Lực lượng chức năng tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ ở công viên Lê Thị Riêng (Ảnh: Minh Duy)

Chiến dịch 500 ngày đêm do Ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ phát động vào tháng 3 năm 2026, hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947 - 27/7/2027) đang được triển khai trên quy mô lớn, với 5 mục tiêu trọng tâm, từ tìm kiếm, quy tập hài cốt, lấy mẫu ADN, xây dựng ngân hàng gene đến rà phá bom mìn tại các địa bàn trọng điểm. Chiến dịch không chỉ là nhiệm vụ chính trị đặc biệt mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc, mà còn là một hành trình tri ân được thực hiện bằng trách nhiệm, khoa học công nghệ và sự chung sức của các lực lượng, địa phương cùng toàn xã hội.

Hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sỹ (27/7/1947 - 27/7/2027), Bộ Quốc phòng đặt mục tiêu tìm kiếm, quy tập khoảng 7.000 hài cốt liệt sỹ; lấy khoảng 230.000 mẫu hài cốt và thân nhân để phân tích ADN; giải mã khoảng 18.000 mẫu hài cốt bằng công nghệ ADN; hoàn thiện cơ sở dữ liệu căn cước và ngân hàng gene liệt sỹ, đồng thời rà phá bom mìn tại các địa bàn trọng điểm. Tính đến ngày 22/8, các lực lượng đã tìm kiếm, quy tập được 1.863 hài cốt liệt sỹ, trong đó 839 hài cốt được tìm thấy trong nước, 174 hài cốt tại Lào và 850 hài cốt tại Campuchia.

Chạy đua với thời gian

Có những cuộc chiến đã lùi xa hơn nửa thế kỷ, nhưng nỗi chờ đợi của những người ở lại vẫn chưa bao giờ kết thúc.

Ở nhiều miền quê trên cả nước, những người mẹ, người chị, người em, người cháu vẫn ngày ngày mong ngóng tin tức của người thân đã ngã xuống vì Tổ quốc. Có người mang theo tấm giấy báo tử đã úa màu theo năm tháng. Có người tuổi đã ngoài 90 vẫn đau đáu một ước nguyện cuối đời: được biết người thân đang nằm ở đâu để đưa các anh trở về với tên tuổi, gia đình và quê hương.

Từ những mong mỏi ấy, Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, được Ban Chỉ đạo quốc gia phát động đã trở thành một nhiệm vụ mang ý nghĩa chính trị, xã hội và nhân văn đặc biệt sâu sắc.

Hơn 93.000 mẫu sinh phẩm của thân nhân liệt sĩ đã được thu nhận, mở thêm cơ hội xác định danh tính và đưa các liệt sĩ trở về với gia đình, quê hương.

Một trong những nhiệm vụ trọng tâm của chiến dịch là thu nhận mẫu sinh phẩm ADN từ thân nhân của các liệt sĩ chưa xác định được danh tính để xây dựng ngân hàng dữ liệu ADN quốc gia. Đây được xem là “chìa khóa” giúp từng bước xác định danh tính những hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin, mở thêm cơ hội để các anh trở về sau nhiều thập kỷ.

Tháng 6 vừa qua, Bộ Công an phát động tháng cao điểm thu nhận mẫu sinh phẩm ADN thân nhân liệt sĩ trên phạm vi toàn quốc. Ngay tại lễ phát động, nhiều gia đình đã nhận được kết quả giám định ADN của người thân sau hơn nửa thế kỷ chờ đợi. Những giọt nước mắt đoàn tụ, những cái ôm nghẹn ngào và khoảnh khắc tên tuổi các liệt sĩ được gọi lại sau nhiều năm trở thành minh chứng xúc động cho ý nghĩa của hành trình này.

Theo Ban Chỉ đạo quốc gia, cả nước hiện vẫn còn hơn 175.000 liệt sĩ chưa tìm thấy hài cốt và trên 300.000 ngôi mộ chưa xác định được thông tin. Mỗi ngày trôi qua là một cuộc chạy đua với thời gian, bởi nhiều thân nhân trực hệ của các liệt sĩ
nay đã tuổi cao, sức yếu.

Đến nay, Chiến dịch 500 ngày đêm đã thu nhận hơn 93.000 mẫu sinh phẩm của thân nhân liệt sĩ và đồng bộ hàng chục nghìn mẫu vào cơ sở dữ liệu quốc gia, tạo nền tảng quan trọng để đối chiếu, xác định danh tính trong thời gian tới.

Nhiều thân nhân liệt sĩ dù tuổi cao vẫn đến lấy mẫu ADN với hy vọng sớm đưa hài cốt người thân về với quê hương, gia đình (Ảnh: H.Khánh)

Gửi hy vọng vào từng mẫu ADN

Đằng sau những con số là biết bao câu chuyện về các gia đình đã dành phần lớn cuộc đời để tìm kiếm người thân.

Những ngày qua, tại các điểm thu nhận mẫu, dễ dàng bắt gặp ánh mắt chất chứa hy vọng của thân nhân liệt sĩ. Nhiều người tuổi đã cao, tóc bạc trắng, sức khỏe không còn tốt nhưng vẫn cố gắng đến lấy mẫu ADN, mang theo mong ước tìm thấy hài cốt người thân đã ngã xuống vì Tổ quốc.

Có người lặng lẽ ôm chặt tập hồ sơ về liệt sĩ đã ngả màu theo năm tháng. Có người nghẹn ngào chỉ mong mình còn đủ sức khỏe để một ngày được đón người thân trở về. Với họ, mẫu ADN không đơn thuần là dữ liệu phục vụ giám định, mà còn là nơi gửi gắm niềm hy vọng sau hành trình tìm kiếm kéo dài hàng chục năm.

Mỗi mẫu sinh phẩm được thu nhận hôm nay vì thế không chỉ góp phần hoàn thiện cơ sở dữ liệu, mà còn mở thêm một cơ hội để những người đã hy sinh được xác định danh tính, trở về với gia đình và quê hương.

Hơn 60 năm trôi qua, gia đình ông Đặng Thạnh (Bình Sơn, Quảng Ngãi) vẫn chờ đợi tin tức và chưa bao giờ từ bỏ hy vọng. Ông cho biết, gia đình có hai người anh ruột là liệt sĩ: ông Đặng Ngọc Khuyên hy sinh năm 1964 tại Quế Sơn (Quảng Ngãi) và ông Đặng Ngọc Nghĩa hy sinh năm 1969 tại khu vực Bình Thượng (Quảng Ngãi).

“Gia đình đã đi tìm các anh suốt nhiều năm nhưng đến nay vẫn chưa có kết quả. Chúng tôi rất biết ơn Nhà nước và các đơn vị đã nỗ lực tìm kiếm, giúp những gia đình như chúng tôi có thêm cơ hội gặp lại người thân sau bao năm xa cách”, ông Thạnh chia sẻ.

Gia đình bà Lê Thị Hồng (Bình Thạnh, Bình Sơn, Quảng Ngãi) bắt đầu tìm kiếm thông tin về người chú ruột là liệt sĩ Lê Văn Thắng
từ năm 1986. Ông nhập ngũ năm 1964 và hy sinh vào tháng 2/1965 tại chiến trường Bình Định. Thế nhưng, sau 40 năm, gia đình vẫn chưa có bất kỳ thông tin nào về liệt sĩ.

Bà Hồng nghẹn ngào: “Tôi chỉ mong tìm được hài cốt của chú để đưa về Nghĩa trang Liệt sĩ Bình Thạnh, có nơi thờ cúng đàng hoàng. Mỗi lần đi viếng nghĩa trang, thấy người ta có người thân đến thắp hương, cắm hoa, còn chú mình thì chưa biết nằm ở đâu, không có chỗ để hương khói, tôi xót lắm. Hôm nay được chương trình của Nhà nước hỗ trợ, tôi có thêm hy vọng tìm được thông tin để đưa chú trở về với gia đình”.

Ở một điểm thu nhận mẫu khác, anh Hồ Duy Cường (Bình Sơn, Quảng Ngãi) dìu bà ngoại 92 tuổi, là chị gái ruột của liệt sĩ Phạm Văn Lâm, đến Công an xã Bình Sơn lấy mẫu ADN. Suốt 64 năm qua, bà vẫn đau đáu mong tìm được hài cốt người em trai hy sinh năm 1962. Đưa liệt sĩ trở về với gia đình và quê hương cũng là ước nguyện của bà trong những năm tháng cuối đời.

Anh Hồ Công Việt (thôn Mỹ Huệ, Bình Sơn, Quảng Ngãi) cũng hy vọng tìm được hài cốt của hai người chú ruột: “Tôi có hai chú là liệt sĩ Hồ Thừa và Hồ Lừa, hy sinh trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. Gia đình rất mong các cơ quan chức năng giúp đỡ tìm được hài cốt các chú, đưa về đoàn tụ với gia đình và quê hương”.

Với nhiều thân nhân liệt sĩ, mẫu ADN không chỉ đơn thuần là dữ liệu sinh học. Đó còn là niềm tin rằng một ngày nào đó, người thân của mình sẽ được gọi đúng tên, được trở về trong vòng tay gia đình và yên nghỉ trên chính quê hương.

Để hành trình thu nhận mẫu ADN diễn ra thuận lợi, bên cạnh lực lượng công an, chính quyền địa phương và các cơ quan chức năng còn có sự chung tay của nhiều đơn vị trong xã hội.

Tại 17 điểm thu nhận mẫu trên cả nước, Hệ thống Nhà thuốc và Tiêm chủng Long Châu đồng hành cùng chiến dịch, tham gia chăm sóc sức khỏe, tư vấn y tế, trao tặng thuốc và các sản phẩm chăm sóc sức khỏe cho thân nhân liệt sĩ. Với đội ngũ chuyên viên y tế trẻ, đây là cơ hội để góp một phần vào hành trình tri ân, bày tỏ lòng biết ơn đối với những người đã hy sinh vì Tổ quốc và các gia đình vẫn bền bỉ gìn giữ ký ức, nuôi dưỡng hy vọng qua nhiều thập kỷ.

Chiến dịch 500 ngày đêm là biểu hiện sinh động của lòng biết ơn và trách nhiệm trước lịch sử. Với dân tộc Việt Nam, sự hy sinh của các liệt sĩ sẽ mãi được khắc ghi. Hành trình đưa các anh trở về sẽ tiếp tục cho đến khi những lời hứa với quá khứ được thực hiện trọn vẹn.