Ngày khai giảng đang đến gần trong khi tay chân miệng vẫn duy trì số ca mắc ở mức cao tại nhiều địa phương. Hệ thống giám sát bệnh truyền nhiễm ghi nhận trong hơn 8 tháng đầu năm 2026, cả nước có gần 100.000 trường hợp mắc, cao gấp khoảng 2,5 lần so với cùng kỳ năm 2025.

Riêng 4 tuần gần đây, trung bình mỗi tuần có hơn 3.000 ca mới, số ca mắc vẫn tập trung cao tại một số tỉnh, thành phố, đặc biệt ở khu vực phía Nam.

Ngày khai giảng đang đến gần trong khi tay chân miệng vẫn duy trì số ca mắc ở mức cao tại nhiều địa phương.

Những con số này càng đáng lưu ý khi tháng 9 và tháng 10 vốn là khoảng thời gian bệnh thường có xu hướng gia tăng, trùng với thời điểm trẻ kết thúc kỳ nghỉ hè, trở lại trường lớp và bước vào nhịp sinh hoạt tập thể với mật độ tiếp xúc cao hơn.

Tay chân miệng là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus gây ra, thường gặp ở trẻ nhỏ. Mầm bệnh có thể lây qua đường tiêu hóa, tiếp xúc trực tiếp với người mắc bệnh hoặc qua đồ dùng, vật dụng và bề mặt nhiễm virus. Chính đặc điểm lây truyền này khiến trường mầm non, nhóm trẻ và những môi trường có nhiều trẻ sinh hoạt chung trở thành nơi cần đặc biệt chú ý khi bệnh đang lưu hành.

Ở trường, trẻ chơi cùng nhau, sử dụng chung không gian, thường xuyên chạm vào đồ chơi, bàn ghế, tay nắm cửa, tay vịn cầu thang và nhiều vật dụng khác. Với trẻ nhỏ, thói quen đưa tay hoặc đồ vật lên miệng càng khiến mầm bệnh có thêm cơ hội lan truyền. Bởi vậy, phòng tay chân miệng khi năm học bắt đầu không thể chỉ trông chờ vào việc phát hiện một trẻ có biểu hiện bệnh rồi mới xử lý, mà cần tạo thành "hàng rào" vệ sinh từ gia đình đến trường học.

Cục Phòng bệnh, Bộ Y tế khuyến cáo cha mẹ, người chăm sóc trẻ và các cơ sở giáo dục duy trì nguyên tắc "3 sạch" gồm ăn uống sạch, ở sạch và bàn tay sạch. Những yêu cầu tưởng như rất đơn giản này lại tác động trực tiếp vào các mắt xích lây truyền của bệnh và chỉ phát huy hiệu quả khi được thực hiện thường xuyên.

Trước hết, trẻ cần được ăn chín, uống chín, sử dụng nước sạch; dụng cụ ăn uống phải được vệ sinh trước khi sử dụng. Khăn mặt, khăn tay, cốc, bát, thìa và các vật dụng cá nhân không nên dùng chung. Không gian trẻ sinh hoạt, từ nhà ở đến lớp học và khu vui chơi, cần được giữ sạch, thông thoáng. Đồ chơi, bàn ghế, dụng cụ học tập, tay nắm cửa, tay vịn cầu thang, sàn nhà cùng những bề mặt trẻ thường xuyên chạm vào cần được vệ sinh đều đặn.

Bàn tay cũng là một mắt xích quan trọng trong đường lây của tay chân miệng. Không chỉ trẻ mà cha mẹ, giáo viên và người trực tiếp chăm sóc trẻ cần duy trì thói quen rửa tay bằng xà phòng và nước sạch, nhất là trước khi chế biến thức ăn, trước khi ăn hoặc cho trẻ ăn, sau khi đi vệ sinh, thay tã, vệ sinh cho trẻ và sau khi chăm sóc trẻ mắc hoặc nghi mắc bệnh. Với môi trường trường học, việc hình thành thói quen rửa tay cho trẻ ngay từ đầu năm có ý nghĩa không chỉ với tay chân miệng mà còn góp phần phòng nhiều bệnh truyền nhiễm khác.

Tuy nhiên, giữ môi trường sạch mới là một phần của "lá chắn". Phát hiện sớm trẻ mắc bệnh để hạn chế nguồn lây cũng đặc biệt quan trọng. Cha mẹ cần chú ý nếu trẻ xuất hiện sốt, loét miệng hoặc các nốt phỏng nước ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, đầu gối, mông. Khi có những biểu hiện nghi ngờ, trẻ cần được đưa đi khám, đồng thời nghỉ học và hạn chế tiếp xúc với trẻ khác thay vì tiếp tục đến lớp.

Trong thời gian trẻ mắc hoặc nghi mắc bệnh, gia đình không nên cho trẻ dùng chung đồ dùng cá nhân, dụng cụ ăn uống, đồng thời tăng cường vệ sinh đồ chơi và các bề mặt thường xuyên tiếp xúc. Nhà trường cũng cần phối hợp với phụ huynh để phát hiện sớm trẻ có biểu hiện bất thường, tránh tình trạng trẻ đang có triệu chứng vẫn sinh hoạt chung và làm tăng nguy cơ lây nhiễm trong lớp.

Một vấn đề cha mẹ không nên bỏ qua là tay chân miệng không phải trường hợp nào cũng chỉ dừng lại ở sốt, loét miệng hay phỏng nước ngoài da. Một số trẻ có thể diễn biến nặng, vì vậy theo dõi sát những thay đổi về sức khỏe trong quá trình mắc bệnh có ý nghĩa rất quan trọng.

Nếu trẻ sốt cao hoặc sốt khó hạ, giật mình nhiều, run tay chân, quấy khóc bất thường, li bì, nôn nhiều, thở bất thường hoặc tình trạng sức khỏe xấu đi, cần nhanh chóng đưa trẻ đến cơ sở y tế để được đánh giá và xử trí.

Với gần 100.000 ca mắc trong hơn 8 tháng và hàng nghìn trường hợp mới tiếp tục được ghi nhận mỗi tuần, tay chân miệng vẫn là nguy cơ cần được lưu ý khi năm học mới bắt đầu. Trong bối cảnh chưa thể loại bỏ hoàn toàn khả năng virus xâm nhập trường học, điều có thể chủ động là giảm cơ hội để mầm bệnh lan từ trẻ này sang trẻ khác.

Một lớp học sạch, những bàn tay được rửa đúng lúc, đồ chơi được vệ sinh thường xuyên hay một trẻ có dấu hiệu nghi ngờ được phát hiện và nghỉ học kịp thời đều là những mắt xích nhỏ nhưng cần thiết để hạn chế đường lây. Khi gia đình và nhà trường cùng duy trì những thói quen này thay vì chỉ tăng cường vệ sinh khi đã xuất hiện ca bệnh, nguy cơ tay chân miệng lan rộng trong trường học sẽ được giảm bớt, giúp trẻ bước vào năm học mới an toàn hơn.

Các biểu hiện thường gặp của tay chân miệng là sốt, loét miệng, nổi phỏng nước ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, đầu gối hoặc vùng mông. Tuy nhiên, với cha mẹ, nhận biết trẻ mắc bệnh mới chỉ là bước đầu. Điều cần quan tâm hơn là theo dõi sát diễn biến để kịp thời phát hiện những dấu hiệu cảnh báo bệnh chuyển nặng.

Nếu trẻ sốt cao hoặc sốt khó hạ, giật mình nhiều, run tay chân, quấy khóc bất thường, li bì, nôn nhiều, thở bất thường hoặc sức khỏe xấu đi, cha mẹ cần nhanh chóng đưa trẻ đến cơ sở y tế để được thăm khám và đánh giá. Không nên chờ đến khi các nốt phỏng nước xuất hiện nhiều hoặc biểu hiện bệnh trở nên rõ rệt mới đi khám, bởi ở một số trường hợp, những bất thường về thần kinh, hô hấp hay toàn trạng mới là tín hiệu cần đặc biệt lưu ý.

Khi phát hiện trẻ mắc hoặc nghi mắc tay chân miệng, cha mẹ nên cho trẻ nghỉ học, hạn chế tiếp xúc gần với những trẻ khác, không dùng chung đồ dùng cá nhân và tăng cường vệ sinh các vật dụng trẻ thường xuyên sử dụng. Phát hiện sớm một trẻ mắc bệnh, chủ động tách khỏi môi trường tập thể và xử lý tốt vệ sinh xung quanh không chỉ giúp bảo vệ chính trẻ mà còn góp phần cắt đường lây, hạn chế tay chân miệng lan rộng trong lớp học khi năm học mới bắt đầu.

Nói thêm về dịch bệnh theo dược sỹ Châu Thanh Tú, Dược sỹ trưởng Hội đồng chuyên môn dược, Hệ thống nhà thuốc và trung tâm tiêm chủng Long Châu, một điểm đáng chú ý là Bộ Y tế đã phê duyệt vắc-xin phòng tay chân miệng do virus EV71, mở ra cơ hội phòng ngừa các biến chứng nặng của bệnh. Hiện Long Châu và các hệ thống tiêm chủng khác đang chuẩn bị, đẩy nhanh các bước triển khai nhằm sớm đưa vắc-xin về phục vụ người dân Việt Nam. 

Việc tiêm phòng kịp thời, đúng phác đồ sẽ giúp trẻ và các thành viên tránh nguy cơ mắc nhiều bệnh cùng lúc, đồng thời góp phần gia tăng miễn dịch cộng đồng.