Tại Hội thảo “Chính sách tín dụng và thị trường Carbon: Khơi thông dòng vốn xanh” do Báo Tài chính - Đầu tư phối hợp với Ngân hàng Nhà nước Việt Nam tổ chức ngày 14/10, câu chuyện tiếp cận nguồn vốn cho chuyển đổi xanh được các chuyên gia và doanh nghiệp nhìn nhận từ nhiều góc độ.

Chuyển đổi xanh cần nguồn vốn đủ dài hơi

Chia sẻ từ thực tiễn hoạt động sản xuất, ông Nguyễn Hữu Tú, Phó Tổng giám đốc Công ty cổ phần MIZA cho biết, đối với doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực tái chế, chuyển đổi xanh không đơn thuần là xu hướng mà đã trở thành định hướng xuyên suốt trong chiến lược phát triển.

Theo ông Tú, mô hình kinh tế tuần hoàn mà MIZA theo đuổi được xây dựng trên nguyên tắc tận dụng rác thải làm nguyên liệu đầu vào, tái chế thành sản phẩm để cung cấp trở lại thị trường. Do đó, ngay từ khi hình thành chiến lược phát triển, doanh nghiệp đã xác định việc đầu tư công nghệ, giảm phát thải và hạn chế tác động đến môi trường là những ưu tiên quan trọng.

Ông Nguyễn Hữu Tú, Phó Tổng giám đốc Công ty cổ phần MIZA. Ảnh: Chí Cường

Trong lĩnh vực sản xuất giấy tái chế, MIZA đã đầu tư các hệ thống xử lý nước thải, lò hơi và từng bước chuyển đổi nguồn năng lượng sử dụng trong sản xuất. Thay vì sử dụng than hoặc dầu như công nghệ truyền thống, doanh nghiệp đã chuyển sang sử dụng nhiên liệu sinh khối (biomass) cho hệ thống lò hơi.

Bên cạnh đó, MIZA cũng sử dụng điện năng lượng mặt trời, ứng dụng công nghệ vi sinh trong xử lý nước thải và định hướng phát triển hệ thống lò hơi kết hợp phát điện, nhằm từng bước chủ động nguồn năng lượng phục vụ hoạt động sản xuất.

Tuy nhiên, theo lãnh đạo MIZA, thách thức lớn nhất của quá trình chuyển đổi xanh vẫn là bài toán tài chính. Các công nghệ hiện đại, thân thiện với môi trường thường đòi hỏi suất đầu tư ban đầu lớn, trong khi thời gian thu hồi vốn kéo dài hơn so với công nghệ truyền thống.

Điều này đặt doanh nghiệp trước những lựa chọn không dễ dàng. Nếu chỉ xét hiệu quả tài chính ngắn hạn, doanh nghiệp có thể ưu tiên các giải pháp công nghệ có chi phí thấp, thời gian hoàn vốn nhanh. Ngược lại, đầu tư công nghệ xanh đòi hỏi tầm nhìn dài hạn và khả năng chấp nhận chi phí ban đầu cao hơn để đổi lấy hiệu quả vận hành, khả năng đáp ứng tiêu chuẩn môi trường và lợi thế cạnh tranh trong tương lai.

Tại MIZA, ban lãnh đạo đã nhiều lần cân nhắc giữa các phương án đầu tư trước khi quyết định lựa chọn công nghệ phục vụ mục tiêu chuyển đổi xanh. Doanh nghiệp xác định, hoạt động tái chế phải gắn với trách nhiệm môi trường và xã hội, đồng thời vẫn phải bảo đảm hiệu quả kinh tế để duy trì phát triển bền vững.

Một trong những hướng đi được MIZA lựa chọn là phát triển các sản phẩm có chất lượng cao hơn, hướng tới nhóm khách hàng là doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI). Đây là nhóm khách hàng ngày càng quan tâm đến tiêu chuẩn môi trường, lượng phát thải và dấu chân carbon trong chuỗi cung ứng.

Như vậy, đầu tư xanh không chỉ nhằm đáp ứng yêu cầu bảo vệ môi trường mà còn gắn với chiến lược nâng cao chất lượng sản phẩm, mở rộng thị trường và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng của các doanh nghiệp quốc tế.

Dù vậy, để hiện thực hóa các kế hoạch đầu tư, nguồn lực tự có của doanh nghiệp là chưa đủ. Trong quá trình chuẩn bị dự án, MIZA đã huy động vốn từ cổ đông, đồng thời tìm kiếm sự hợp tác với các tổ chức tín dụng, quỹ đầu tư và đối tác có cùng định hướng phát triển xanh.

Từ kinh nghiệm thực tế, ông Tú cho rằng, với những dự án có suất đầu tư lớn và thời gian hoàn vốn dài, sự đồng hành của các tổ chức tài chính có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Doanh nghiệp cần những nguồn vốn có kỳ hạn phù hợp với chu kỳ đầu tư, đồng thời cần cơ chế chia sẻ rủi ro để có thể mạnh dạn lựa chọn công nghệ hiện đại thay vì chỉ ưu tiên các phương án có hiệu quả tài chính trước mắt.

Bài toán vốn vì vậy không chỉ nằm ở khả năng vay được bao nhiêu, mà còn ở việc nguồn vốn có phù hợp với đặc thù dự án hay không. Khi kỳ hạn tài trợ và thời gian thu hồi vốn thiếu tương thích, áp lực tài chính có thể trở thành rào cản đối với các quyết định đầu tư xanh.

Muốn tiếp cận vốn xanh, phải chuẩn bị dự án ngay từ đầu

Từ góc nhìn của đơn vị tư vấn, ông Nguyễn Việt Long, Phó Tổng giám đốc phụ trách dịch vụ tư vấn EY Việt Nam cho rằng, một trong những rào cản đối với dòng vốn xanh hiện nay là sự thiếu đồng bộ giữa yêu cầu của các tổ chức cấp vốn và mức độ sẵn sàng của doanh nghiệp.

Ông Nguyễn Việt Long, Phó Tổng giám đốc phụ trách dịch vụ tư vấn EY Việt Nam. Ảnh: Chí Cường

Theo ông Long, có thể chia doanh nghiệp thành hai nhóm trong quá trình chuyển đổi xanh. Nhóm thứ nhất chủ động đưa mục tiêu môi trường vào chiến lược phát triển dài hạn và tính toán ngay từ giai đoạn hình thành dự án. Nhóm còn lại chỉ bắt đầu quan tâm đến các tiêu chí xanh khi phát sinh nhu cầu vay vốn hoặc phải đáp ứng yêu cầu từ đối tác, khách hàng.

Sự khác biệt trong cách tiếp cận này ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí đầu tư và khả năng huy động vốn.

Với những dự án không tính đến tiêu chí môi trường ngay từ đầu, doanh nghiệp có thể phải điều chỉnh thiết kế, thay đổi công nghệ hoặc phương án vận hành để đáp ứng yêu cầu của tổ chức tài chính. Quá trình này không chỉ làm tăng chi phí mà còn kéo dài thời gian chuẩn bị dự án, trong khi khả năng tiếp cận nguồn vốn vẫn chưa được bảo đảm.

Do đó, chuyên gia EY Việt Nam nhấn mạnh, doanh nghiệp cần xác định mục tiêu chuyển đổi xanh ngay từ khi hình thành dự án, đồng thời lựa chọn công nghệ, đánh giá hiệu quả kinh tế và xây dựng phương án tài chính phù hợp.

Đặc biệt, dù các công nghệ xanh có thể đòi hỏi suất đầu tư ban đầu lớn hơn, doanh nghiệp vẫn cần chứng minh được khả năng tạo dòng tiền, hiệu quả vận hành và năng lực hoàn trả vốn trong dài hạn.

Bởi trên thực tế, các ngân hàng và nhà đầu tư không chỉ đánh giá riêng mức độ thân thiện với môi trường của dự án mà còn xem xét sức khỏe tài chính tổng thể của doanh nghiệp. Những yếu tố như báo cáo tài chính được kiểm toán, dự báo dòng tiền và khả năng trả nợ vẫn giữ vai trò quan trọng trong quyết định cấp vốn.

Một vấn đề khác được ông Long đề cập là sự cần thiết phải đa dạng hóa các kênh huy động vốn phục vụ chuyển đổi xanh.

Trong bối cảnh nhu cầu đầu tư không chỉ tập trung ở các doanh nghiệp sản xuất mà còn trải rộng sang những lĩnh vực hạ tầng như giao thông, năng lượng, thoát nước và xử lý chất thải, việc phụ thuộc quá lớn vào tín dụng ngân hàng có thể hạn chế khả năng đáp ứng nhu cầu vốn dài hạn.

Theo đó, bên cạnh tín dụng xanh, các công cụ trên thị trường vốn, đặc biệt là trái phiếu xanh, cần được phát triển để bổ sung nguồn lực cho những dự án phù hợp.

Với doanh nghiệp, việc chuẩn bị chiến lược chuyển đổi xanh bài bản cũng giúp mở rộng khả năng tiếp cận các nguồn tài chính theo từng giai đoạn. Trong giai đoạn đầu, doanh nghiệp có thể sử dụng vốn vay ngân hàng; khi quy mô dự án, năng lực tài chính và mức độ minh bạch được cải thiện, các kênh huy động vốn khác có thể trở thành lựa chọn bổ sung.

Tuy nhiên, để các nguồn vốn này thực sự đến được doanh nghiệp, một điều kiện quan trọng là phải chuẩn hóa hệ thống thông tin và dữ liệu phục vụ đánh giá dự án xanh.

Chuyên gia EY Việt Nam cũng đề xuất tăng cường vai trò của cơ quan quản lý trong xây dựng cơ sở dữ liệu và các nền tảng thông tin kết nối doanh nghiệp với tổ chức đánh giá, xếp hạng và bên cấp vốn.

Việc chuẩn hóa và chia sẻ dữ liệu sẽ giúp các tổ chức tài chính tiếp cận thông tin thuận lợi hơn, đồng thời hạn chế tình trạng doanh nghiệp phải thực hiện lặp lại nhiều quy trình cung cấp và xác minh hồ sơ.

Giải pháp này đặc biệt có ý nghĩa với nhóm doanh nghiệp nhỏ và vừa, vốn còn hạn chế về nguồn lực tài chính, nhân sự và khả năng đáp ứng các quy trình đánh giá phức tạp.

Từ những phân tích trên, ông Long cho rằng, việc khơi thông dòng vốn xanh không thể chỉ trông chờ vào các chương trình tín dụng ưu đãi. Doanh nghiệp cần chủ động chuẩn bị dự án, trong khi thị trường phải có hệ thống tiêu chí rõ ràng, dữ liệu minh bạch và các công cụ tài chính đa dạng.