"Farmstay" trước hết phải là "farm"

Dù sở hữu trang trại với diện tích 128 ha, nhưng thời gian đầu, hoạt động của Sản Việt farmstay (tỉnh Khánh Hòa) hầu như rơi vào bế tắc, đầu tư nhiều nhưng loay hoay không rõ hướng đi, không sinh lời, thậm chí đứng trước nguy cơ dừng lại.

Trao đổi với Phóng viên Báo điện tử Đầu tư - Baodautu.vn, ông Nguyễn Minh Thành, chủ nhân Sản Việt farmstay cho biết ban đầu chọn hướng làm nông nghiệp vô cơ, hiệu quả nhanh nhưng thiếu bền vững và không đáp ứng xu thế thị trường.

Nghiên cứu định hướng phát triển nông nghiệp sinh thái, hữu cơ của Chính phủ đến năm 2045, ông Thành quyết định chuyển sang mô hình nông nghiệp hữu cơ tuần hoàn.

Ông Nguyễn Minh Thành, chủ nhân Sản Việt farmstay (ngoài cùng bên phải) trực tiếp giới thiệu các hoạt động nông nghiệp với du khách.

Tuy nhiên, dù có sản lượng trái cây hữu cơ, khó khăn mới lại xuất hiện khi sản phẩm khó tiêu thụ nếu chưa qua chế biến sâu hoặc chưa có doanh nghiệp thu mua. Chi phí chứng nhận cao, tiêu chuẩn khắt khe khiến nông sản hữu cơ thậm chí bị bán với giá thấp. Đây là thất bại đầu tiên của Sản Việt farmstay.

Giải pháp sau đó là tận dụng trang trại nông nghiệp hữu cơ tuần hoàn để kết hợp phát triển du lịch nông nghiệp, lồng ghép văn hóa bản địa. Cách làm này vừa tăng nguồn thu, vừa tiêu thụ sản phẩm, vừa góp phần bảo tồn giá trị địa phương.

Tuy nhiên, làm nông nghiệp đã khó, nay kết hợp du lịch và văn hóa càng khó hơn, đòi hỏi kiến thức đa ngành, nhân lực tốt, chiến lược rõ ràng và thiết kế bài bản từ công trình đến kịch bản tour, dịch vụ ăn uống, lưu trú, marketing…

“Lúc đầu tôi gần như thiếu tất cả, dẫn đến những thất bại cay đắng, thậm chí phải phá bỏ vài công trình không phù hợp. Nếu không có kiến thức và chuẩn bị đầy đủ, farmstay dễ biến thành đống rác bê tông hơn là một mô hình bền vững”, ông nói.

Ông Thành cho rằng, tư duy “làm một khu du lịch để bán chỗ tham quan, ăn uống, nghỉ ngơi cho bất kỳ ai” là sai lầm. Sứ mệnh cốt lõi của du lịch nông nghiệp phải là tiêu thụ nông sản, do đó khách hàng mục tiêu phải hướng đến khách thành phố, khách ngoại tỉnh và quốc tế.

Từ câu chuyện của Sản Việt farmstay, Kiến trúc sư Phạm Thanh Tùng, Nhà hoạch định chiến lược du lịch nông nghiệp nhìn nhận, đây là một trong những fam lớn nên phương pháp canh tác và cách tiếp cận vấn đề phát triển thường phải khác những fam nhỏ. Thách thức của họ nằm ở chỗ không tìm thấy được những tri thức hướng dẫn phù hợp để bắt đầu phát triển farmstay ngay từ những ngày mới mua đất.

Do vậy, theo ông Tùng, farmstay hữu cơ và có kết hợp văn hóa bản địa cần có nhân sự cốt lõi có kỹ năng tốt. Tuy nhiên , nhân sự chất lượng như vậy ở vùng núi, nông thôn lại rất thiếu. Chủ cơ sở cần có tư duy phải sử dụng nhân công bản địa, dù họ có thể chậm, mà phải kiên trì bồi túc kỹ năng cho họ.

Đối với chính quyền địa phương, cần có những khóa học ngắn hạn để nâng cao năng lực của người dân địa phương về dịch vụ du lịch.

Kỹ sư quản lý đất đai, chuyên gia pháp lý bất động sản Nguyễn Tuấn, cũng cho biết đã chứng kiến cảnh nhiều nhà đầu tư du lịch nông nghiệp thất bại. Vấn đề nằm ở chỗ, sự thất bại đến không phải vì thị trường xấu. Họ thất bại vì thiếu kiến thức nền tảng và hoạch định chiến lược. Nhiều người chưa phân biệt rõ farmstay, homestay, glamping hay ecolodge…, dẫn đến đầu tư dàn trải, lãng phí và mất cơ hội.

Hướng đi tiềm năng nhưng cần tránh biến tướng

Theo các chuyên gia, bên cạnh farmstay, thì homestay, glamping, ecolodge… cũng đang được xem như những hướng phát triển mới cho nông nghiệp và du lịch.

Đi kèm với cơ hội là thách thức từ nguy cơ bùng nổ farmstay, như tự phát phá vỡ cảnh quan, đến áp lực hạ tầng và môi trường, cũng như yêu cầu cao về vốn và kỹ năng quản trị.

Trong đó, farmstay gắn với trải nghiệm nông nghiệp, đời sống nông thôn. Homestay nhấn mạnh trải nghiệm văn hóa, đời sống bản địa. Còn glamping thiên về nghỉ dưỡng sang trọng giữa thiên nhiên. Trong khi ecolodge hướng đến việc lưu trú kết hợp bảo tồn, giáo dục và phát triển bền vững.

Theo Kỹ sư quản lý đất đai, chuyên gia pháp lý bất động sản Nguyễn Tuấn, Luật Đất đai 2024 đã tạo ra bước ngoặt quan trọng khi cho phép sử dụng đất nông nghiệp kết hợp đa mục đích như nông nghiệp – thương mại – dịch vụ – du lịch – sinh thái.

Đây là bước tháo gỡ nút thắt lớn, bởi trước đây đất nông nghiệp hầu như chỉ để sản xuất, các nhu cầu khai thác khác đều bị giới hạn hoặc buộc phải chuyển đổi mục đích rất khó khăn.

Quy định mới chỉ yêu cầu người dân lập phương án sử dụng đất đa mục đích và được cấp huyện phê duyệt, thay vì phải thực hiện thủ tục chuyển đổi, nhờ đó đất nông nghiệp có cơ hội trở thành một tài sản kinh tế tổng hợp thay vì chỉ là tư liệu sản xuất.

Từ đây, hàng loạt mô hình có thể triển khai như du lịch nông nghiệp, farmstay, ẩm thực và dịch vụ tại chỗ, sản xuất dược liệu, nông sản đặc sản kết hợp chăm sóc sức khỏe, giáo dục trải nghiệm nông nghiệp hay tổ chức lễ hội mùa vụ.

Những mô hình này không chỉ tạo ra dòng tiền quanh năm mà còn mang lại lợi ích trực tiếp cho cộng đồng địa phương, giúp tạo thêm việc làm, giữ chân lao động trẻ, tăng thu nhập hộ gia đình và đánh thức tiềm năng vùng sâu vùng xa.

Tuy nhiên, đi kèm với cơ hội là thách thức, từ nguy cơ bùng nổ farmstay tự phát phá vỡ cảnh quan, đến áp lực hạ tầng và môi trường, cũng như yêu cầu cao về vốn và kỹ năng quản trị.

Vì vậy, Nhà nước cần ban hành hướng dẫn chi tiết để tránh hiểu sai khi áp dụng, ngân hàng nên thiết kế gói tín dụng đặc thù cho các dự án nông nghiệp kết hợp dịch vụ, còn doanh nghiệp và nông dân phải liên kết theo mô hình hợp tác xã - công ty - cộng đồng, đồng thời tận dụng chuyển đổi số để đưa nông nghiệp và du lịch nông thôn lên các nền tảng trực tuyến.

“Có thể khẳng định, Luật Đất đai không chỉ tháo gỡ rào cản mà còn mở ra một kỷ nguyên mới, nơi đất nông nghiệp từ chỗ “vùng trũng” trở thành tài sản sinh dòng tiền, trụ đỡ kinh tế quốc gia và động lực phát triển nông thôn bền vững”, ông nói.

Còn theo Kiến trúc sư Phạm Thanh Tùng, Việt Nam hiện có gần 28 triệu ha đất nông nghiệp. Đây không chỉ là tài sản của từng hộ gia đình, mà là tài nguyên quốc gia vô giá nếu biết khai thác đúng hướng.

Tuy nhiên để không đánh mất cơ hội này, ông Tùng khuyến nghị cần tránh chạy theo phong trào, xây dựng ồ ạt không gắn với lợi thế địa phương; bê tông hóa đồng ruộng, phá vỡ cảnh quan sinh thái.

Không nên coi du lịch nông nghiệp chỉ như một chiêu trò thương mại thay vì một sản phẩm gắn với cộng đồng. Điều quan trọng là phát triển phải dựa trên nền tảng bền vững, gìn giữ đất đai, văn hóa và môi trường sống vì lợi ích lâu dài của nông dân, du khách và của cả quốc gia.