Loãng xương đe dọa sức khỏe người cao tuổi, nhiều trường hợp chỉ phát hiện sau gãy xương

Hưởng ứng Ngày Thế giới Phòng chống loãng xương 20/10/2026, các chuyên gia y tế tiếp tục cảnh báo về gánh nặng ngày càng lớn của căn bệnh này, đồng thời nhấn mạnh sự cần thiết của việc chăm sóc sức khỏe xương ở mọi lứa tuổi.

Với chủ đề “Build, Protect, Strengthen Your Bones for Life” (Xây dựng, bảo vệ xương chắc khỏe trọn đời), chiến dịch năm nay hướng tới nâng cao nhận thức cộng đồng về phòng ngừa, chẩn đoán và điều trị loãng xương, đặc biệt ở những nhóm có nguy cơ cao.

Các chuyên gia y tế tiếp tục cảnh báo về gánh nặng ngày càng lớn của căn bệnh này, đồng thời nhấn mạnh sự cần thiết của việc chăm sóc sức khỏe xương ở mọi lứa tuổi.

Theo một báo cáo được công bố gần đây ở một tổ chức nghiên cứu, phân tích tổng hợp 40 nghiên cứu với 79.127 người cho thấy tỷ lệ loãng xương ở người cao tuổi trên thế giới khoảng 21,7%. Tỷ lệ này ở nữ giới lên tới 35,3%, cao hơn đáng kể so với mức 12,5% ở nam giới. Châu Á là khu vực ghi nhận tỷ lệ mắc cao nhất, khoảng 24,3%.

Nghiên cứu Gánh nặng bệnh tật toàn cầu năm 2021 cũng ghi nhận tình trạng thiếu xương và loãng xương liên quan đến khoảng 460.000 ca tử vong cùng 17,3 triệu năm sống điều chỉnh theo mức độ tàn tật (DALY). Chỉ số này phản ánh tổng số năm sống bị mất do tử vong sớm và số năm sống khỏe mạnh bị ảnh hưởng bởi bệnh tật hoặc khuyết tật.

Tại Việt Nam, các nghiên cứu cho thấy loãng xương đang là vấn đề đáng quan tâm ở người trung niên và cao tuổi. Một khảo sát thực hiện tại TP.HCM năm 2021 trên 2.073 người từ 50 tuổi trở lên ghi nhận tỷ lệ loãng xương khoảng 27% ở nữ giới và 13% ở nam giới.

Theo ThS.BS.CKII. Nguyễn Hoàng Tuấn Vũ, chuyên khoa xương khớp, loãng xương có thể liên quan đến quá trình lão hóa tự nhiên, sự thay đổi nội tiết ở phụ nữ tuổi trung niên và người cao tuổi, tình trạng thiếu hụt dinh dưỡng hoặc ảnh hưởng của một số bệnh lý và thuốc điều trị.

Các chuyên gia nhấn mạnh, loãng xương hoàn toàn có thể được phòng ngừa và kiểm soát hiệu quả nếu người dân chủ động chăm sóc sức khỏe xương, nhận diện các yếu tố nguy cơ và thăm khám phù hợp.

Một trong những phương pháp quan trọng để đánh giá mật độ khoáng xương là đo hấp thụ tia X năng lượng kép (DEXA). Kỹ thuật này giúp xác định tình trạng giảm mật độ xương, hỗ trợ chẩn đoán loãng xương và đánh giá nguy cơ gãy xương.

Tuy nhiên, việc chỉ định đo mật độ xương cần căn cứ vào tuổi, giới tính, tiền sử gãy xương, bệnh lý nền và các yếu tố nguy cơ khác. Người từng gãy xương sau chấn thương nhẹ, sử dụng thuốc ảnh hưởng đến chuyển hóa xương trong thời gian dài hoặc có nguy cơ loãng xương cao cần được bác sỹ đánh giá để lựa chọn phương pháp theo dõi, điều trị phù hợp.

Bên cạnh phát hiện sớm, duy trì chế độ dinh dưỡng cân đối đóng vai trò quan trọng trong bảo vệ sức khỏe xương. Người dân cần chú ý bổ sung thực phẩm giàu canxi như sữa, các sản phẩm từ sữa, cá nhỏ ăn cả xương, một số loại hải sản, rau xanh và những thực phẩm phù hợp với nhu cầu dinh dưỡng.

Vitamin D cũng có vai trò thiết yếu đối với quá trình hấp thu canxi và chuyển hóa xương. Việc cung cấp vitamin D có thể thông qua chế độ ăn, tiếp xúc ánh nắng phù hợp và sử dụng chế phẩm bổ sung nếu có chỉ định chuyên môn.

Các chuyên gia lưu ý, bổ sung canxi hoặc vitamin D không đúng nhu cầu, đặc biệt sử dụng liều cao kéo dài, có thể gây ra những tác dụng không mong muốn. Người có bệnh lý nền hoặc đang sử dụng thuốc điều trị cần tham khảo ý kiến bác sỹ trước khi bổ sung.

Ngoài ra, người dân được khuyến cáo không hút thuốc lá, hạn chế rượu bia và duy trì cân nặng hợp lý để bảo vệ hệ xương. Với những trường hợp đã được chẩn đoán loãng xương, bác sỹ có thể chỉ định thuốc điều trị nhằm hạn chế mất xương, cải thiện mật độ xương và giảm nguy cơ gãy xương. Việc lựa chọn thuốc phụ thuộc vào mức độ bệnh, nguy cơ gãy xương, các bệnh lý đi kèm và khả năng dung nạp của từng người.

Đi khám vì đau đầu, chóng mặt, phát hiện ung thư phổi di căn não

Đau đầu, chóng mặt kéo dài kèm sốt nhẹ và ho khan, người đàn ông 68 tuổi tại Hà Nội đi khám với những triệu chứng dễ nhầm lẫn với bệnh lý thần kinh thông thường. Kết quả chẩn đoán hình ảnh bất ngờ phát hiện ung thư phổi đã di căn nhiều cơ quan, trong đó có não.

Những cơn đau đầu âm ỉ và chóng mặt ngày càng rõ rệt khiến ông L.V.T. (68 tuổi, Hà Nội) quyết định đến Phòng khám Đa khoa MEDLATEC Tây Hồ thăm khám. Trước đó khoảng hai tuần, ông thường xuyên sốt nhẹ 37,5 - 38 độ C, thỉnh thoảng ho khan nhưng không có biểu hiện hô hấp quá nghiêm trọng.

Khoảng ba ngày trước lúc nhập viện, tình trạng đau đầu xuất hiện liên tục, chóng mặt tăng lên mỗi lần đứng dậy hoặc đi lại. Các triệu chứng tưởng chừng quen thuộc ở người cao tuổi lại là dấu hiệu cảnh báo một bệnh lý ác tính đã tiến triển nặng.

Đáng chú ý, bệnh nhân có tiền sử hút thuốc lá, thuốc lào nhiều năm và mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), song không duy trì việc thăm khám, theo dõi sức khỏe định kỳ.

Qua khai thác bệnh sử và thăm khám ban đầu, các bác sỹ nghĩ đến khả năng viêm phổi trên nền bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính. Tuy nhiên, tình trạng đau đầu, chóng mặt kéo dài và ngày càng tăng khiến các bác sỹ nghi ngờ tổn thương thần kinh có thể liên quan đến một bệnh lý nghiêm trọng hơn.

Bệnh nhân được chỉ định chụp cộng hưởng từ (MRI) sọ não. Kết quả ghi nhận các tổn thương nghi ngờ ung thư di căn não. Tiếp tục chụp cắt lớp vi tính (CT) lồng ngực, các bác sỹ phát hiện một khối u lớn tại phổi, kèm nhiều nốt tổn thương rải rác ở phổi đối diện.

Kết hợp thăm khám lâm sàng, xét nghiệm và kết quả chẩn đoán hình ảnh, các bác sỹ nhận định bệnh nhân mắc ung thư phổi đã di căn nhiều vị trí, gồm não, phổi đối diện và hạch ổ bụng.

Phát hiện này lý giải nguyên nhân những cơn đau đầu, chóng mặt kéo dài vốn dễ khiến người bệnh liên tưởng đến rối loạn tiền đình hoặc các bệnh lý thường gặp ở tuổi già. Thực tế, tổn thương di căn tại não có thể gây ra những biểu hiện thần kinh ngay cả lúc triệu chứng hô hấp chưa thực sự nổi bật.

Sau khi xác định các tổn thương nghi ngờ ung thư phổi di căn, bệnh nhân được chỉ định sinh thiết khối u để xác định bản chất mô bệnh học, đồng thời thực hiện xét nghiệm gen nhằm đánh giá khả năng áp dụng các phương pháp điều trị phù hợp, trong đó có điều trị trúng đích nếu phát hiện đột biến gen tương ứng.

Các bác sỹ cũng xây dựng phương án điều trị triệu chứng, chăm sóc hỗ trợ, kiểm soát huyết áp, đường huyết và chuyển bệnh nhân đến cơ sở chuyên khoa tuyến trên để tiếp tục đánh giá, điều trị.

Theo BSCKI.Hoàng Anh Tuấn, chuyên khoa Thần kinh, Phòng khám Đa khoa MEDLATEC Tây Hồ, trường hợp này cho thấy những biểu hiện ban đầu của bệnh lý ác tính có thể rất dễ nhầm lẫn với các vấn đề sức khỏe thông thường.

Bác sỹ Hoàng Anh Tuấn lưu ý, người cao tuổi, đặc biệt là người có tiền sử hút thuốc lá, thuốc lào lâu năm, thường xuyên tiếp xúc với khói bụi hoặc mắc các bệnh hô hấp mạn tính như COPD, viêm phế quản mạn, cần chú ý hơn đến những thay đổi bất thường của cơ thể.

Các triệu chứng như ho kéo dài không rõ nguyên nhân, ho ra máu, đau tức ngực, sốt dai dẳng, đau đầu tăng dần, chóng mặt hoặc mất thăng bằng cần được thăm khám kịp thời. Riêng những biểu hiện thần kinh xuất hiện đột ngột như yếu liệt tay chân, nói khó, co giật, đau đầu dữ dội hoặc rối loạn ý thức đòi hỏi người bệnh phải được cấp cứu ngay.

Chặn nguy cơ ung thư thực quản từ tổn thương chỉ vài milimét

Một tổn thương tiền ung thư thực quản kích thước chỉ 4-5 mm, gần như không có biểu hiện bất thường, vừa được các bác sỹ phát hiện và loại bỏ qua nội soi. Trường hợp này cho thấy ý nghĩa của việc nhận diện tổn thương ở giai đoạn sớm, mở ra cơ hội điều trị ít xâm lấn và bảo tồn thực quản cho người bệnh.

Anh Việt (47 tuổi) có thói quen sử dụng rượu bia nên lo ngại nguy cơ mắc các bệnh đường tiêu hóa và chủ động nội soi dạ dày, đại tràng định kỳ. Trong một lần kiểm tra sức khỏe tại viện, các bác sỹ bất ngờ phát hiện tổn thương bất thường ở thực quản, dù người bệnh chưa ghi nhận những triệu chứng rõ rệt.

Qua nội soi tiêu hóa ứng dụng công nghệ tăng cường hình ảnh, bác sỹ nhận thấy một tổn thương dạng phẳng tại vị trí 1/3 giữa thực quản, kích thước khoảng 4-5 mm. Vùng niêm mạc này có những thay đổi bất thường về cấu trúc và hệ thống mạch máu nên được chỉ định sinh thiết để xác định bản chất tổn thương.

TS.BS.Đỗ Minh Hùng, chuyên khoa nội soi và phẫu thuật nội soi tiêu hóa cho biết, các tổn thương tiền ung thư và ung thư thực quản giai đoạn rất sớm có thể có kích thước rất nhỏ, bề mặt phẳng, không hình thành khối u rõ ràng. Những đặc điểm này khiến việc nhận diện trở nên khó khăn, đặc biệt nếu chỉ quan sát bằng nội soi thông thường.

Trong quá trình thực hiện, bác sỹ xác định và đánh dấu ranh giới tổn thương, tiêm dung dịch nâng lớp niêm mạc, sau đó tiến hành bóc tách, lấy trọn vùng mô bất thường. Khu vực can thiệp được kiểm tra, bảo đảm cầm máu trước lúc kết thúc thủ thuật.

Theo bác sỹ Hùng, tùy kích thước, vị trí, đặc điểm tổn thương và nguy cơ xâm lấn, bác sỹ có thể lựa chọn kỹ thuật cắt hớt niêm mạc (EMR) hoặc cắt tách dưới niêm mạc (ESD). Việc lựa chọn phương pháp phù hợp đóng vai trò quan trọng trong loại bỏ tổn thương và bảo tồn cấu trúc thực quản.

Một tuần sau, sức khỏe người bệnh hồi phục tốt. Tuy nhiên, anh vẫn cần tái khám và nội soi theo lịch hẹn để đánh giá vị trí điều trị, theo dõi kết quả lâu dài và kịp thời phát hiện những bất thường mới. Trường hợp của anh Việt cũng cho thấy sự khác biệt đáng kể về khả năng điều trị giữa tổn thương được phát hiện sớm và ung thư thực quản đã tiến triển.

Theo các chuyên gia, ung thư thực quản có hai loại chính là ung thư biểu mô tế bào vảy và ung thư biểu mô tuyến. Trong đó, hút thuốc lá và sử dụng rượu bia là những yếu tố nguy cơ quan trọng của ung thư biểu mô tế bào vảy. Ung thư biểu mô tuyến lại có mối liên quan chặt chẽ với bệnh trào ngược dạ dày - thực quản và Barrett thực quản. Tình trạng thừa cân, béo phì cũng có thể làm gia tăng nguy cơ mắc loại ung thư này.

Đáng lưu ý, ung thư thực quản ở giai đoạn sớm thường diễn biến kín đáo, ít gây triệu chứng đặc hiệu. Người bệnh có thể sinh hoạt, ăn uống bình thường mà không nhận biết được những biến đổi bất thường đang xuất hiện tại niêm mạc thực quản.

Các biểu hiện như nuốt nghẹn, nuốt đau, đau sau xương ức lúc nuốt, sụt cân không chủ ý, ho hoặc khàn tiếng thường rõ rệt hơn ở giai đoạn bệnh đã tiến triển. Việc phát hiện muộn có thể khiến quá trình điều trị phức tạp, đòi hỏi phối hợp nhiều phương pháp như phẫu thuật, hóa trị, xạ trị hoặc điều trị toàn thân tùy theo giai đoạn bệnh.