Ông Lương Đức Long, Phó chủ tịch kiêm Tổng thư ký VNCA nói: cắt giảm phát thải xi măng còn nhiều khó khăn.

Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định số 263/QĐ-TTg phê duyệt tổng hạn ngạch phát thải khí nhà kính thí điểm cho năm 2025 - 2026, trong đó quy định cụ thể đối tượng áp dụng.

Trong đó, xi măng, nhiệt điện và sắt thép, 3 ngành có cường độ phát thải cao nhất được Thủ tướng thí điểm phân bổ hạn ngạch khí thải, với tổng mức 243 triệu tấn CO2 cho 110 doanh nghiệp, trong đó có tới 51/61 doanh nghiệp xi măng trong nước thuộc phạm vi áp dụng trong giai đoạn 2025-2026. Đáng chú ý, hạn ngạch của ngành chiếm tỷ trọng lớn, khoảng 28,8% tổng hạn ngạch quốc gia năm 2025 và 28,1% năm 2026.

Căn cứ theo Nghị định 06/2022/NĐ-CP quy định giảm nhẹ phát thải khí nhà kính và bảo vệ tầng ôzôn, giai đoạn thí điểm sẽ kéo dài đến hết năm 2028, sau đó hình thành thị trường carbon trong nước và bắt đầu phân bổ, giao dịch tín chỉ carbon từ năm 2029.

 Hạn ngạch phát thải khí nhà kính được xác định là giới hạn tối đa về lượng khí nhà kính mà một cơ sở sản xuất được phép thải ra trong một khoảng thời gian nhất định. Các cơ sở được phân bổ hạn ngạch có trách nhiệm thực hiện các giải pháp giảm nhẹ phát thải nhằm bảo đảm không vượt quá mức cho phép.

Việc phân bổ hạn ngạch phát thải khí nhà kính mở ra giai đoạn quản lý phát thải theo dữ liệu và thị trường tại Việt Nam.

Ngành xi măng với công đoạn sản xuất clinker được xác định là nguồn phát thải trọng điểm, đòi hỏi các doanh nghiệp phải nâng cao năng lực kiểm kê khí nhà kính, xác định chính xác dấu chân carbon sản phẩm và thực hiện đúng các yêu cầu kỹ thuật theo quy định của pháp luật trong giai đoạn thí điểm 2025 - 2026.

Tuy nhiên, thực tế triển khai để giảm phát thải trong sản xuất xi măng lại vướng không ít trở ngại. Những khó khăn giảm phát thải của ngành này được Hiệp hội Xi măng Việt Nam (VNCA) nêu tại hội thảo về vật liệu xây dựng xanh do Bộ Xây dựng vừa tổ chức.

Xi măng gồm clinker, thạch cao và phụ gia như tro bay, xỉ lò cao... Trong đó, sản xuất một tấn clinker thải tới 525 kg CO2, chiếm tới 55% tổng lượng phát thải, đây chính là phần “phát thải khó tránh”. Ngay cả khi tối ưu vận hành ở mức cao nhất, thì “sàn phát thải” khoảng 525 kg CO2/tấn clinker vẫn tồn tại. 

Ông Lương Đức Long, Phó chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Xi măng Việt Nam cho hay: "Giảm phát thải trong sản xuất của ngành xi măng còn rất nhiều thách thức. Mặc dù đã phân bổ chỉ tiêu phát thải cho từng doanh nghiệp, nhưng khả năng cắt giảm trong thực tế còn hạn chế do ràng buộc về công nghệ".

Đơn cử, trong sản xuất clinker, công đoạn phát thải lớn nhất của ngành xi măng, hiện nay công nghệ trên thế giới cũng đã gần đạt giới hạn tối ưu, rất khó giảm sâu hơn. Một hướng đi là giảm tỷ lệ clinker trong xi măng, tuy nhiên các nghiên cứu (như của AFC năm 2025 tại Việt Nam) cho thấy dù khả thi nhưng lại chịu áp lực về giá thành và thị trường.

Trong khi ngành này khó giảm khí thải trong sản xuất clinker, phương án thu giữ carbon (CCS) lại không khả thi về mặt tài chính. Một tấn CO2 chôn lấp được báo giá 132 USD, cao gần gấp bốn lần giá xuất khẩu một tấn clinker thành phẩm.

Ông Long cho rằng: "Nếu mất số tiền trên để chôn lấp khí thải, chắc chắn ngành xi măng phải đóng cửa".

Do đó, Hiệp hội Xi măng Việt Nam kiến nghị, Bộ Xây dựng giao Viện Vật liệu xây dựng tiếp tục nghiên cứu, đề xuất các giải pháp công nghệ phù hợp với điều kiện Việt Nam. Đồng thời cho rằng, trong ngắn hạn (2025–2030) cần tối ưu nhiệt – điện, tận dụng nhiệt thải, tăng nhiên liệu thay thế, số hóa vận hành...

Hiện, một giải pháp đang được nhiều doanh nghiệp xi măng áp dụng là sử dụng đốt rác thay thế nhiên liệu hóa thạch trong lò nung clinker, vừa giúp giảm phát thải CO2 và chi phí sản xuất.