Báo Đầu Tư
Thứ Bảy, Ngày 21 tháng 11 năm 2026,
Trưng mua, trưng dụng tài sản chỉ trong trường hợp thật cần thiết, phù hợp với giá thị trường
Nguyễn Lê - 21/11/2026 10:29
  Print
Trưng mua, trưng dụng tài sản chỉ thực hiện trong trường hợp thật cần thiết vì lý do quốc phòng, an ninh hoặc vì lợi ích quốc gia, tình trạng khẩn cấp, phòng, chống thiên tai.
.
Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn báo cáo trước khi Quốc hội biểu quyết - Ảnh Đức Thanh.

Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi) đã được Quốc hội thông qua sáng ngày 21/11 với 484/484 đại biểu có mặt tán thành, quy định rõ điều kiện, thẩm quyền trưng mua, trưng dụng và cơ chế bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người có tài sản.

Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi) có hiệu lực thi hành từ ngày 1/3/2027.

Trình bày báo cáo tiếp thu, giải trình trước khi Quốc hội bấm nút, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, các quy định tại Dự thảo được xây dựng theo nguyên tắc trưng mua, trưng dụng tài sản là biện pháp cuối cùng khi hàng dự trữ quốc gia, tài sản công và các biện pháp huy động khác theo pháp luật không đáp ứng yêu cầu; đồng thời chỉ thực hiện trong trường hợp thật cần thiết vì lý do quốc phòng, an ninh hoặc vì lợi ích quốc gia, tình trạng khẩn cấp, phòng, chống thiên tai.

Tiếp thu ý kiến đại biểu, Chính phủ đã chỉ đạo rà soát để những nội dung ảnh hưởng trực tiếp đến quyền sở hữu, quyền sử dụng tài sản được quy định ngay tại luật, phù hợp với khoản 3 Điều 32 của Hiến pháp. Chỉ các nội dung kỹ thuật cụ thể có tính biến động cao mới giao Chính phủ quy định chi tiết; nghị định không mở rộng giới hạn mà luật đã quy định.

Theo Luật mới thông qua, việc trưng mua, trưng dụng được thực hiện khi đã áp dụng các biện pháp huy động chuyển quyền sở hữu, quyền sử dụng cho Nhà nước nhưng không thực hiện được hoặc vẫn không bảo đảm yêu cầu về tài sản. Với tài sản thuộc danh mục hàng dự trữ quốc gia, còn phải đáp ứng điều kiện không có, không đủ hàng dự trữ hoặc việc xuất cấp không bảo đảm kịp thời.

Riêng trường hợp cần quyết định ngay để ngăn chặn nguy cơ trực tiếp đối với tính mạng, sức khỏe người dân, quốc phòng, an ninh thì không yêu cầu đáp ứng các điều kiện trên. Người có thẩm quyền chịu trách nhiệm xác định nguy cơ trực tiếp dựa trên thông tin, dữ liệu, cảnh báo hoặc tình hình thực tế tại thời điểm quyết định.

Luật đồng thời quy định công khai, trách nhiệm giải trình và giám sát để kiểm soát quyền lực khi tăng cường phân cấp, phân quyền. Người có tài sản được yêu cầu giải thích căn cứ pháp lý, lý do, phạm vi, đối tượng, thời hạn trưng dụng và các quyền, nghĩa vụ liên quan; được khiếu nại, tố cáo, khởi kiện theo pháp luật. Việc yêu cầu giải thích không được làm trì hoãn thực hiện quyết định.

Về phân cấp, phân quyền - nội dung được nhiều vị đại biểu quan tâm khi thảo luận, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết Chính phủ tiếp thu ý kiến để bảo đảm phân quyền triệt để, khả thi, phù hợp phương châm “bốn tại chỗ”. Thẩm quyền của Chủ tịch UBND cấp xã được giới hạn ngay trong luật: chỉ quyết định trưng mua, trưng dụng tài sản thuộc địa bàn quản lý để phục vụ trực tiếp phòng, chống thiên tai, dịch bệnh, cứu hộ, cứu nạn trên địa bàn.

Luật quy định không giao cấp xã thẩm quyền trưng dụng tài sản đặc thù, có giá trị lớn như cơ sở hạ tầng viễn thông, cơ sở hạ tầng thông tin, công trình kết cấu hạ tầng, hạ tầng số, tài sản số. Trường hợp tài sản cần trưng mua, trưng dụng nằm trên địa bàn từ hai đơn vị hành chính cấp xã trở lên thì do người có thẩm quyền ở cấp tỉnh hoặc bộ trưởng theo quy định quyết định.

Để bảo đảm nguồn lực khi phân quyền, dự thảo Luật bổ sung quy định ngân sách cấp trên hỗ trợ khi kinh phí thanh toán tiền trưng mua, bồi thường thiệt hại vượt khả năng cân đối của ngân sách cấp xã hoặc cấp tỉnh.

Chính phủ cũng tiếp thu, chỉnh lý để làm rõ thời hạn ban hành, cách thức gửi, nhận quyết định, bảo đảm quyết định được gửi kịp thời đến người có tài sản. Trường hợp đặc biệt không thể ra quyết định trưng dụng bằng văn bản, người có thẩm quyền được quyết định bằng lời nói nhưng phải ghi âm, ghi hình hoặc viết giấy xác nhận ngay tại thời điểm trưng dụng; ban hành quyết định bằng văn bản trong thời hạn 2 ngày.

Đặc biệt, đối với hạ tầng viễn thông, hạ tầng thông tin, hạ tầng số, tài sản số, việc trưng dụng phải bảo đảm tính đồng bộ, liên tục, an toàn của hệ thống, bảo vệ dữ liệu cá nhân, bí mật kinh doanh, quyền sở hữu trí tuệ và quyền lợi hợp pháp của bên thứ ba. Việc trưng dụng không đương nhiên làm phát sinh quyền sử dụng, khai thác toàn bộ dữ liệu trên hạ tầng bị trưng dụng.

Vẫn theo Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn, dự thảo đã bổ sung một số quyền của người có tài sản, người được huy động vận hành, điều khiển tài sản; chỉnh lý quy định xác định giá trưng mua, bồi thường thiệt hại và thời hạn thanh toán nhằm bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của các đối tượng này.

Giá trưng mua được xác định phù hợp với giá thị trường tại thời điểm quyết định trưng mua, không bao gồm thay đổi giá trị tài sản do việc trưng mua đã được biết trước. Nếu người có tài sản không đồng ý, giá ghi trong quyết định là giá tạm tính; người có tài sản vẫn phải chấp hành quyết định. Người có thẩm quyền phải thuê doanh nghiệp thẩm định giá để xác định lại; nếu không thuê được thì thành lập hội đồng thẩm định giá.

Đối với tài sản trưng dụng, quyền sở hữu vẫn thuộc chủ sở hữu, còn quyền sử dụng trong thời gian trưng dụng thuộc Nhà nước. Người có tài sản được bồi thường khi tài sản bị mất, hư hỏng, hao mòn; bị thiệt hại về thu nhập do việc trưng dụng trực tiếp gây ra; phải di dời tài sản, hàng hóa hoặc khôi phục trạng thái vận hành bình thường sau trưng dụng.

Cơ quan của người ra quyết định chịu trách nhiệm thanh toán bồi thường trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày hoàn trả tài sản; riêng tài sản bị mất hoặc hư hỏng không thể sửa chữa được, thời hạn tính từ ngày phát hiện. Trường hợp chậm thanh toán phải bồi thường thêm khoản tiền bằng mức tiền chậm nộp theo pháp luật quản lý thuế, tính trên số tiền và thời gian chậm thanh toán.

Thu hẹp tài sản trưng mua, mở rộng tài sản trưng dụng
Thu hẹp tài sản trưng mua, mở rộng tài sản trưng dụng
Chỉ quy định trưng mua đối với các loại tài sản thực sự cần thiết phải chuyển quyền sở hữu cho Nhà nước, như thuốc, vắcxin, vật tư y tế,...
Bình luận bài viết này
Xem thêm trên Báo Đầu Tư