Có lẽ, chính bởi vì sự gần gũi đó, cây ngải cứu đã đi vào đời sống tinh thần của con người, mang một ý nghĩa văn hóa rất đậm nét.

Theo Đông y, ngải cứu vị đắng, tính ôn, nhập tỳ can thận. Sách “Bản thảo cương mục” viết: “Lá ngải cứu có thể dùng làm thuốc, tính ôn, vị đắng, không độc, tính thuần dương, thông mười hai kinh lạc, có tác dụng hồi dương, lý khí hoạt huyết, trừ hàn thấp, cầm máu, an thai…, cũng thường được dùng trong châm cứu”. Do đó, ngải cứu là một vị thuốc thường thấy trong dân gian từ rất lâu đời, dùng để cầm máu, giảm đau, sát trùng, kháng khuẩn, chữa đau bụng, phong thấp… Thân và lá ngải cứu đều có mùi thơm, có thể xua đuổi ruồi muỗi, thanh lọc không khí, kháng khuẩn. Hơn nữa, xông hơi ngải cứu còn tác dụng dưỡng sinh, có lợi cho sức khỏe.

Theo truyền thuyết, vị danh tướng thời Hán - Phiêu Kỵ tướng quân Hoắc Khứ Bệnh trong một lần hành quân, để tìm được nguồn nước, ông bèn cho người đào xuống đất một cái hố, chất cỏ ngải cứu vào hố rồi đốt cho khói bốc lên thật dày, sau đó dùng đất lấp kín hố lại. Nếu như xung quanh đó chỗ nào có khói bốc lên, thì chỗ đó có nguồn nước. Truyền thuyết này không biết có chính xác hay không, nhưng có thể thấy đặc tính xua lạnh trừ ẩm thấp của loài cỏ này.

Thời cổ đại, ngải cứu có thể được dùng để xem bói như cỏ thi. Thời nguyên thủy cho đến thời Thương Chu, người xưa thường dùng mai rùa và cỏ thi để bói toán. Các học giả đời sau nghiên cứu khảo chứng rằng, rất có thể loại cỏ thi mà người cổ đại dùng chính là cái loài ngải trừ tà ngày nay.

Ngoài ra, ngải cứu còn là một loại nhiên liệu để nhóm lửa rất tốt. Vào thời xưa, lửa rất quan trọng với con người và do đó, cây ngải cứu cùng những đặc tính thần kỳ của nó đã có một vị trí hết sức quan trọng. Sách “Nhĩ Nhã” gọi ngải cứu là “băng đài”, vì người xưa đem lá ngải giã nhỏ, sau đó đặt dưới tụ điểm của miếng băng đá hoặc miếng kính lõm bằng đồng để châm lửa.

Có lẽ chính vì những đặc điểm kỳ diệu đó của loài cỏ này mà trong phong thủy, ngải cứu được tôn sùng là một thứ cỏ thần có thể trừ tà, khử chướng khí, xua cái lạnh lẽo ẩm thấp, tinh lọc bách độc. Đối với người xưa, bệnh tật, ruồi muỗi, rắn rết cũng chính là những loài ma quỷ tai ác hại người, do đó, họ thường treo ngải cứu lên trước cửa nhà, vừa để xua đuổi ruồi muỗi rắn rết, vừa để xua đuổi tà ma, nhất là vào ngày Tết Đoan Ngọ. Sách “Kinh Sở tuế thời ký” viết: “Con người hái lá ngải cứu, đem treo trước cửa nhà, có thể trừ khí độc”.

Ngải cứu là vật thuần dương, trong phong thủy có thể dùng để chuyển hóa năng lượng trên các đồ vật, đồ gia dụng cũ. Theo quan niệm ngày xưa, đốt một ít lá ngải cứu đem xông trước những đồ vật hoặc đồ gia dụng cũ khoảng ba mươi giây, có thể trừ khử khí xấu của đồ vật cũ, đem đến tài vận thịnh vượng, mọi việc xuôi chèo mát mái.