Định hình tương lai Thủ đô với mô hình đa trung tâm

Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm chính thức được thông qua vào cuối tháng 3/2026, đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong tư duy phát triển đô thị của TP. Hà Nội.

Tại cuộc họp báo do UBND TP. Hà Nội tổ chức chiều 6/4, ông Nguyễn Trọng Kỳ Anh, Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc Hà Nội, đã làm rõ những định hướng cốt lõi của bản quy hoạch được đánh giá là mang tính lịch sử này.

Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc Hà Nội Nguyễn Trọng Kỳ Anh trao đổi thông tin tại họp báo.

Theo ông Nguyễn Trọng Kỳ Anh, quy hoạch được xây dựng trên triết lý xuyên suốt “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại”, hướng tới dấu mốc 1.100 năm Thăng Long - Hà Nội. “Đây là bản quy hoạch có ý nghĩa định hình không gian phát triển dài hạn của Thủ đô, đồng thời tạo nền tảng để Hà Nội phát triển bền vững trong nhiều thập kỷ tới”, ông Nguyễn Trọng Kỳ Anh nhấn mạnh.

Điểm mới nổi bật của quy hoạch là đặt TP. Hà Nội trong vai trò cực tăng trưởng chủ đạo của vùng Đồng bằng sông Hồng, đồng thời là đô thị có khả năng kết nối toàn cầu. Định hướng này thể hiện rõ quyết tâm vượt qua các thách thức nội tại như quá tải hạ tầng, ô nhiễm môi trường, đồng thời mở rộng không gian phát triển dựa trên nền tảng kinh tế số và kinh tế xanh.

Về cấu trúc không gian, TP. Hà Nội lựa chọn mô hình phát triển chùm đô thị, đa trung tâm. Theo đó, các khu vực phía Bắc gồm Đông Anh, Mê Linh, Sóc Sơn; phía Tây gồm Hòa Lạc, Xuân Mai; phía Nam gồm Phú Xuyên được xác định là các cực tăng trưởng mới. Những khu vực này sẽ trở thành trung tâm dịch vụ, khoa học công nghệ, giáo dục và logistics, đóng vai trò lan tỏa động lực phát triển cho toàn vùng Thủ đô.

Song song với đó, quy hoạch xác định 9 trục phát triển không gian, trong đó trục sông Hồng giữ vai trò xương sống. Việc phát triển hài hòa hai bên bờ sông được kỳ vọng sẽ tạo nên diện mạo đô thị hiện đại, kết nối các khu đô thị mới với lõi di sản, bảo tồn giá trị văn hóa đặc trưng của Thăng Long Hà Nội.

Để hiện thực hóa tầm nhìn, TP. Hà Nội dự kiến huy động nguồn lực khoảng 11 triệu tỷ đồng đến năm 2045, tập trung đầu tư hệ thống hạ tầng chiến lược. Đặc biệt, mạng lưới đường sắt đô thị được quy hoạch với tổng chiều dài trên 1.000 km, gồm khoảng 16 đến 19 tuyến. Trong giai đoạn đến năm 2035, thành phố phấn đấu hoàn thành khoảng 400 đến 450 km.

Liên quan đến cơ chế thực hiện, ông Nguyễn Tiến Thiết, Chánh Văn phòng UBND TP. Hà Nội cho biết, việc triển khai các cơ chế đặc thù theo Luật Thủ đô sửa đổi sẽ tạo hành lang pháp lý quan trọng để thành phố chủ động hơn trong quản lý đất đai, đầu tư và thu hút nguồn lực. “Các cơ chế này sẽ góp phần tháo gỡ những điểm nghẽn về thể chế, tạo điều kiện để quy hoạch được triển khai hiệu quả, đồng bộ”, ông Nguyễn Tiến Thiết thông tin.

Ông Nguyễn Tiến Thiết, Chánh Văn phòng UBND TP. Hà Nội chia sẻ thông tin tại họp báo.

Một điểm nhấn đáng chú ý là mô hình phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng sẽ được thúc đẩy mạnh mẽ tại các khu vực nhà ga metro. Đây được xem là giải pháp quan trọng để tái cấu trúc không gian đô thị, giảm áp lực giao thông và nâng cao chất lượng sống của người dân.

Theo dự báo, quy mô dân số TP. Hà Nội đến năm 2065 sẽ đạt khoảng 17 đến 19 triệu người, đặt ra yêu cầu rất lớn về quản lý phát triển đô thị theo hướng cân bằng giữa tăng trưởng kinh tế và bảo đảm an sinh xã hội. 

Kiểm soát áp lực hạ tầng bằng các giải pháp đồng bộ

Trước những băn khoăn về nguy cơ gia tăng mật độ xây dựng và áp lực hạ tầng khi điều chỉnh quy hoạch, ông Nguyễn Trọng Kỳ Anh khẳng định các kịch bản phát triển đã được nghiên cứu kỹ lưỡng.

“Quá trình triển khai quy hoạch luôn đi kèm với áp lực gia tăng dân số và nhu cầu hạ tầng. Tuy nhiên, TP. Hà Nội đã xác định rõ các giải pháp để bảo đảm phát triển bền vững và giữ vững kỷ cương quy hoạch”, ông Nguyễn Trọng Kỳ Anh trao đổi.

Một trong những định hướng quan trọng là điều tiết dân cư theo mô hình đa cực, đa trung tâm. Việc phân bổ lại dân số gắn với việc làm và sinh kế được kỳ vọng sẽ giảm tải cho khu vực lõi đô thị, đồng thời tạo động lực phát triển cho các khu vực mới.

Bên cạnh đó, quy hoạch đặt ra các ngưỡng kiểm soát dân số cụ thể theo từng giai đoạn. Đến năm 2035, quy mô dân số dự kiến khoảng 14 đến 15 triệu người; đến năm 2045 khoảng 16 triệu người; và đến năm 2065 không vượt quá 20 triệu người. Đây là cơ sở quan trọng để bảo đảm hạ tầng được đầu tư đồng bộ, tránh tình trạng quá tải.

Trong lĩnh vực hạ tầng, TP. Hà Nội xác định phát triển hệ thống giao thông công cộng giữ vai trò dẫn dắt. Mạng lưới đường sắt đô thị quy mô lớn sẽ là nền tảng để triển khai mô hình phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng, từ đó định hình lại cấu trúc không gian đô thị theo hướng hiện đại, hiệu quả.

Quản lý không gian đô thị cũng được định hướng theo hướng đa tầng, đa lớp. Thành phố sẽ khai thác hiệu quả không gian theo chiều cao và không gian ngầm, đồng thời giảm mật độ xây dựng, tăng diện tích cây xanh, mặt nước và không gian công cộng. Các khu vực di sản và mặt nước sẽ được quản lý chặt chẽ nhằm bảo đảm tính bền vững lâu dài.

Đặc biệt, yếu tố công nghệ được đặt ở vị trí trung tâm trong công tác quản trị đô thị. TP. Hà Nội sẽ xây dựng hệ thống dữ liệu lớn, ứng dụng công nghệ để giám sát theo thời gian thực, qua đó nâng cao hiệu quả quản lý, khắc phục những hạn chế về dữ liệu hiện nay.

Khẳng định về tính khả thi của quy hoạch, ông Nguyễn Trọng Kỳ Anh nhấn mạnh: “Việc triển khai đồng bộ các giải pháp sẽ giúp kiểm soát hiệu quả áp lực hạ tầng, đồng thời bảo đảm quy hoạch được thực hiện đúng định hướng”.

Có thể thấy, Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm là bước đi mang tính chiến lược, thể hiện tư duy phát triển dài hạn và tầm nhìn vượt trước. Từ mô hình đô thị đa trung tâm đến các giải pháp kiểm soát hạ tầng, tất cả đều hướng tới mục tiêu xây dựng một TP. Hà Nội phát triển hài hòa giữa truyền thống và hiện đại, giữa tăng trưởng và bền vững, xứng đáng là trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa của cả nước trong thế kỷ mới.