Nhiều ưu đãi vượt trội, lo nguồn lực địa phương có hạn

Thảo luận tại tổ về dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về những cơ chế, chính sách đặc thù để thực hiện Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo sáng nay (17/11), các đại biểu cơ bản thống nhất với các chính sách đột phá nêu trong dự thảo Nghị quyết, nhằm khơi thông điểm nghẽn, hiện đại hóa và phát triển nền giáo dục nước nhà.

Đại biểu Nguyễn Thị Tuyết Nga (Quảng Trị).

Tuy vậy, đại biểu Nguyễn Thị Tuyết Nga (Quảng Trị) băn khoăn vì dự thảo quy định nhiều chính sách vượt trội đòi hỏi nguồn lực rất lớn, như: Chính sách đặc thù về phụ cấp ưu đãi nghề với mức tối thiểu 70% đối với giáo viên, 30% đối với nhân viên; thực hiện cung cấp miễn phí sách giáo khoa, miễn học phí, giáo trình môn học Giáo dục quốc phòng và an ninh; đầu tư hạ tầng số, và nền tảng dùng chung, kết nối liên thông; chính sách hỗ trợ tín dụng, cấp học bổng cho đào tạo tiến sĩ... trong khi hồ sơ dự thảo chưa có đánh giá tác động chính sách, nguồn lực cụ thể để triển khai.

Đại biểu đề nghị cân nhắc tập trung vào các nội dung lớn của Nghị quyết là nguồn lực đầu tư và cơ chế tài chính cho giáo dục; thúc đẩy tự chủ cho Giáo dục; chính sách đất đai và chính sách xã hội hoá giáo dục. Đây là những vấn đề trong thực tiễn triển khai còn nhiều vướng mắc nhưng các quy định của dự thảo Nghị quyết của Quốc hội, cũng như 3 Luật về giáo dục vẫn chưa giải quyết, khơi thông được các điểm nghẽn này.

Bày tỏ sự nhất trí cao với dự thảo về chính sách ưu đãi đặc thù, vượt trội với nhà giáo và nhân viên các cơ sở mầm non, phổ thông (phụ cấp ưu đãi nghề được đề xuất tối thiểu 70% với giáo viên, 30% với nhân viên và 100% với giáo viên vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, biên giới, hải đảo, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi và trường chuyên biệt) song đại biểu Nguyễn Tạo, Phó trưởng đoàn Lâm Đồng đề nghị phải đánh giá kỹ tác động tới ngân hàng.

Cụ thể, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo, thẩm tra đánh giá kỹ mức phụ cấp 70%, làm rõ tác động đến ngân sách địa phương và có lộ trình tăng dần phù hợp với sức chịu đựng của từng tỉnh.

Tương tự, chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Nguyễn Trường Giang cũng kiến nghị Chính phủ cần tính toán nguồn lực và tính khả thi của quy định này. Theo đại biểu, hiện trả lương, phụ cấp cho giáo viên, viên chức chủ yếu từ ngân sách địa phương; nếu ban hành chính sách mà không đánh giá tác động kỹ, không phân tích rõ nguồn lực, nhiều tỉnh sẽ khó đáp ứng.

Băn khoăn một hay nhiều bộ sách giáo khoa

Đại biểu Hoàng Văn Cường (đoàn Hà Nội) đồng tình với việc cung cấp một bộ sách thống nhất cả nước và tiến tới cung cấp miễn phí cho học sinh, song ông đề xuất chỉ nên giao cho Bộ GD&ĐT cung cấp một bộ sách giáo khoa dùng chung cho cả nước, không nên để Bộ tổ chức viết một bộ sách giáo khoa.

"Vì như thế sẽ quay lại như trước đây, Bộ GD&ĐT viết một bộ sách giáo khoa cung cấp cho cả nước sẽ trở thành một bộ sách kinh điển và tất cả mọi người chỉ học theo sách, nói theo sách", ông Cường nói và lo ngại điều này sẽ triệt tiêu toàn bộ tư duy mới, đổi mới, sáng tạo.

Trước chủ trương quay lại một bộ sách giáo khoa dùng chung, đại biểu Nguyễn Quang Huân cho rằng vấn đề này cần được nhìn nhận thấu đáo hơn, tránh tình trạng duy ý chí.

Ông cho biết, thời gian qua việc triển khai nhiều bộ sách giáo khoa bộc lộ tình trạng lãng phí và gây lúng túng cho các cơ sở giáo dục trong khâu lựa chọn, nên mới dẫn đến quyết định quay lại một bộ sách.

Tuy nhiên, theo ông, cách tiếp cận này đặt ra câu hỏi liệu có phải "vì không quản được nên cấm", trong khi ở nhiều quốc gia phát triển, học sinh và nhà trường được quyền chọn sách phù hợp. Đây là vấn đề cần được phân tích thấu đáo trước khi áp đặt một mô hình thống nhất.

Đại biểu Nguyễn Quang Huân (TP.HCM) cũng cho rằng, không nên quy định "cứng" một bộ sách giáo khoa trên cả nước mà phải tính đến yếu tố vùng, miền, năng lực cá nhân...  

Trong khi đó, đại biểu Trần Thị Nhị Hà, Phó chủ nhiệm Uỷ ban Dân nguyện và Giám sát của Quốc hội, đồng tình với việc thống nhất một bộ sách giáo khoa dùng chung cho toàn quốc để thuận tiện cập nhật, tránh lạc hậu, thống nhất mặt bằng giáo dục toàn quốc và tiến tới miễn phí sách giáo khoa. Tuy nhiên, cũng như các đại biểu khác, đại biểu Nhị Hà băn khoăn khi dự thảo chưa công bố lộ trình, thời điểm triển khai bộ sách giáo khoa thống nhất toàn quốc. 

Đối với cấp sách giáo khoa miễn phí, các đại biểu cũng kiến nghị cần có cơ chế tận dụng sách, tránh lãng phí, đơn cử có thể sử dụng hình thức cho học sinh mượn sách thư viện thay vì cấp mới hàng năm, hoặc nghiên cứu biên soạn một bộ sách giáo khoa điện tử, triển khai theo lộ trình đến năm 2030. Hình thức này cũng giúp hạn chế đáng kể chi phí in ấn, vận chuyển, lưu kho mỗi năm.