Nghị quyết 79-NQ/TW đã tạo cơ chế để tăng vốn cho nhóm ngân hàng thương mại nhà nước. Ảnh: Đức Thanh

Tham gia điều tiết thị trường, nắn dòng vốn không bị lệch pha 

Với một nền kinh tế tăng trưởng phụ thuộc rất lớn vào tín dụng như Việt Nam, nếu không kiểm soát tốt, vốn sẽ chảy mạnh vào các lĩnh vực rủi ro, đặc biệt là bất động sản. Tuy nhiên, hệ thống ngân hàng Việt Nam đã được cổ phần hóa từ rất sớm, việc “nắn” dòng vốn chảy vào lĩnh vực ưu tiên không hề dễ dàng, nhất là khi hầu hết các ông chủ nhà băng tư nhân đều có sân sau là các tập đoàn bất động sản.

Thực tế năm 2025 cho thấy, tín dụng toàn hệ thống tăng 19%, song tín dụng bất động sản, nhất là cho vay với các nhà phát triển bất động sản lại tăng gấp đôi. Tại một số ngân hàng, tín dụng bất động sản chiếm hơn 30% tổng dư nợ.

Giai đoạn tới, nhu cầu tín dụng để phục vụ tăng trưởng rất lớn. Tuy nhiên, kinh tế chỉ tăng trưởng bền vững nếu dòng tín dụng được nắn vào lĩnh vực ưu tiên, lĩnh vực động lực của nền kinh tế, thay vì chảy vào khu vực đầu cơ. Nhóm ngân hàng thương mại quốc doanh gồm Agribank, Vietcombank, VietinBank, BIDV (Big4) chính là vũ khí để Ngân hàng Nhà nước (NHNN) thực hiện việc này.

Kinh nghiệm Hàn Quốc, Trung Quốc cho thấy, trong giai đoạn công nghiệp hóa, rất cần dồn tiềm lực tài chính vào một số lĩnh vực trọng tâm. Và để làm được điều này, không thể thiếu vai trò của các ngân hàng thương mại nhà nước. Đây là lý do nhiều quốc gia ở giai đoạn đầu công nghiệp hóa đã không vội vã tư nhân hóa hệ thống ngân hàng.

“Việt Nam không thể có nền kinh tế mạnh, bền vững nếu chỉ dựa vào thương mại (chủ yếu là doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài - FDI) và bất động sản. Muốn tự lực, tự cường, chúng ta phải có trụ cột sản xuất, chế tạo và công nghệ. Tuy nhiên, để làm được điều này, cần có sự hậu thuẫn của các ngân hàng thương mại nhà nước”, TS. Lê Xuân Nghĩa, chuyên gia kinh tế phân tích.

Nghị quyết số 79-NQ/TW đã xác định, 4 ngân hàng thương mại nhà nước là lực lượng chủ lực, đi đầu về công nghệ, năng lực quản trị, giữ vai trò chủ đạo về quy mô, thị phần và khả năng điều tiết thị trường trong toàn hệ thống.

Thực tế, hàng chục năm qua, nhóm ngân hàng Big4 đã thực hiện rất tốt vai trò “xương sống” của hệ thống tài chính, là chủ lực trong cung ứng và dẫn dắt dòng vốn, giữ mặt bằng lãi suất ổn định, tham gia hỗ trợ thanh khoản và tái cơ cấu hệ thống, là lực lượng nòng cốt thực hiện các gói tín dụng ưu đãi, các công trình trọng điểm quốc gia…

Tóm lại, các ngân hàng thương mại nhà nước không chỉ là những định chế tài chính khổng lồ, mà còn là công cụ quan trọng của Nhà nước để điều tiết dòng chảy vốn, đảm bảo vốn được phân bổ hiệu quả, hỗ trợ các mục tiêu kinh tế vĩ mô và phát triển bền vững.

Ông Nguyễn Tất Thái, Phó vụ trưởng Vụ Dự báo, Thống kê - Ổn định tiền tệ và Tài chính (NHNN) đánh giá, các ngân hàng thương mại nhà nước hiện vẫn là “huyết mạch của nền kinh tế”, không chỉ đảm nhiệm vai trò cung ứng vốn và trung gian thanh toán, mà còn là công cụ điều tiết vĩ mô quan trọng, góp phần triển khai các chính sách an sinh xã hội và dẫn dắt thị trường.

Thực tế thời gian qua, các ngân hàng thương mại nhà nước luôn là “cánh tay nối dài” của NHNN trong thực hiện chính sách tín dụng, ưu tiên cho các động lực tăng trưởng như công nghiệp chế biến, chế tạo, xuất khẩu, nông nghiệp công nghệ cao, khu công nghiệp, các dự án trọng điểm quốc gia, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn… Nhóm ngân hàng này cũng đóng vai trò nòng cốt trong bình ổn thị trường ngoại hối, tỷ giá, duy trì mặt bằng lãi suất thấp, hỗ trợ doanh nghiệp và người dân…

Vai trò “bộ giảm xóc” của ngân hàng Big4 trong nền kinh tế còn thể hiện ở chỗ, mỗi năm họ chấp nhận hy sinh hàng nghìn tỷ đồng lợi nhuận để ưu đãi lãi vay, hỗ trợ người dân, doanh nghiệp. Năm 2025, Vietcombank triển khai 28 chương trình, chính sách lãi suất với tổng giá trị ưu đãi lãi vay gần 7.000 tỷ đồng, hơn 81.000 khách hàng hưởng lợi.

Tương tự, BIDV chủ động tiết giảm chi phí, giảm thu nhập hơn 5.600 tỷ đồng để hạ lãi suất cho vay, hỗ trợ gần 400.000 khách hàng. Agribank cũng chấp nhận giảm thu nhập hàng nghìn tỷ đồng qua loạt chương trình tín dụng ưu đãi, tổng quy mô các gói lên tới 685.000 tỷ đồng, với mặt bằng lãi suất thấp hơn từ 1-2% so với thông thường...

Các con số trên cho thấy, vai trò trụ cột của nhóm ngân hàng thương mại nhà nước rất lớn, không chỉ đo bằng quy mô, lợi nhuận, mà còn chủ yếu là khả năng dẫn dắt dòng vốn đi đúng hướng, ổn định hệ thống, tạo dư địa cho tăng trưởng bền vững.

Đã có cơ chế để Big4 gia cố sức khỏe tài chính

Dù nhiệm vụ của các ngân hàng thương mại nhà nước là rất nặng nề, song thực tế cho thấy, nhóm ngân hàng này đang bị chậm chân, đuối sức trong cuộc đua về vốn, đồng nghĩa dư địa tăng trưởng, dư địa hỗ trợ nền kinh tế đang bị thu hẹp.

Kết thúc năm 2025, nhóm ngân hàng Big4 vẫn nắm 42-43% tổng tài sản và thị phần tín dụng toàn hệ thống, song vốn điều lệ chỉ chiếm 20% toàn hệ thống. Nhóm ngân hàng TMCP tư nhân chỉ nắm 45% tổng tài sản, nhưng sở hữu tới 65% vốn điều lệ toàn hệ thống. Chậm tăng vốn là lý do khiến thị phần tín dụng của khối ngân hàng Big4 bị thu hẹp đáng kể trong vài thập kỷ qua, giảm từ mức 76% (năm 2004) về 43% năm 2025.

“Vốn điều lệ mỏng như một ‘chiếc áo quá chật’ đang tạo áp lực lên Hệ số an toàn vốn (CAR), hạn chế dư địa tín dụng và khả năng tài trợ cho các dự án trọng điểm quốc gia”, ông Nguyễn Tất Thái cho biết.

Hiện nay, hầu hết các ngân hàng thương mại nhà nước đều có CAR thấp, cản trở dư địa tăng trưởng giai đoạn tới. Đơn cử, BIDV có tổng tài sản lớn nhất hệ thống (3,25 triệu tỷ đồng), song vốn điều lệ chỉ hơn 70.000 tỷ đồng, hệ số CAR chỉ 9%. Trong khi đó, Agribank tụt hạng từ ngân hàng có quy mô lớn nhất hệ thống sang ngân hàng Top 5 hệ thống về tổng tài sản sau nhiều năm đuối sức trong cuộc đua tăng vốn.

Phát biểu tại Hội nghị Triển khai nhiệm vụ năm 2026 mới đây, ông Tô Huy Vũ, Chủ tịch HĐTV Agribank đề nghị Chính phủ quan tâm tăng vốn điều lệ cho các ngân hàng thương mại nhà nước, trong đó có Agribank, nhằm nâng cao năng lực cung ứng tín dụng cho nền kinh tế.

Theo tính toán của Agribank, để tăng thêm 200.000 tỷ đồng tín dụng hàng năm, Agribank cần bổ sung 15.000-17.000 tỷ đồng vốn tự có. Ngân hàng rất muốn được giữ lại tối thiểu 10.000 tỷ đồng lợi nhuận hàng năm để tăng vốn.

Trước đó, Chủ tịch BIDV Phan Đức Tú cũng cho biết, với yêu cầu cung ứng vốn cho nền kinh tế cao hơn trong thời gian tới, vốn tự có của các ngân hàng thương mại nhà nước cũng phải tăng lên tương ứng, nhất là trong bối cảnh các ngân hàng lớn khu vực ASEAN đã áp dụng tiêu chuẩn Basel III mà Việt Nam vẫn chưa áp dụng.

“Đây là áp lực rất lớn với các ngân hàng thương mại nhà nước khi vừa phải tăng trưởng để phục vụ tăng trưởng nhanh của nền kinh tế, vừa phải đáp ứng được các tiêu chuẩn, yêu cầu theo thông lệ quốc tế. Đề nghị Quốc hội, Chính phủ có chủ trương cho các ngân hàng thương mại chúng tôi giữ lại lợi nhuận để tăng vốn điều lệ”, Chủ tịch BIDV kiến nghị.

Báo cáo Quốc hội cuối năm 2025, Thống đốc NHNN Nguyễn Thị Hồng cho biết, dù việc tăng vốn điều lệ cho các ngân hàng thương mại cổ phần có vốn nhà nước đã được các cấp có thẩm quyền quan tâm, xử lý, song mức tăng vẫn còn khoảng cách so với yêu cầu thực tế, do việc tăng vốn phụ thuộc vào nguồn cấp bổ sung vốn từ ngân sách nhà nước và cần xin ý kiến của các bộ, cơ quan có liên quan.

Điều đáng mừng là, Nghị quyết 79-NQ/TW đã tạo cơ chế để tăng vốn cho nhóm ngân hàng này. Nghị quyết nêu rõ, cần có chính sách khuyến khích phát triển doanh nghiệp nhà nước quy mô lớn thông qua tăng vốn điều lệ, bao gồm sử dụng toàn bộ nguồn thu từ cổ phần hóa, thoái vốn và tăng tỷ lệ lợi nhuận sau thuế để lại doanh nghiệp.

Chuyên gia phân tích Công ty Chứng khoán Yuanta Việt Nam cho rằng, Nghị quyết 79-NQ/TW sẽ tạo bước ngoặt lớn cho nhóm ngân hàng quốc doanh tăng vốn. Hưởng lợi nhiều nhất từ Nghị quyết là BIDV và VietinBank - 2 ngân hàng đang gặp khó khăn do thiếu hụt vốn cấp 1.

Nghị quyết 79-NQ/TW đặt mục tiêu đến năm 2030, có ít nhất 3 ngân hàng thương mại nhà nước thuộc nhóm 100 ngân hàng lớn nhất khu vực châu Á về tổng tài sản. Với cơ chế mở về tăng vốn, chặng đường ghi danh lên top 100 ngân hàng khu vực của nhóm Big4 sẽ ngắn lại.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, điều quan trọng nhất của Nghị quyết 79-NQ/TW không chỉ là giúp ngân hàng Việt ghi danh lên bản đồ ngân hàng lớn trong khu vực, mà quan trọng hơn cả là tăng cường năng lực sức khỏe tài chính của nhóm ngân hàng thương mại nhà nước. Từ đó, các ngân hàng này tiếp tục phát huy tốt hơn vai trò chủ lực của mình trong dẫn dắt dòng vốn, mở đường cho các dự án lớn, các lĩnh vực ưu tiên, vừa ổn định vĩ mô, góp phần tăng trưởng bền vững.