Các đại biểu tham gia chương trình phát động Giải thưởng Văn hóa Sáng tạo Việt Nam Rồng Xanh Awards 2026, góp phần thúc đẩy kết nối giữa văn hóa, công nghệ, sáng tạo và thị trường.

Ngày 8/10, tại Hà Nội, Diễn đàn “Công nghệ số và AI trong kiến tạo nền kinh tế sáng tạo: Từ tài nguyên văn hóa đến năng lực cạnh tranh quốc gia” diễn ra trong khuôn khổ chuỗi chương trình Vietnam NEXT & Smart City Asia 2026.

Sự kiện do Viện Sáng tạo và Chuyển đổi số kết hợp cùng Cục Chuyển đổi số Quốc gia tổ chức, dưới sự bảo trợ của Bộ Khoa học và Công nghệ và Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam.

Diễn đàn đặt ra bài toán có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển của nền kinh tế sáng tạo Việt Nam: Làm thế nào để kho tàng di sản, nghệ thuật, âm nhạc, ẩm thực, kiến trúc, tri thức bản địa và những câu chuyện địa phương được chuyển hóa thành tài sản trí tuệ, sản phẩm thương mại, thương hiệu và nguồn lực kinh tế bền vững?

Từ tài nguyên văn hóa đến tài sản trí tuệ có giá trị thương mại

Việt Nam sở hữu nguồn tài nguyên văn hóa phong phú, được bồi đắp qua hàng nghìn năm lịch sử. Trong kỷ nguyên số, bài toán đặt ra là sáng tạo trên nền tảng di sản, xác lập và quản trị quyền sở hữu trí tuệ để hình thành những sản phẩm có giá trị thương mại, đóng góp vào tăng trưởng kinh tế.

Công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI) đang mở ra cơ hội hiện thực hóa mục tiêu này. Một câu chuyện, nhân vật hoặc chất liệu truyền thống có thể được phát triển thành phim ảnh, âm nhạc, nội dung số, trò chơi, thương hiệu điểm đến hay sản phẩm tiêu dùng. Đây là hướng đi quan trọng để hình thành các tài sản sở hữu trí tuệ văn hóa (IP Văn hóa), đưa văn hóa Việt Nam tham gia sâu hơn vào nền kinh tế sáng tạo và thị trường quốc tế.

Bà Nguyễn Thị Bích Lan, Viện trưởng Viện Sáng tạo và Chuyển đổi số chia sẻ về cơ hội ứng dụng công nghệ số và AI để phát triển tài sản trí tuệ, sản phẩm sáng tạo và giá trị kinh tế từ di sản văn hóa Việt Nam. Ảnh: BTC.

Theo bà Nguyễn Thị Bích Lan, Viện trưởng Viện Sáng tạo và Chuyển đổi số, Việt Nam có nguồn tài nguyên lớn từ văn hóa, di sản, tri thức bản địa và sức sáng tạo của con người. Công nghệ số và AI đang tạo ra những phương thức mới để nhận diện, bảo tồn, sáng tạo, sở hữu và đưa những giá trị ấy ra thị trường.

“Làm thế nào để công nghệ và AI biến tài nguyên văn hóa thành tài sản trí tuệ; biến tài sản trí tuệ thành sản phẩm sáng tạo; và biến sản phẩm sáng tạo thành giá trị kinh tế, thương hiệu và năng lực cạnh tranh của Việt Nam?”, bà Nguyễn Thị Bích Lan đặt vấn đề.

Theo bà Lan, diễn đàn được kỳ vọng kết nối cơ quan quản lý, nhà công nghệ, doanh nghiệp, nhà sáng tạo, chuyên gia văn hóa, chủ sở hữu IP và nhà đầu tư nhằm hình thành những mô hình kinh doanh, sản phẩm và thị trường mới từ các giá trị Việt Nam.

Các chuyên gia nhận định, nếu IP công nghệ tạo lợi thế từ giải pháp kỹ thuật và khả năng ứng dụng thì IP Văn hóa có thể tạo dựng giá trị từ bản sắc, câu chuyện sáng tạo và khả năng kết nối cảm xúc với công chúng. Khi được phát triển và quản trị phù hợp, một chất liệu văn hóa có thể được khai thác trong nhiều lĩnh vực, từ giải trí, điện ảnh đến hàng tiêu dùng và du lịch.

Tuy nhiên, để IP Văn hóa thực sự trở thành tài sản kinh tế, các dự án cần xây dựng chiến lược sở hữu trí tuệ ngay từ đầu, xác định rõ chủ thể quyền, quyền khai thác, cơ chế hợp tác và phân chia lợi ích. Đặc biệt, việc khai thác chất liệu truyền thống phải bảo đảm tôn trọng quyền, ghi nhận đóng góp và chia sẻ lợi ích công bằng với cộng đồng gìn giữ di sản.

PGS.TS Hoàng Hữu Hạnh, Phó Cục trưởng Cục Chuyển đổi số Quốc gia nhấn mạnh vai trò của công nghệ, đổi mới sáng tạo trong chuyển hóa tài nguyên văn hóa thành năng lực cạnh tranh quốc gia. Ảnh: BTC.

Ở góc độ quản lý nhà nước, PGS.TS Hoàng Hữu Hạnh, Phó Cục trưởng Cục Chuyển đổi số Quốc gia nhấn mạnh, năm 2026 là thời điểm bản lề khi Nghị quyết 57-NQ/TW xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là đột phá quan trọng hàng đầu.

Luật Chuyển đổi số đã được ban hành, Chiến lược chuyển đổi số quốc gia giai đoạn 2026 đến 2030 và Chiến lược quốc gia về trí tuệ nhân tạo đã được phê duyệt. Theo ông Hạnh, nhiệm vụ trọng tâm là chuyển hóa các chủ trương thành giá trị cụ thể cho người dân và doanh nghiệp, từ thể chế, hạ tầng, dữ liệu, nhân lực đến hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.

Đáng chú ý, tại Smart City Asia 2026, ông Hoàng Hữu Hạnh nhấn mạnh yêu cầu gắn công nghệ với văn hóa và sáng tạo để tài nguyên văn hóa trở thành năng lực cạnh tranh quốc gia. Chuỗi sự kiện quy tụ hơn 200 đơn vị triển lãm đến từ 10 quốc gia và vùng lãnh thổ, cùng các hoạt động giới thiệu dự án, kết nối đầu tư và ký kết hợp tác.

Theo PGS.TS Hoàng Hữu Hạnh, chuyển đổi số phải được đo bằng giá trị thực chất mang lại cho người dân và doanh nghiệp thay vì số lượng hệ thống. Dữ liệu và AI cần gắn với thể chế, an toàn và trách nhiệm rõ ràng; đổi mới sáng tạo đòi hỏi sự hợp tác giữa Nhà nước, doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường học và đối tác quốc tế.

Kết nối nhà sáng tạo, doanh nghiệp và nhà đầu tư để mở rộng thị trường

Một bước đi cụ thể nhằm kết nối sáng tạo với thị trường được công bố tại diễn đàn là việc chính thức mở cổng đăng ký Giải thưởng Văn hóa Sáng tạo Việt Nam Rồng Xanh Awards 2026 trên phạm vi toàn quốc, với thông điệp “Sáng tạo trải nghiệm Việt, Sống nhịp thế giới”.

Theo bà Nguyễn Thị Hoàng Lan, Giám đốc Trung tâm Chuyển đổi số Văn hóa, Thể thao và Du lịch, thành viên Ban Tổ chức, giải thưởng bao quát hành trình từ bảo tồn di sản, phát triển trải nghiệm điểm đến, sáng tạo sản phẩm và nội dung văn hóa đến ứng dụng công nghệ, giáo dục thế hệ trẻ. Các hạng mục được thiết kế nhằm kết nối những mắt xích đưa nguồn lực văn hóa trở thành sản phẩm và giá trị cụ thể trong đời sống.

Bà Nguyễn Thị Hoàng Lan, Giám đốc Trung tâm Chuyển đổi số Văn hóa, Thể thao và Du lịch phát biểu tại chương trình. Ảnh: BTC.

Giải thưởng hướng tới tìm kiếm, tôn vinh và kết nối các sáng kiến, sản phẩm, IP Văn hóa đang làm mới di sản bằng tư duy đương đại và công nghệ, trải rộng từ nghệ thuật, âm nhạc, thiết kế, du lịch, giáo dục STEAM đến các mô hình số hóa văn hóa.

Tiêu chí đánh giá tập trung vào bốn trụ cột gồm Sáng tạo, Công nghệ, Trải nghiệm và Tạo tác động, dành cho cả những dự án đã khẳng định thương hiệu lẫn sáng kiến mới giàu tiềm năng. Các dự án trải qua hai vòng sơ khảo và chung khảo với sự tham gia của Hội đồng Cố vấn và Hội đồng Giám khảo gồm nhiều chuyên gia trong nước và quốc tế.

Hội đồng Cố vấn có bà Lê Thu Hà, Phó Chủ tịch Văn phòng Quốc hội; ông Đặng Văn Bài, Phó Chủ tịch Hội đồng Di sản văn hóa quốc gia, nguyên Cục trưởng Cục Di sản văn hóa; ông Nguyễn Hoàng Giang, Phó Cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ; Nghệ sĩ Nhân dân Bạch Tuyết cùng nhiều chuyên gia khác.

Hội đồng Giám khảo có PGS.TS Hoàng Hữu Hạnh, Phó Cục trưởng Cục Chuyển đổi số Quốc gia; bà Nguyễn Thị Hoàng Lan, Giám đốc Trung tâm Chuyển đổi số Văn hóa, Thể thao và Du lịch; bà Nguyễn Thị Thu Phương, Viện trưởng Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam; ông Trịnh Lê Anh, Phó trưởng Khoa Du lịch học, Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn; ông Huy Nguyễn, Tổng Giám đốc và Đồng sáng lập Phygital Labs; ông Nguyễn Lâm Thanh, Tổng Giám đốc TikTok Việt Nam.

Các chuyên gia thảo luận về sở hữu trí tuệ và ứng dụng công nghệ trong lĩnh vực văn hóa, sáng tạo, hướng tới xây dựng nền tảng và phát triển giá trị kinh tế sáng tạo cho Việt Nam. Ảnh: BTC.

Sự tham gia của các chuyên gia trong lĩnh vực quản lý, sở hữu trí tuệ, công nghệ, du lịch, đầu tư, nghệ thuật và truyền thông thể hiện định hướng kết nối đa ngành của giải thưởng.

Theo bà Nguyễn Thanh Giang, Giám đốc Điều hành Mạng lưới Rồng Xanh Fellowship, thành viên Ban Tổ chức, chương trình hướng tới mục tiêu dài hạn là hình thành hệ sinh thái kết nối các nguồn lực sáng tạo văn hóa.

“Mục tiêu dài hạn của Việt Nam Rồng Xanh Awards 2026 không chỉ dừng lại ở việc tìm kiếm những dự án để trao giải. Thông qua Việt Nam Rồng Xanh Awards 2026 và sự kết nối của Mạng lưới Rồng Xanh Fellowship, chương trình hướng tới từng bước hình thành một Nền tảng Văn hóa Sáng tạo Việt Nam, nơi các dự án, IP, nhà sáng tạo, doanh nghiệp, chuyên gia, nhà đầu tư, công nghệ, địa phương và thị trường có thể được kết nối”, bà Nguyễn Thanh Giang cho biết.

Giải thưởng gồm sáu hạng mục: Rồng Xanh Di sản, Rồng Xanh Thương hiệu Điểm đến, Rồng Xanh Công nghiệp Văn hóa, Rồng Xanh Đổi mới Sáng tạo, Rồng Xanh STEAM và Rồng Xanh Impact.

Các hạng mục hướng tới bảo tồn di sản bằng công nghệ, phát triển du lịch bền vững, thương mại hóa sản phẩm văn hóa, ứng dụng giải pháp công nghệ và thúc đẩy giáo dục sáng tạo. Trong đó, Rồng Xanh Impact là hạng mục cao nhất, tôn vinh những đóng góp có tác động sâu rộng, bền vững đối với cộng đồng và quảng bá giá trị Việt Nam ra thế giới.

Giải thưởng nhận hồ sơ từ ngày 8/10 đến hết ngày 8/11/2026 tại rxa.vidti.org.vn. Hội đồng Giám khảo dự kiến chấm giải từ tháng 11 đến tháng 12/2026, lễ trao giải dự kiến diễn ra vào tháng 1/2027. Đối tượng tham gia gồm các địa phương, doanh nghiệp, đơn vị quản lý điểm đến, nghệ sĩ, nhà sáng tạo, đơn vị công nghệ, tổ chức giáo dục và cộng đồng có sáng kiến phù hợp.

Từ di sản đến tài sản trí tuệ có giá trị thương mại là hành trình đòi hỏi sự kết hợp giữa sáng tạo, công nghệ, quản trị sở hữu trí tuệ và năng lực tiếp cận thị trường. Khi được khai thác hiệu quả, những giá trị văn hóa Việt Nam có thể trở thành sản phẩm tạo doanh thu, xây dựng thương hiệu, nâng cao sức mạnh mềm và năng lực cạnh tranh quốc gia trong nền kinh tế sáng tạo toàn cầu.