Vượt “vòng xoáy” thuế quan

Lễ công bố kết quả xuất nhập khẩu năm 2025 lần đầu tiên vượt mốc 900 tỷ USD được Bộ Công thương tổ chức hôm 19/12 với sự chứng kiến của Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính. Ít ai nghĩ, quy mô thương mại sẽ lập đỉnh 920 tỷ USD trong năm nay, khi mà đầu năm, mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu chỉ “mơ” ở mức 12%. Nhưng, vượt qua “vòng xoáy” thuế quan của Mỹ và hàng loạt rào cản thương mại từ các thị trường lớn, xuất nhập khẩu đã cán đích ngoạn mục, tăng thêm 133 tỷ USD so với năm 2024.

Trong đó, trị giá xuất khẩu ước tính đạt 470,59 tỷ USD, tăng 15,9%, nhập khẩu đạt 449,41 tỷ USD, tăng 18%, xuất siêu trên 22 tỷ USD.

“Xuất nhập khẩu là điểm sáng nổi bật và là một trong những động lực chính của tăng trưởng kinh tế, vượt xa mức 787 tỷ USD của năm 2024, đưa Việt Nam vào Top 15 cường quốc thương mại toàn cầu, tạo bệ phóng mới cho tăng trưởng kinh tế”, ông Trần Thanh Hải, Phó cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công thương) chia sẻ.

Tổng trị giá xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam trong 10 năm, giai đoạn 2015-2024 đạt 5.520 tỷ USD nếu tính cả năm 2025 là 6.440 tỷ USD. Trong đó, tổng trị giá xuất nhập khập khẩu năm 2015 đạt khoảng 328 tỷ USD thì đến năm 2024, con số này đã lên đến 786 tỷ USD, gấp 2,4 lần (tương ứng tăng tới 458 tỷ USD) so với trị giá xuất nhập khẩu của 10 năm trước.

Nguồn: Cục Hải quan (Bộ Tài chính)

Ấn tượng hơn cả là xuất khẩu tăng xấp xỉ 16% (năm 2024 tăng 14,4%), là mức tăng cao thứ hai trong giai đoạn 2021-2025 (chỉ thấp hơn mức tăng 19% của năm 2021) và vượt kế hoạch được giao (12%); cán cân thương mại ghi nhận xuất siêu năm thứ 10 liên tiếp, giúp nâng cao dự trữ ngoại hối, ổn định tỷ giá và các chỉ số kinh tế vĩ mô.

Nhìn cả chặng đường 30 năm, từ thời điểm 1995, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu khiêm tốn 13,4 tỷ USD đã tăng lên 920 tỷ USD vào cuối năm 2025 và chỉ một thời gian ngắn nữa sẽ chinh phục 1.000 tỷ USD, cho thấy hoạt động xuất nhập khẩu có sự thay đổi mạnh mẽ, đồng hành với tiến trình hội nhập và mở cửa của nền kinh tế.

Cụ thể, năm 2009, quy mô xuất nhập khẩu vượt 100 tỷ USD, đến cuối 2011 trên 200 tỷ USD, năm 2015 là 327 tỷ USD, rồi tiến lên 400-500 tỷ USD trong giai đoạn 2017-2019. Đặc biệt, chỉ trong thời gian ngắn, Việt Nam tiếp tục vượt các mốc 600-700 tỷ USD giai đoạn 2021-2022.

Riêng năm 2023, có sụt giảm do tác động của tổng cầu tiêu dùng hàng hóa thế giới giảm, kim ngạch xuất nhập khẩu giảm còn 681 tỷ USD, nhưng sau đó đã vượt qua, bứt phá trở lại trong năm 2024 với kim ngạch gần 787 tỷ USD.

“Năm 2025 là một năm hết sức đặc biệt, khi chúng ta lần lượt vượt qua hai mốc là 800 tỷ USD và hơn 900 tỷ USD”, ông Hải nhấn mạnh và khẳng định, đây là “kỷ lục kép” của xuất nhập khẩu Việt Nam.

Tận dụng được cơ hội thị trường, vượt qua “bão” thuế quan, năm qua, Tập đoàn Dệt May Việt Nam (Vinatex) đã có kết quả kinh doanh cao ngất. Doanh thu hợp nhất của Tập đoàn ước đạt 18.890 tỷ đồng, bằng 103,2% kế hoạch năm, lợi nhuận hợp nhất ước đạt 1.355 tỷ đồng, bằng 149% kế hoạch năm.

Làm rõ thêm về những con số này, ông Cao Hữu Hiếu, Tổng giám đốc Vinatex nói: “Mức lợi nhuận 1.355 tỷ đồng, tăng 49% so với năm trước cũng đồng thời là mức lợi nhuận cao thứ hai trong lịch sử 30 năm thành lập Tập đoàn (chỉ thấp hơn mức kỷ lục khoảng 1.400 tỷ đồng ghi nhận năm 2021)”.

“Có được kết quả kinh doanh khả quan kể trên là nhờ sự chủ động điều hành, linh hoạt thị trường và sự đồng hành của người lao động trong những giai đoạn cao điểm. Đặc biệt, giai đoạn quý II và quý III/2025, khi nhiều khách hàng dồn dập đặt đơn hàng trước thời điểm chính sách thuế đối ứng của Mỹ có hiệu lực, Vinatex đã phát động chiến dịch ‘90 ngày ra quân’, tăng tốc sản xuất để đáp ứng yêu cầu khắt khe về tiến độ và chất lượng và mang về doanh số cao”, ông Hiếu cho biết thêm.

Nghĩ về động lực dẫn dắt tăng trưởng

Xuất nhập khẩu năm 2025 cán đích 920 tỷ USD, trong đó doanh thu xuất khẩu đạt 470 tỷ USD, vượt xa mục tiêu, nhưng sự vững vàng của xuất khẩu năm 2025 không đến từ sự cải thiện đồng đều của mọi ngành mà dựa vào sự bứt tốc của nhóm hàng điện tử, công nghệ cao với kim ngạch gần 164 tỷ USD.

Năm qua, lần đầu tiên Việt Nam có nhóm hàng xuất khẩu trên 100 tỷ USD, là máy tính điện tử và linh kiện. Kết quả xuất khẩu mang về 106 tỷ USD của nhóm hàng này đồng nghĩa với tăng thêm 33,44 tỷ USD so với năm 2024. Và không hề quá khi cho rằng, máy vi tính, sản phẩm điện tử, linh kiện và điện thoại trở thành động cơ chính kéo cả cỗ máy xuất khẩu đi lên.

Còn “mổ xẻ” từ số liệu của Cục Hải quan (Bộ Tài chính), xét theo ngành hàng thì nhóm hàng công nghệ cao có trị giá lớn nhất và cũng đóng góp nhiều nhất cho cả xuất khẩu lẫn nhập khẩu. Đối với xuất khẩu ba nhóm hàng có trị giá cao nhất là máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện; điện thoại các loại và linh kiện; máy móc thiết bị, dụng cụ, phụ tùng có tổng trị giá xuất khẩu lên tới là 222 tỷ USD, chiếm 47% trị giá xuất khẩu cả nước và có mức tăng 43 tỷ USD so với năm trước, chiếm 67% mức tăng xuất khẩu cả nước.

Ngược lại, cũng chính 3 nhóm hàng này có tổng trị giá nhập khẩu 221 tỷ USD, chiếm 49% trị giá nhập khẩu. Trên 90% xuất khẩu của cả 3 nhóm hàng này đều thuộc về khu vực FDI.

Phấn khởi với sự tăng trưởng của hoạt động ngoại thương, song nhìn sâu vào từng con số, Thứ trưởng Công thương Phan Thị Thắng thừa nhận:  “Xuất khẩu tăng  trưởng nhanh nhưng chưa bền vững, chịu nhiều tác động bởi các yếu tố bên ngoài. Phần lớn kim ngạch xuất khẩu vẫn do các doanh nghiệp FDI mang lại nhưng xuất khẩu của các doanh nghiệp này phụ thuộc nhiều vào chuỗi cung ứng toàn cầu và chưa tạo được hiệu ứng lan tỏa”.

Đơn cử, năm 2025, khối doanh nghiệp FDI xuất khẩu khoảng 359,5 tỷ USD, tăng 23,1%, chiếm tới 76,2% tổng kim ngạch xuất khẩu cả nước, trong khi khối doanh nghiệp trong nước xuất khẩu chỉ 112,3 tỷ USD, giảm 2,3% và chỉ chiếm 23,8% tổng kim ngạch xuất khẩu. Toàn bộ thặng dư trong cán cân thương mại đều do các doanh nghiệp FDI mang lại, cán cân thương mại của doanh nghiệp trong nước liên tục thâm hụt với xu hướng tăng.

Quy mô ngày càng lớn cũng khiến nền kinh tế trở nên nhạy cảm hơn với các cú sốc chính sách từ bên ngoài, đặc biệt khi hơn 46% tổng kim ngạch xuất khẩu tập trung vào hai thị trường Mỹ và Trung Quốc 422 tỷ USD.

Xuất khẩu ngắm mốc tăng trưởng 8% năm 2026

Nhận định triển vọng tăng trưởng kinh tế và thương mại toàn cầu năm 2026 còn nhiều rủi ro và thách thức, thiếu động lực tăng trưởng bứt phá, ảnh hưởng tiêu cực đến thương mại và chuỗi cung ứng, Bộ Công thương đặt mục tiêu kim ngạch xuất khẩu năm 2026 tăng khoảng trên 8% so với năm 2025; cán cân thương mại ước xuất siêu khoảng 25 tỷ USD.

Mức tăng trưởng 8% trên nền tăng cao của năm 2025 thực sự là không dễ dàng. Bởi dự báo của Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF) và Ngân hàng thế giới (WB) đều cho thấy, tăng trưởng kinh tế toàn cầu năm 2026 có thể chậm lại do ảnh hưởng từ chính sách thắt chặt tiền tệ, xung đột địa chính trị, và tiêu dùng suy yếu (IMF, tháng 7/2025, dự báo tăng trưởng GDP toàn cầu năm 2026 có thể chỉ đạt khoảng 2,8-3,0%, thấp hơn mức trung bình giai đoạn 2000 - 2019 (khoảng 3,5%) do chịu rủi ro từ xung đột thương mại, thuế quan cao và căng thẳng địa chính trị.

Với Vinatex, doanh nghiệp này đặt mục tiêu doanh thu hợp nhất: 20.000 tỷ đồng; lợi nhuận hợp nhất: 1.200 - 1.500 tỷ đồng. Tuy nhiên, theo ông Hiếu, kế hoạch này là tương đối thách thức khi làn sương mờ của thuế đối ứng vẫn còn bỏ ngỏ, và tiềm ẩn nhiều rủi ro trên nền thị trường không có sự tăng trưởng đột biến. Giá đơn hàng khi đàm phán cho năm tới nhìn chung giảm khoảng 5-7%, tùy từng khách hàng và mặt hàng.

Xuất khẩu năm 2025 cho thấy, khả năng thích ứng đáng kể của ngành sản xuất trước những cú sốc lớn của thương mại toàn cầu. Nhưng, mức độ phụ thuộc lớn vào FDI và một số thị trường/khu vực thị trường lại là rủi ro khi điều kiện bên ngoài thay đổi.

Vì vậy, thách thức của năm 2026 và nhiều năm tới không chỉ là giữ nhịp tăng trưởng, mà là tái cân bằng cấu trúc xuất khẩu, nâng vị thế doanh nghiệp, tập trung đầu tư phát triển công nghiệp nền tảng, cho nghiên cứu - phát triển, chủ động cung ứng nguyên liệu, nâng cao giá trị gia tăng, hàm lượng công nghệ, đa dạng thị trường xuất nhập khẩu…