Theo báo cáo của Cục Hải quan (Bộ Tài chính), trong 6 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt khoảng 35,88 tỷ USD, tăng khoảng 6% so với cùng kỳ năm 2025. Dù tốc độ tăng trưởng đã chậm lại, nhiều mặt hàng vẫn ghi nhận mức tăng hai con số như thủy sản tăng 11,4%, rau quả tăng 17,7%, sản phẩm chăn nuôi tăng 34%.

Tuy nhiên, triển vọng thời gian tới được dự báo sẽ đối mặt nhiều khó khăn khi tăng trưởng kinh tế toàn cầu chậm lại, xu hướng bảo hộ thương mại gia tăng, biến động tỷ giá và chi phí logistics tăng cao. Cùng với đó, các thị trường nhập khẩu lớn như Mỹ, EU, Nhật Bản và Hàn Quốc ngày càng siết chặt các tiêu chuẩn về chất lượng, truy xuất nguồn gốc, phát triển bền vững và giảm phát thải.

Ông Âu Anh Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Hải quan (Bộ Tài chính) cho rằng, mục tiêu đạt kim ngạch 100 tỷ USD vào năm 2027 là thách thức rất lớn. Nếu năm 2026 xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt khoảng 75 tỷ USD thì để chạm mốc 100 tỷ USD vào năm sau, kim ngạch phải tăng trên 15%, một mục tiêu không dễ trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng khốc liệt.

Dù vậy, ông Tuấn đánh giá những cải cách mạnh mẽ của Chính phủ từ đầu năm 2026 như cắt giảm thủ tục hành chính, đơn giản hóa điều kiện đầu tư kinh doanh, thúc đẩy chuyển đổi số sẽ tạo động lực đáng kể cho hoạt động xuất khẩu. Với những thay đổi về phương thức điều hành và sự vào cuộc quyết liệt của các bộ, ngành, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản hoàn toàn có thể tiệm cận mục tiêu 100 tỷ USD.

Tọa đàm "Làm gì để xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt 100 tỷ USD?" do Cục Thông tin và Truyền thông Chính phủ tổ chức.

Những “điểm nghẽn” cần tháo gỡ

Ông Nguyễn Thanh Bình, Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam (Vinafruit), cho rằng mục tiêu 100 tỷ USD là kỳ vọng rất cao trong bối cảnh ngành nông nghiệp vẫn đang đối mặt nhiều khó khăn nội tại. Trong 6 tháng đầu năm 2026, nhiều vấn đề về chất lượng, kiểm dịch và kiểm nghiệm hàng nông sản xuất khẩu đã bộc lộ rõ, ảnh hưởng không nhỏ đến tiến độ thực hiện các mục tiêu tăng trưởng.

Tuy nhiên, với năng lực sản xuất và dư địa thị trường hiện nay, ông Bình cho rằng Việt Nam hoàn toàn có khả năng đạt được mục tiêu này nếu có những giải pháp phù hợp.

Ở góc độ ngành hàng, ông Nguyễn Hoài Nam, Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), thừa nhận mục tiêu tăng trưởng lên 100 tỷ USD tạo áp lực rất lớn cho doanh nghiệp. Theo ông, nếu vẫn duy trì phương thức phát triển như hiện nay thì rất khó đạt được đột phá.

“Chúng ta phải có một mô hình mới, khác biệt. Nếu chỉ xoay quanh những công thức cũ với mức tăng trưởng 15-20% thì mục tiêu 100 tỷ USD sẽ rất khó khăn”, ông Nam nhấn mạnh.

Chuyên gia kinh tế Đặng Kim Sơn, nguyên Viện trưởng Viện Chính sách và Chiến lược phát triển nông nghiệp, nông thôn, đánh giá xuất khẩu nông sản là một trong những điểm sáng nhất của nền kinh tế Việt Nam trong nhiều năm qua, với nhiều giai đoạn tăng trưởng hai con số. Tuy nhiên, những hạn chế cố hữu như sản xuất nhỏ lẻ, manh mún, cùng các yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường quốc tế đang khiến đà tăng trưởng chậm lại.

Dù vậy, theo ông Sơn, mục tiêu 100 tỷ USD không nằm ngoài tầm với nếu Việt Nam quyết tâm đổi mới mạnh mẽ và thay đổi căn bản cách thức tổ chức sản xuất, kinh doanh.

Cần một mô hình tăng trưởng mới

Các chuyên gia và đại diện hiệp hội ngành hàng đều cho rằng để đạt mục tiêu xuất khẩu 100 tỷ USD, Việt Nam cần một mô hình tăng trưởng mới, đi cùng nguồn lực và cơ chế điều hành đủ mạnh.

Ông Nguyễn Hoài Nam đề xuất Chính phủ giao Bộ Nông nghiệp và Môi trường đóng vai trò “tổng công trình sư”, thành lập một ban chỉ đạo có sự tham gia của các hiệp hội, doanh nghiệp và đại diện các ngành hàng. Theo ông, đây là những chủ thể trực tiếp tạo ra giá trị xuất khẩu nên cần được tham gia ngay từ đầu trong quá trình xây dựng chính sách.

VASEP hiện đã xây dựng một gói đề xuất gồm khoảng 10 nội dung, tập trung vào ba nhóm giải pháp lớn là thị trường, thể chế và tổ chức thực thi.

Đồng quan điểm, ông Nguyễn Thanh Bình cho rằng cần có một cơ quan điều phối tổng thể để tạo ra những thay đổi mang tính đột phá. Theo ông, khó khăn lớn nhất hiện nay là sản xuất nhỏ lẻ, canh tác theo tập quán cũ khiến tài nguyên đất đai bị khai thác quá mức và hiệu quả sản xuất chưa cao.

Bên cạnh đó, năng lực kiểm tra, kiểm định hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam còn hạn chế, chưa đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường. Vì vậy, cần đầu tư thêm hệ thống kiểm định, đặc biệt tại các vùng nguyên liệu, đồng thời phối hợp với các đối tác nhập khẩu để mở rộng việc công nhận các cơ sở kiểm nghiệm của Việt Nam.

Một vấn đề quan trọng khác là phải thay đổi tư duy sản xuất. Trong nhiều năm qua, sản xuất nông nghiệp chủ yếu chạy theo sản lượng mà chưa chú trọng đúng mức đến chất lượng, an toàn thực phẩm và phát triển bền vững. Việc tổ chức lại sản xuất theo các quy trình mới, ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số là yêu cầu bắt buộc nếu muốn nâng cao giá trị xuất khẩu.

Tập trung vào các ngành hàng chiến lược

Theo ông Nguyễn Thanh Bình, Việt Nam đang sở hữu nhiều ngành hàng có lợi thế cạnh tranh và còn dư địa tăng trưởng lớn như gạo, cà phê, trái cây và thủy sản.

Đơn cử như mặt hàng sầu riêng, Việt Nam hiện có khoảng 170.000 ha với sản lượng năm nay dự kiến đạt 1,8-2 triệu tấn, có thể vượt Thái Lan. Tuy nhiên, chất lượng sản phẩm vẫn là vấn đề lớn cần được cải thiện. Cùng với đó, cần tiếp tục đàm phán mở rộng thị trường để gia tăng sản lượng và giá trị xuất khẩu.

Theo ông Bình, thay vì dàn trải nguồn lực cho quá nhiều sản phẩm có quy mô nhỏ, Việt Nam nên tập trung đầu tư trọng tâm vào những ngành hàng chủ lực còn nhiều tiềm năng để tạo đột phá về kim ngạch.

Ở góc độ chiến lược dài hạn, ông Đặng Kim Sơn cho rằng đã đến lúc Việt Nam phải rà soát lại quy hoạch và chiến lược phát triển các ngành hàng nông nghiệp. Bối cảnh thế giới đang thay đổi rất nhanh dưới tác động của cuộc cách mạng khoa học công nghệ, chuyển đổi số, biến động địa chính trị và những yêu cầu mới về phát triển xanh, bền vững.

“Chúng ta cần tổ chức lại chiến lược các ngành hàng và thay đổi cách tiếp cận trong phát triển nông nghiệp. Nếu có quyết tâm đổi mới và những giải pháp mang tính đột phá, mục tiêu xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt 100 tỷ USD hoàn toàn có thể trở thành hiện thực”, ông Sơn nhấn mạnh.