trợ tiếp cận nguồn vốn theo hướng kế thừa các quy định còn phù hợp và cụ thể hóa Nghị quyết số 68-NQ/TW.

Theo đó, Dự thảo mở rộng từ tiếp cận tín dụng sang đa dạng hóa các nguồn vốn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, gồm tín dụng chính sách, quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách, thị trường vốn, vốn đầu tư và các nguồn vốn hợp pháp khác.

Quy định tại Dự thảo cũng khuyến khích tổ chức tài chính, tín dụng đổi mới phương thức đánh giá khả năng trả nợ dựa trên dữ liệu về hoạt động, doanh thu, dòng tiền, giao dịch và tài sản hợp pháp của doanh nghiệp, giảm phụ thuộc vào tài sản bảo đảm truyền thống. Đồng thời, thúc đẩy phát triển, kết nối, chia sẻ dữ liệu, các tổ chức xếp hạng tín nhiệm, chấm điểm tín dụng và hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa nâng cao năng lực quản trị, minh bạch tài chính để tăng khả năng tiếp cận vốn.

Đáng chú ý, quy định về hỗ trợ thuế và kế toán cũng được sửa đổi theo hướng giảm chi phí tuân thủ, luật hóa các quy định tại Nghị quyết số 198/2025/QH15 và phù hợp Kết luận số 18-KL/TW về xây dựng hệ thống thuế hiện đại, hạn chế lồng ghép chính sách xã hội trong chính sách thuế.

Dự thảo bổ sung quy định nâng ngưỡng doanh thu được lựa chọn áp dụng phương pháp tính thuế đơn giản lên 10 tỷ đồng/năm đối với doanh nghiệp và cá nhân cư trú, nhằm tháo gỡ vướng mắc trong tuân thủ thủ tục hành chính về thuế. Đồng thời, tiếp tục quy định chế độ kế toán, thủ tục thuế đơn giản cho doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ, tạo thuận lợi cho hoạt động và khuyến khích chuyển đổi từ hộ kinh doanh thành doanh nghiệp.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn chỉ đạo, không để gỡ một điểm nghẽn ở luật này lại tạo thêm một điểm nghẽn ở luật khác, không để cùng một vấn đề nhưng mỗi luật quy định một cách, càng không để người dân và doanh nghiệp phải tự đi tìm xem quy định nào được ưu tiên áp dụng… Một hệ thống pháp luật tốt không chỉ cần từng đạo luật tốt, mà các đạo luật phải vận hành được với nhau trong một logic thống nhất.

Với hỗ trợ mặt bằng sản xuất, Dự thảo cho phép địa phương sử dụng ngân sách địa phương để hỗ trợ đầu tư hạ tầng khu công nghiệp, cụm công nghiệp, cơ sở ươm tạo cho doanh nghiệp nhỏ và vừa thuê lại; quy định trách nhiệm dành một phần diện tích đất đã đầu tư hạ tầng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa thuê, thuê lại; hỗ trợ giảm tiền thuê lại đất cho doanh nghiệp nhỏ và vừa; đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa thuê nhà, đất là tài sản công chưa sử dụng hoặc sử dụng chưa hiệu quả.

Đặc biệt, Dự thảo bổ sung quy định về hình thức cấp voucher cho doanh nghiệp nhỏ và vừa để thanh toán phần kinh phí hỗ trợ giảm tiền thuê đất bên cạnh hình thức Nhà nước hoàn trả cho chủ đầu tư đã được quy định.

Cùng với đó, Dự thảo còn có nhiều quy định hỗ trợ khối doanh nghiệp này nâng cao năng lực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, tăng cơ hội tiếp cận thị trường, đào tạo, phát triển nguồn nhân lực…

Thúc đẩy doanh nghiệp nhỏ và vừa trưởng thành

Đồng tình với nhiều điểm mới của Dự thảo, các vị đại biểu Quốc hội chuyên trách cũng tham gia nhiều ý kiến để hoàn thiện trước khi chính thức trình Quốc hội.

Dự thảo đã có nhiều điểm đổi mới, nhất là đã chuyển từ cách tiếp cận hỗ trợ đơn thuần sang chú trọng nâng cấp doanh nghiệp, chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo, phát triển thị trường và chuỗi giá trị, đại biểu Lã Thanh Tân (Hải Phòng) nhận xét.

Quy định về nguyên tắc hỗ trợ phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, theo ông Tân, đã rất tích cực, song cần bổ sung nguyên tắc “chính sách phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa phải hướng tới nâng cao năng lực nội tại, năng suất, khả năng cạnh tranh và khả năng tự phát triển của doanh nghiệp; hỗ trợ có trọng tâm, có thời hạn, có điều kiện và được đánh giá bằng kết quả”. Đây là quan điểm cần được quán triệt xuyên suốt toàn bộ Dự thảo, vị đại biểu Hải Phòng nhấn mạnh.

Góp ý về chính sách tiếp cận mặt bằng sản xuất, đại biểu Trần Văn Lâm (Bắc Ninh) cho rằng, đây là điểm mới có ý nghĩa thực tiễn và rất đồng tình với hướng tiếp cận tại Dự thảo.

Tuy nhiên, để chính sách đi vào thực tế, đại biểu Lâm đề nghị Dự thảo cần làm rõ hơn cơ chế nguồn lực và trách nhiệm thực hiện. Trước hết, khi quy định địa phương sử dụng ngân sách để đầu tư hạ tầng và hỗ trợ tiền thuê lại đất, cần xác định rõ đây là quyền chủ động của địa phương hay là trách nhiệm bắt buộc phải thực hiện khi có đủ điều kiện. Đồng thời, phải có tiêu chí, điều kiện và nguyên tắc phân bổ nguồn lực để tránh tình trạng địa phương có nhu cầu lớn nhưng không có khả năng ngân sách, trong khi địa phương có điều kiện ngân sách lại thực hiện chính sách thuận lợi hơn.

Đối với khoản hỗ trợ tiền thuê lại đất, đại biểu Lâm đề nghị quy định chặt chẽ hơn để đảm bảo lợi ích hỗ trợ thực sự đến với doanh nghiệp, không làm tăng lợi ích chủ yếu cho chủ đầu tư hạ tầng.

Dự thảo đang thiết kế hai hình thức là Nhà nước hoàn trả cho chủ đầu tư hoặc cấp voucher cho doanh nghiệp để thanh toán phần chi phí được hỗ trợ. Theo ông Lâm, cần ưu tiên cơ chế minh bạch, có thể kiểm tra, kiểm toán và xác định được doanh nghiệp cuối cùng thực sự nhận được bao nhiêu tiền hỗ trợ. Đồng thời, cần công khai giá thuê trước và sau hỗ trợ, đối tượng được hỗ trợ, thời gian hỗ trợ và kết quả sử dụng mặt bằng.

Làm rõ thêm một số vấn đề được đại biểu nêu, đại diện cơ quan soạn thảo, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, bên cạnh thể chế hóa đầy đủ chủ trương của Đảng, nguyên tắc xây dựng luật là cắt giảm thực chất thủ tục hành chính, chi phí tuân thủ, phù hợp với thực tiễn.

Hồi đáp quan tâm của đại biểu về tiêu chí doanh nghiệp (nâng mức trần xác định đối với các tiêu chí về lao động không quá 300 người, tổng doanh thu không quá 400 tỷ đồng và tổng nguồn vốn không quá 150 tỷ đồng), Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho hay, tiêu chí này đã được rà soát rất kỹ, căn cứ vào nhiều yếu tố, trong đó có tiêu chí phổ biến được thế giới áp dụng.

Với tiêu chí mới, doanh nghiệp nhỏ và vừa chiếm 98,4% tổng số doanh nghiệp, tăng 1% so với quy định hiện hành.

Bộ trưởng Bộ Tài chính khẳng định, các chính sách hỗ trợ đều hướng tới tạo điều kiện tối đa cho doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh, khuyến khích phát triển về quy mô, thúc đẩy doanh nghiệp nhỏ và vừa trưởng thành.

Với chính sách hỗ trợ về thuế, người đứng đầu ngành tài chính cho biết, quy định tại Dự thảo đảm bảo hai nguyên tắc hỗ trợ về nghĩa vụ và chi phí tuân thủ. Về góp ý nên miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong 3 năm từ khi doanh nghiệp có thu nhập chịu thuế thay vì 3 năm kể từ ngày được cấp giấy chứng nhận đăng ký, Bộ trưởng nêu kinh nghiệm thế giới đều hỗ trợ 3 năm đầu khởi nghiệp - là thời gian doanh nghiệp khó khăn nhất. Quy định tại Dự thảo, theo Bộ trưởng, dự kiến hằng năm ngân sách chi khoảng 10.000 tỷ đồng cho khoản ưu đãi đó.

“Ban soạn thảo sẽ nghiêm túc tiếp thu, giải trình đầy đủ ý kiến đại biểu Quốc hội”, Bộ trưởng nói.

Điều hành phiên thảo luận, Phó chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục lắng nghe ý kiến chuyên gia, các đối tượng chịu sự tác động, hoàn thiện Dự thảo để trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ hai tới.