Cúm A thường được nhận biết qua các triệu chứng sốt, ho, đau họng, đau mỏi cơ và mệt mỏi. Tuy nhiên, không phải trường hợp mắc cúm nào cũng có biểu hiện sốt cao, trong khi những biến chứng nguy hiểm vẫn có thể xuất hiện và tiến triển nhanh chóng, đặc biệt ở người cao tuổi và người có bệnh lý mạn tính.

Thực tế điều trị tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, thời gian gần đây ghi nhận những bệnh nhân mắc cúm A bị suy hô hấp nghiêm trọng, phải hỗ trợ thở máy và hồi sức tích cực. Đáng chú ý, có trường hợp chỉ sốt nhẹ khoảng 38 độ C nhưng tổn thương hô hấp diễn biến nhanh, buộc các bác sỹ phải đặt nội khí quản cấp cứu.

Một trong những trường hợp được tiếp nhận tại Khoa Cấp cứu là bệnh nhân có tiền sử hút thuốc lá nhiều năm, mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) và thường xuyên phải sử dụng thuốc khí dung tại nhà trong khoảng 3 - 4 tháng gần đây.

Bệnh nhân suy hô hấp do cúm A đang điều trị tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương.

Khoảng 4 ngày trước khi nhập viện, người bệnh bắt đầu xuất hiện các triệu chứng ho, khạc đờm trắng, khó thở tăng dần, kèm theo mệt mỏi và ăn uống kém. Dù chỉ sốt nhẹ khoảng 38 độ C, tình trạng khó thở ngày càng nghiêm trọng khiến gia đình phải đưa bệnh nhân đến cơ sở y tế gần nhà.

Kết quả xét nghiệm xác định người bệnh mắc cúm A. Do suy hô hấp nặng, bệnh nhân phải thở oxy qua mặt nạ có túi dự trữ với lưu lượng lên tới 15 lít/phút trước khi được chuyển đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương để tiếp tục điều trị.

Khi nhập Khoa Cấp cứu, bệnh nhân đã trong tình trạng kích thích, vật vã, thở nhanh, da niêm mạc nhợt và phổi xuất hiện nhiều ran bất thường. Trước diễn biến suy hô hấp nghiêm trọng, các bác sỹ khẩn trương đặt ống nội khí quản, hỗ trợ hô hấp và triển khai các biện pháp hồi sức tích cực.

Tuy nhiên, dù được điều trị tích cực, tình trạng bệnh vẫn tiếp tục tiến triển nhanh, xuất hiện những rối loạn toàn thân nghiêm trọng và chưa ghi nhận cải thiện.

Theo các bác sỹ, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính khiến đường thở bị viêm và tắc nghẽn kéo dài, làm suy giảm khả năng thông khí. Khi người bệnh nhiễm cúm A, tình trạng viêm đường hô hấp và tăng tiết dịch có thể khiến mức độ tắc nghẽn trở nên nghiêm trọng hơn. Đồng thời, tổn thương phổi do cúm làm giảm khả năng trao đổi khí, khiến bệnh nhân có nguy cơ nhanh chóng rơi vào suy hô hấp.

Một trường hợp khác đang điều trị tại Trung tâm Hồi sức tích cực, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương là bệnh nhân H.X.T., 72 tuổi, có tiền sử tăng huyết áp nhiều năm và từng bị tai biến mạch máu não.

Theo Ths.Lê Thị Huyền, Trung tâm Hồi sức tích cực, bệnh nhân nhập viện ngày 6/10 trong tình trạng sốt cao, ho khạc đờm, khó thở tăng dần và suy hô hấp. Kết quả xét nghiệm nhanh dương tính với cúm A.

Qua thăm khám, các bác sỹ ghi nhận tình trạng viêm phổi nặng, tổn thương phổi ảnh hưởng đáng kể đến khả năng trao đổi khí. Người bệnh phải được hỗ trợ hô hấp với nồng độ oxy khoảng 40-50% để duy trì oxy máu.

Các xét nghiệm cũng cho thấy phản ứng viêm và những chỉ số liên quan đến nhiễm khuẩn tăng cao. Bệnh nhân được điều trị cúm A, đồng thời điều trị tình trạng nhiễm khuẩn và hỗ trợ hô hấp tích cực.

Sau ba ngày điều trị, bệnh nhân đã hết sốt, các chỉ số huyết động tương đối ổn định. Tuy nhiên, tình trạng tổn thương phổi vẫn còn nặng, người bệnh chưa thể tự duy trì hô hấp hiệu quả và tiếp tục phải thở máy không xâm nhập với nồng độ oxy hỗ trợ khoảng 40%.

Theo Ths.Lê Thị Huyền, một trong những yếu tố khiến quá trình điều trị gặp khó khăn là tiền sử tai biến mạch máu não, đặc biệt đợt nhồi máu não gần đây, khiến khả năng ho và khạc đờm của bệnh nhân suy giảm.

Hai trường hợp trên cho thấy những biểu hiện bên ngoài, đặc biệt là mức độ sốt, không phải lúc nào cũng phản ánh đầy đủ mức độ tổn thương do cúm A gây ra. Có bệnh nhân chỉ sốt nhẹ nhưng suy hô hấp tiến triển nhanh, trong khi người khác đã hết sốt vẫn cần hỗ trợ thở máy do tổn thương phổi chưa được cải thiện.

Một sai lầm thường gặp là cho rằng người bệnh đã hết sốt hoặc không sốt cao thì cúm đang diễn biến nhẹ. Thực tế, nhiệt độ cơ thể chỉ là một trong những dấu hiệu cần theo dõi; mức độ khó thở, nhịp thở, tình trạng ý thức và những thay đổi bất thường về sức khỏe cũng có ý nghĩa quan trọng trong nhận diện nguy cơ chuyển nặng.

Ths.Phạm Văn Phúc, Phó Giám đốc Trung tâm Hồi sức tích cực, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương cho hay, người dân cần chủ động tiêm vắc-xin phòng cúm hằng năm, đặc biệt là các nhóm có nguy cơ cao, nhằm giảm nguy cơ mắc bệnh và những biến chứng nghiêm trọng.

Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), những đợt dịch cúm có thể gây gián đoạn học tập, lao động, làm giảm năng suất và gia tăng áp lực đối với hệ thống chăm sóc sức khỏe. Do đó, kiểm soát cúm không thể chỉ tập trung điều trị các trường hợp mắc bệnh mà cần chủ động phòng ngừa và hạn chế lây truyền ngay từ cộng đồng.

Đặc biệt, việc tiêm vắc-xin cúm hằng năm được các chuyên gia đánh giá là một trong những biện pháp quan trọng nhằm giảm nguy cơ mắc bệnh và biến chứng nghiêm trọng.

Theo bác sỹ Nguyễn Văn My, Hệ thống Tiêm chủng Long Châu, hiệu quả bảo vệ của vắc-xin cúm trong những điều kiện phù hợp có thể lên tới khoảng 90%, song mức độ bảo vệ thực tế thay đổi tùy chủng virus lưu hành, độ tuổi và tình trạng sức khỏe của người được tiêm. Khả năng bảo vệ cũng có thể suy giảm theo thời gian, trong khi virus cúm liên tục biến đổi và xuất hiện các chủng lưu hành mới.

Vì vậy, việc tiêm vắc-xin cúm hằng năm có ý nghĩa quan trọng trong duy trì khả năng bảo vệ, đặc biệt đối với trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai, người mắc bệnh mạn tính và người suy giảm miễn dịch.

Bác sỹ Nguyễn Văn My cho biết, cơ thể thường cần khoảng hai tuần sau tiêm để hình thành đáp ứng miễn dịch bảo vệ. Do đó, người dân nên chủ động tiêm phòng trước mùa cúm hoặc ngay khi có điều kiện phù hợp, thay vì chờ đến lúc số ca mắc gia tăng mới thực hiện tiêm chủng.

Theo chuyên gia, vắc-xin không bảo đảm ngăn ngừa tuyệt đối mọi trường hợp mắc cúm nhưng có vai trò quan trọng trong giảm nguy cơ mắc bệnh và hạn chế những hậu quả nghiêm trọng. Tiêm chủng đầy đủ, đúng lịch có thể góp phần giảm nguy cơ viêm phổi, suy hô hấp, nhập viện và tử vong do cúm.

Bên cạnh tiêm chủng, Bộ Y tế khuyến cáo người dân đeo khẩu trang đúng cách tại cơ sở y tế, phương tiện giao thông công cộng, nơi đông người hoặc không gian kín, thông khí kém. Người có triệu chứng viêm đường hô hấp cần hạn chế tiếp xúc gần với người khác, chủ động nghỉ học, nghỉ làm để tránh lây nhiễm.

Việc rửa tay thường xuyên bằng xà phòng, che miệng và mũi khi ho, hắt hơi, vệ sinh các bề mặt thường xuyên tiếp xúc và giữ không gian sinh hoạt thông thoáng cũng góp phần hạn chế nguy cơ lây truyền virus.

Đối với trẻ mắc cúm, cha mẹ cần chú ý những biểu hiện như khó thở, thở nhanh, tím tái, lừ đừ, co giật, dấu hiệu mất nước hoặc tình trạng bệnh trở nặng sau giai đoạn có vẻ cải thiện. Đây là những dấu hiệu cần được thăm khám, xử trí kịp thời, không nên kéo dài việc tự điều trị tại nhà.

Cục Phòng bệnh cũng lưu ý người dân không tự ý sử dụng thuốc kháng virus hoặc kháng sinh khi chưa có chỉ định của nhân viên y tế. Người thuộc nhóm nguy cơ cao cần liên hệ cơ sở y tế sớm nếu xuất hiện triệu chứng nghi ngờ để được tư vấn, đánh giá và điều trị phù hợp.