Ông Mickaël Driol, CEO Mekong Partners

Nhìn lại hơn 5 thập kỷ phát triển, theo ông, đâu là những yếu tố then chốt giúp TP.HCM chuyển mình từ trung tâm giao thương khu vực phía Nam trở thành đầu tàu kinh tế của cả nước?

Sự trỗi dậy của TP.HCM được thúc đẩy bởi khả năng chuyển hóa lợi thế từ quá trình tự do hóa thị trường sớm thành sự phát triển nhanh của khu vực tư nhân, vượt trội so với nhiều đô thị khác. Thành phố thu hút và hấp thụ dòng vốn hiệu quả nhờ tinh thần chấp nhận rủi ro cao hơn, tốc độ ra quyết định nhanh và nền tảng doanh nhân dày dạn.

Từ giữa những năm 1990, TP.HCM đã dẫn đầu cả nước về số doanh nghiệp thành lập mới, dự án FDI và sự mở rộng của khu vực dịch vụ. Vai trò này được duy trì ổn định khi thành phố đóng góp khoảng 1/4 GDP và gần 1/3 ngân sách quốc gia, dù chỉ chiếm chưa tới 10% dân số - một mức độ tập trung kinh tế hiếm có.

Lợi thế cấu trúc của TP.HCM còn đến từ mạng lưới logistics và vị trí trung tâm trong vành đai công nghiệp phía Nam. Dù sản xuất dịch chuyển sang các địa phương lân cận, thành phố vẫn giữ vai trò điều hành, với các hoạt động tài chính, quản trị và chuỗi cung ứng tập trung tại đây, tạo nên hệ sinh thái kinh tế có tính cộng hưởng cao.

Thành phố cũng hưởng lợi từ thị trường lao động linh hoạt, được bổ sung bởi dòng di cư từ nhiều vùng khác, giúp duy trì tăng trưởng năng suất. Khu vực tư nhân đóng vai trò quan trọng trong việc thích ứng và bù đắp các hạn chế về hạ tầng, đảm bảo hoạt động kinh tế không bị gián đoạn.

Cuối cùng, mức độ hội nhập sâu vào dòng vốn toàn cầu đã củng cố vai trò của TP.HCM như cửa ngõ kết nối giữa Việt Nam và nhà đầu tư quốc tế, đồng thời là bàn đạp cho doanh nghiệp trong nước vươn ra khu vực. Nhờ đó, thành phố sớm khẳng định vị thế đầu tàu kinh tế quốc gia.

Để trở thành siêu đô thị tài chính, TP.HCM cần nhiều cải cách mang tính đột phá

Trong bối cảnh cạnh tranh khu vực ngày càng gia tăng, đâu là những điều kiện cốt lõi để TP.HCM tiến xa hơn, hướng tới một siêu đô thị tài chính có tầm ảnh hưởng, thưa ông?

Điều này phụ thuộc vào việc TP.HCM có xây dựng được chiều sâu thể chế với tốc độ đáp ứng yêu cầu của thị trường vốn khu vực hay không. Nhà đầu tư hiện không còn so sánh TP.HCM với chính quá khứ của mình, mà đặt trong tương quan với các trung tâm như Singapore, Bangkok, Kuala Lumpur, hay Jakarta.

Điều kiện cốt lõi đầu tiên là hiệu quả của khung pháp lý. Một trung tâm tài chính đòi hỏi hệ thống quy định minh bạch, ổn định và được thực thi nhanh chóng. Nhà đầu tư cần sự rõ ràng về cấp phép, công bố thông tin, yêu cầu vốn và chuẩn mực thị trường. Thành phố cần chứng minh khả năng xử lý thủ tục và thực thi quy định kịp thời, tránh làm méo mó thanh khoản hoặc gia tăng rủi ro giao dịch.

Thứ hai là độ sâu thị trường. Dù thị trường chứng khoán đã mở rộng, thanh khoản vẫn còn tập trung vào một số cổ phiếu lớn, trong khi thị trường trái phiếu doanh nghiệp đang phục hồi nhưng vẫn tiềm ẩn rủi ro. Một siêu đô thị tài chính đòi hỏi các thị trường có khả năng hấp thụ cú sốc mà không cần can thiệp hành chính, định giá rủi ro chính xác và cung cấp công cụ tài chính dài hạn.

Thứ ba là hạ tầng tài chính hiện đại. Các hệ thống thanh toán, lưu ký và nền tảng số phải vận hành trơn tru, bảo đảm giao dịch xuyên biên giới thông suốt và an toàn dữ liệu theo chuẩn quốc tế.

Cuối cùng là mức độ tự chủ trong quản trị. TP.HCM cần khả năng thử nghiệm chính sách, điều chỉnh ưu đãi và rút gọn thủ tục hành chính nhanh hơn, nếu không sẽ khó cạnh tranh với các đô thị trong khu vực.

Nếu đáp ứng được các điều kiện này, TP.HCM có thể tận dụng lợi thế về quy mô và vị trí để trở thành một đầu mối tài chính có ảnh hưởng trong khu vực.

Theo kinh nghiệm quốc tế, một trung tâm tài chính thành công nên được xây dựng trước hết trên hạ tầng vật chất, chất lượng thể chế hay khả năng kết nối dòng vốn toàn cầu?

Các trung tâm tài chính thành công thường được xây dựng trước hết trên nền tảng chất lượng thể chế, trong khi hạ tầng và khả năng kết nối chỉ phát huy khi niềm tin đã được thiết lập. Thị trường luôn dịch chuyển tới những nơi có khả năng thực thi hợp đồng hiệu quả, quy tắc minh bạch và chính sách nhất quán.

Chất lượng thể chế quyết định chi phí vốn và mức độ tin cậy của nhà đầu tư. Một môi trường pháp lý ổn định, có thể dự đoán sẽ tạo nền tảng cho các cam kết dài hạn. Khi niềm tin được củng cố, dòng vốn quốc tế sẽ gia tăng, kéo theo nhu cầu phát triển hạ tầng.

Lớp thứ hai là khả năng kết nối với mạng lưới tài chính toàn cầu, thông qua các hiệp định song phương, cơ chế thanh toán xuyên biên giới và sự hài hòa quy định giữa các thị trường lớn.

Hạ tầng vật chất là lớp cuối cùng. Dù cần thiết, các khu tài chính hay mạng lưới giao thông không tự tạo ra sức hút nếu thiếu nền tảng thể chế. Với TP.HCM, hạ tầng đang được cải thiện, nhưng yếu tố quyết định vẫn là nâng cấp thể chế để đáp ứng kỳ vọng của nhà đầu tư quốc tế.

Ông đánh giá ra sao việc mở rộng không gian đô thị và tái cấu trúc hành chính có thể định hình năng lực cạnh tranh dài hạn của TP.HCM?

Việc mở rộng không gian đô thị và tái cấu trúc hành chính mang lại cơ hội tái định hình địa kinh tế, trong đó khu vực Thủ Đức giữ vai trò then chốt. Nếu được trao quyền tự chủ phù hợp, khu vực này có thể trở thành trung tâm tài chính - công nghệ với cơ chế quy hoạch linh hoạt và quy trình tinh gọn. Mở rộng đô thị còn giúp giảm áp lực quá tải và tái phân bổ hoạt động kinh tế, tạo điều kiện hình thành các cụm phát triển năng suất cao.

Song song đó, tái cấu trúc hành chính đóng vai trò quyết định. Một hệ thống quản trị hiệu quả, giảm phân mảnh và rút ngắn thời gian phê duyệt sẽ thúc đẩy dòng vốn đầu tư. Tính minh bạch và khả năng phối hợp giữa các cơ quan là yếu tố then chốt nâng cao năng lực cạnh tranh.

Không gian đô thị mở rộng cũng tạo điều kiện thu hút các ngành có giá trị gia tăng cao như tài chính, công nghệ và sản xuất tiên tiến - vốn đòi hỏi hạ tầng hiện đại và môi trường chất lượng.

Trong 10 - 20 năm tới, đâu là thách thức lớn nhất đối với TP.HCM nếu muốn trở thành trung tâm tài chính mới của châu Á?

Thách thức lớn nhất nằm ở năng lực thể chế, khi tốc độ phát triển kinh tế đang vượt quá khả năng đáp ứng của bộ máy quản lý. Dòng vốn đầu tư ngày càng đòi hỏi hệ thống xử lý các giao dịch phức tạp với tốc độ cao. Nếu không cải thiện, tình trạng chậm phê duyệt và kéo dài tiến độ dự án sẽ gia tăng.

Khoảng cách giữa mật độ kinh tế và năng lực hành chính đang nới rộng, trở thành yếu tố quyết định vị thế của thành phố trong chuỗi giá trị tài chính. Khi dòng vốn chuyển sang các dự án quy mô lớn, áp lực lên hệ thống càng gia tăng.

Bên cạnh đó, nguồn nhân lực chất lượng cao là điều kiện then chốt. TP.HCM cần phát triển đội ngũ chuyên gia tài chính, quản trị rủi ro và thị trường vốn, đáp ứng các lĩnh vực phức tạp như tài chính cấu trúc, quản lý tài sản và giao dịch xuyên biên giới.

Nhà đầu tư cần niềm tin rằng, thị trường vận hành ổn định, không bị gián đoạn bởi thay đổi chính sách đột ngột. Uy tín thị trường phụ thuộc vào tính nhất quán và khả năng dự báo của môi trường pháp lý.

Hạ tầng số cũng đang chịu áp lực lớn. Khi khối lượng giao dịch tăng, TP.HCM cần bảo đảm hệ thống vận hành ổn định và an toàn, trong đó an ninh mạng là yếu tố then chốt.

Ngoài ra, áp lực đô thị hóa như ùn tắc giao thông, chi phí đất đai cao, hay chất lượng sống cũng ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng thu hút nhân lực chất lượng cao - yếu tố cạnh tranh ngày càng quan trọng giữa các trung tâm tài chính.

Cuối cùng, tính nhất quán chiến lược là yếu tố quyết định. Việc thiếu phối hợp giữa các cấp, ngành có thể làm chậm cải cách và gia tăng bất định. Thành phố cần một chiến lược tích hợp giữa phát triển thị trường vốn, cải cách thể chế, nguồn nhân lực và quy hoạch đô thị.

Nếu nâng cấp được thể chế, phát triển nhân lực và duy trì uy tín thị trường, TP.HCM không chỉ giữ vai trò đầu tàu kinh tế, mà còn có thể vươn lên trở thành một trung tâm tài chính có ảnh hưởng trong khu vực.