Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan trình dự án luật - Ảnh: Đức Thanh.

Sáng 21/10, thừa ủy quyền Thủ tướng, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan trình Quốc hội dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi).

Lần sửa đổi này, Chính phủ đề xuất mở rộng nguồn hiến gắn với kiểm soát chặt chẽ điều kiện người hiến.

Điểm mới đáng chú ý là người dưới 18 tuổi được đăng ký hiến và được hiến bộ phận cơ thể sau khi chết não, chết tuần hoàn. Điều kiện là đã đăng ký hiến, hoặc có nguyện vọng trước khi chết và được người đại diện đồng ý.

Dự thảo luật cũng quy định người dưới 18 tuổi được hiến mô tái sinh khi còn sống, gồm: Người từ đủ 15 tuổi đến dưới 18 tuổi hiến cho người là thành viên gia đình; người dưới 15 tuổi hiến cho cha, mẹ, anh, chị, em ruột.

Với trường hợp này, Bộ trưởng Bộ Y tế làm rõ, chỉ thực hiện hiến mô khi không có người hiến trưởng thành phù hợp, sau khi được tư vấn và có sự đồng ý của người đại diện và người hiến; không áp dụng đối với máu và thành phần máu.

Trường hợp cấp cứu để cứu sống người bệnh là cha, mẹ, anh, chị, em ruột, được lấy mô tái sinh của người không có đăng ký hiến nếu đáp ứng điều kiện về sức khỏe và các điều kiện nêu trên.

Lần sửa đổi này, dự thảo bổ sung 8 hành vi bị nghiêm cấm, từ 10 khoản tại luật hiện hành lên 18 khoản trong dự thảo luật.

Các hành vi bị nghiêm cấm được bổ sung gồm: Lợi dụng quan hệ giám hộ, chăm sóc thay thế, nuôi con nuôi để hiến, lấy mô, bộ phận cơ thể của người dưới 18 tuổi trái quy định.

Lấy bộ phận cơ thể ở người sống từ đủ 18 tuổi đến dưới 25 tuổi để ghép cho người không phải là thành viên gia đình.

Sử dụng mô, bộ phận cơ thể người, xác của người hiến không đúng mục đích mà người hiến đã đăng ký.

Các hành vi liên quan đến điều phối: cố ý thay đổi, cập nhật không đúng thông tin về người chờ ghép trong Danh sách chờ ghép quốc gia; ghép khi không được điều phối; lợi dụng điều phối để trục lợi hoặc ưu tiên trái quy định.

Tạo phôi nhằm mục đích lấy tế bào gốc; lấy mô, bộ phận cơ thể người từ bào thai.

Đưa, tổ chức hoặc tạo điều kiện cho người Việt Nam ra nước ngoài để hiến mô, bộ phận cơ thể người trái quy định.

Trình bày báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh cho biết đề xuất người dưới 18 tuổi hiến mô, bộ phận cơ thể người, hiến xác là chính sách mới so với luật hiện hành.

Ghi nhận mục đích nhân văn, nhân đạo của chính sách, tuy nhiên theo cơ quan thẩm tra, người dưới 18 tuổi, nhất là trẻ em là chủ thể được bảo vệ đặc biệt.

Do đó, cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục đánh giá tác động kỹ lưỡng hệ lụy về tâm lý, đạo đức, xã hội, nguy cơ lợi dụng quan hệ phụ thuộc để tạo áp lực, cưỡng ép lấy mô, bộ phận cơ thể, trên cơ sở đó tiếp tục nghiên cứu các quy định chặt chẽ để bảo đảm ý nghĩa tốt đẹp của chính sách.

Về hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể ở người, Ủy ban cơ bản tán thành điều kiện chung đối với người hiến mô từ đủ 18 tuổi trở lên; bổ sung quy định về việc lấy bộ phận cơ thể sau chết tuần hoàn; nâng độ tuổi người hiến khi còn sống cho người không phải thành viên gia đình; nguyên tắc điều phối bộ phận cơ thể người thống nhất toàn quốc.

Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra đề nghị Chính phủ quy định thống nhất về nguyện vọng hiến trước khi chết là căn cứ hiến mô, bộ phận cơ thể người sau khi chết não, chết tuần hoàn.

Chủ nhiệm Vinh đề nghị Chính phủ cần tiếp tục rà soát, quy định rõ ràng, hợp lý các tiêu chí xác định thứ tự ưu tiên ghép bộ phận cơ thể người. Trong quá trình xây dựng văn bản quy định chi tiết, cần đặc biệt lưu ý cách thức tính điểm xác định ưu tiên, nghiên cứu triển khai thuật toán bảo đảm điều phối minh bạch, khách quan.

Về cơ quan điều phối quốc gia về ghép mô, bộ phận cơ thể người, cơ quan thẩm tra đề nghị nghiên cứu thể hiện quy định bao quát trách nhiệm quản lý nhà nước của Bộ Y tế trong công tác điều phối và Bộ Y tế phân công thực hiện theo thẩm quyền.

Dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) được thảo luận tại tổ trong sáng 21/10.