Bà Nguyễn Thị Hương, Cục trưởng Cục Thống kê (Bộ Tài chính)

Tổng điều tra kinh tế năm 2026 được đánh giá là một trong những cuộc tổng điều tra quan trọng nhất của ngành thống kê. Thưa bà, ý nghĩa lớn nhất của cuộc tổng điều tra này là gì?

Tổng điều tra kinh tế là một trong 3 cuộc tổng điều tra thống kê quốc gia được quy định trong Luật Thống kê, được tổ chức định kỳ 5 năm/lần. Tính đến nay, Việt Nam đã thực hiện 6 kỳ tổng điều tra kinh tế và năm 2026 sẽ là kỳ thứ 7.

Điểm đặc biệt của Tổng điều tra kinh tế năm 2026 là thời điểm triển khai. Đây là năm đầu tiên thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ XIV, thực hiện Chiến lược Phát triển kinh tế - xã hội 5 năm giai đoạn 2026-2030, vì vậy, kết quả Tổng điều tra sẽ cung cấp bức tranh toàn diện về thực trạng nền kinh tế ngay tại “vạch xuất phát” của giai đoạn phát triển mới. Trên cơ sở đó, các cấp, các ngành có thể đánh giá đúng tiềm lực, cơ cấu và động lực tăng trưởng của nền kinh tế để hoạch định chính sách phù hợp trong bối cảnh vừa thực hiện sáp nhập các tỉnh, thành phố; xã, phường và bỏ cấp quận, huyện.

Quan trọng hơn, Tổng điều tra kinh tế năm 2026 không chỉ phục vụ yêu cầu trước mắt, mà còn tạo dựng nền tảng dữ liệu cho trung và dài hạn để bảo đảm tăng trưởng kinh tế 2 con số. Kết quả của cuộc tổng điều tra là nguồn thông tin gốc, có độ tin cậy cao để biên soạn các chỉ tiêu kinh tế quan trọng như GDP, GRDP, cũng như nhiều chỉ tiêu trong Hệ thống chỉ tiêu thống kê quốc gia, phục vụ công tác điều hành của Chính phủ và chính quyền địa phương sau sáp nhập.

Cuộc tổng điều tra lần này sẽ cung cấp những thông tin gì đáng chú ý về nền kinh tế, thưa bà?

Tổng điều tra kinh tế năm 2026 sẽ cung cấp một bức tranh đầy đủ và chi tiết về khu vực kinh tế của cả nước. Thông tin thu thập bao gồm số lượng, quy mô, cơ cấu ngành nghề, lao động, tài sản, nguồn vốn, doanh thu, chi phí và kết quả sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp, hợp tác xã, tổ hợp tác và cơ sở sản xuất, kinh doanh cá thể phi nông nghiệp.

Một điểm rất đáng chú ý là, cuộc tổng điều tra lần này chú trọng hơn đến các nội dung phản ánh chất lượng tăng trưởng, đặc biệt là mức độ ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số, thương mại điện tử và đổi mới sáng tạo trong hoạt động sản xuất, kinh doanh. Đây là những thông tin rất cần thiết trong bối cảnh Việt Nam đang thúc đẩy mạnh mẽ phát triển kinh tế số, kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn.

Bên cạnh đó, kết quả tổng điều tra sẽ được sử dụng để cập nhật và xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung của ngành thống kê, đồng thời làm dàn mẫu tổng thể cho các cuộc điều tra chọn mẫu trong giai đoạn tiếp theo. Điều này giúp nâng cao hiệu quả và giảm chi phí cho hệ thống điều tra thống kê trong tương lai.

Tổng điều tra kinh tế năm 2026 sẽ cung cấp số liệu then chốt để phục vụ điều hành phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn tới

Đối tượng của Tổng điều tra kinh tế năm 2026 rất rộng và phức tạp. Ngành thống kê đã chuẩn bị như thế nào để bảo đảm cuộc điều tra diễn ra đúng tiến độ, đạt chất lượng cao?

Có thể nói, đây là một trong những cuộc điều tra có phạm vi và quy mô lớn nhất từ trước đến nay. Đối tượng điều tra bao phủ hầu hết thành phần của nền kinh tế, từ các tập đoàn, tổng công ty, doanh nghiệp lớn, đến hợp tác xã, tổ hợp tác, cơ sở sản xuất, kinh doanh cá thể phi nông nghiệp, thậm chí cả cơ sở tôn giáo, tín ngưỡng có hoạt động kinh tế.

Để chuẩn bị cho cuộc tổng điều tra này, ngay từ cuối năm 2024, toàn ngành thống kê đã bắt đầu triển khai công tác chuẩn bị một cách bài bản và đồng bộ. Trước hết là việc thành lập Ban Chỉ đạo Tổng điều tra kinh tế năm 2026 ở tất cả các cấp, từ Trung ương đến địa phương, nhằm bảo đảm sự chỉ đạo thống nhất và phối hợp chặt chẽ giữa ngành thống kê với các bộ, ngành và chính quyền địa phương.

Song song với đó là công tác tuyển chọn, đào tạo đội ngũ điều tra viên, Tổ trưởng và giám sát viên. Ngành thống kê xác định đây là yếu tố then chốt quyết định chất lượng số liệu, do vậy các lớp tập huấn được tổ chức kỹ lưỡng, không chỉ trang bị nghiệp vụ thống kê, mà còn chú trọng kỹ năng phỏng vấn, kỹ năng sử dụng phần mềm điều tra điện tử và xử lý các tình huống phát sinh tại địa bàn.

So với kỳ tổng điều tra cách đây 5 năm, Tổng điều tra kinh tế năm 2026 có những điểm mới gì nổi bật?

Tổng điều tra kinh tế năm 2026 có thể coi là kỳ tổng điều tra có nhiều đổi mới nhất từ trước đến nay.

Thứ nhất, phạm vi đối tượng điều tra được mở rộng, đặc biệt là lần đầu tiên thu thập thông tin đối với tổ hợp tác và các cơ sở sản xuất, kinh doanh cá thể có hoạt động kinh doanh trực tuyến. Đây là khu vực đang phát triển rất nhanh, nhưng trước đây chưa được phản ánh đầy đủ trong hệ thống thống kê.

Thứ hai, nội dung điều tra được cập nhật để phản ánh rõ hơn quá trình chuyển đổi số, ứng dụng khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo trong nền kinh tế. Những thông tin này sẽ giúp các cơ quan quản lý đánh giá chính xác hơn chất lượng tăng trưởng và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Thứ ba, công tác lập bảng kê cơ sở sản xuất, kinh doanh cá thể được triển khai sớm từ tháng 10/2025, trước khi thu thập thông tin chính thức. Đây là một khâu rất quan trọng, giúp bảo đảm “đếm đúng, đếm đủ”, đặc biệt đối với khu vực kinh tế cá thể có mức độ biến động lớn.

Chuyển đổi số đang được đẩy mạnh, ngành thống kê ứng dụng công nghệ như thế nào trong cuộc tổng điều tra này, thưa bà?

Trong những năm gần đây, ngành thống kê đã ứng dụng mạnh mẽ công nghệ thông tin trong hoạt động điều tra. Hiện nay, trên 96% cuộc điều tra thống kê sử dụng phiếu điều tra điện tử. Tổng điều tra kinh tế năm 2026 tiếp tục phát huy và nâng tầm kết quả này. Cuộc tổng điều tra áp dụng đồng thời 2 hình thức thu thập thông tin là phỏng vấn trực tiếp bằng phiếu điện tử CAPI và thu thập gián tiếp qua phiếu Webform. Toàn bộ hệ thống phần mềm phục vụ tổng điều tra được xây dựng thống nhất, vận hành trên môi trường Internet, cho phép quản lý, giám sát và xử lý dữ liệu tập trung, đồng bộ từ Trung ương đến địa phương.

Đặc biệt, ngành thống kê sẽ thí điểm ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong hỗ trợ xác định mã ngành kinh tế, đồng thời sử dụng bản đồ số gắn với định vị GPS để giám sát tiến độ và chất lượng thu thập thông tin theo thời gian thực. Đây là những bước đi quan trọng nhằm nâng cao chất lượng dữ liệu và tính minh bạch của cuộc tổng điều tra.

Kết quả Tổng điều tra kinh tế năm 2026 sẽ hỗ trợ công tác điều hành, quản lý kinh tế theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp hiện nay như thế nào?

Việc tổ chức thành công Tổng điều tra kinh tế năm 2026 không chỉ mang ý nghĩa chuyên môn thống kê, mà còn góp phần tạo dựng cơ sở dữ liệu quốc gia phục vụ xây dựng Chính phủ số, kinh tế số, xã hội số trong giai đoạn mới, cụ thể như sau:

Thứ nhất, tổng điều tra cung cấp bức tranh tổng thể về số lượng, cơ cấu ngành nghề, lao động, tài sản, nguồn vốn, kết quả sản xuất, kinh doanh của các doanh nghiệp, hợp tác xã, tổ hợp tác, cơ sở sản xuất, kinh doanh.

Thứ hai, thu thập thông tin về mức độ ứng dụng công nghệ thông tin, thương mại điện tử, giúp hiểu rõ hơn về năng lực số của nền kinh tế.

Thứ ba, kết quả tổng điều tra là nguồn dữ liệu quan trọng tính toán các chỉ tiêu kinh tế chủ chốt như GDP, GRDP, làm nền tảng cho việc hoạch định và điều chỉnh chính sách phát triển kinh tế - xã hội của Đảng và Nhà nước.

Thứ tư, cập nhật thông tin, xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung và tạo ra dàn mẫu tổng thể, làm nền tảng cho các cuộc điều tra chọn mẫu sau này, nâng cao hiệu quả công tác thống kê.

Thứ năm, cung cấp dữ liệu tin cậy nhằm đánh giá hiệu quả thực hiện các chương trình, mục tiêu kinh tế - xã hội hiện nay.

Kết quả Tổng điều tra kinh tế năm 2026 sẽ là nguồn dữ liệu nền tảng, có độ tin cậy cao, phục vụ hiệu quả cho công tác quản lý, điều hành của chính quyền các cấp. Ở cấp tỉnh, dữ liệu tổng điều tra là cơ sở quan trọng để đánh giá quy mô, cơ cấu và động lực tăng trưởng, phục vụ biên soạn GRDP, xây dựng quy hoạch phát triển, xác định các ngành kinh tế mũi nhọn và vùng động lực cần ưu tiên đầu tư. Ở cấp xã, dữ liệu được tổng hợp chi tiết theo địa bàn hành chính, giúp chính quyền cơ sở quản lý hoạt động sản xuất, kinh doanh, thu ngân sách, phân bổ hạ tầng và dịch vụ công một cách minh bạch, hiệu quả, đồng thời nhận diện các nhóm đối tượng cần hỗ trợ hoặc cần tăng cường quản lý rủi ro.

Có thể khẳng định, Tổng điều tra kinh tế năm 2026 sẽ tạo ra dòng chảy dữ liệu thống nhất từ Trung ương đến cơ sở, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội dựa trên dữ liệu.