Đại biểu Trần Thị Diệu Thúy tham gia thảo luận - Ảnh: Quang Phúc.

Chiều 29/9, đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách cho ý kiến về nhóm dự án luật thuộc lĩnh vực văn hóa, xã hội, trong đó có Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội.

Lần sửa đổi này, Chính phủ đề xuất bổ sung người làm việc không có quan hệ lao động, người làm việc trên nền tảng số vào nhóm tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc.

Tán thành đề xuất trên song nhiều ý kiến đại biểu Quốc hội cho rằng cần làm rõ hơn các tiêu chí nhận diện, quy định đủ rõ về đối tượng, thời điểm và căn cứ đóng.

Theo đại biểu Lý Thị Lan (Tuyên Quang)  nhóm lao động này rất đa dạng (làm thời vụ, làm nhiều công việc cùng lúc, thu nhập không ổn định), nếu chỉ dừng ở tiêu chí "có việc làm, thu nhập ổn định thường xuyên" thì sẽ gây vướng mắc khi áp dụng.

Đại biểu Lan đề nghị quy định ngay trong Luật các tiêu chí có tính nguyên tắc để nhận diện đối tượng; còn mức đóng, phương thức thu và lộ trình thực hiện có thể giao cơ quan có thẩm quyền quy định chi tiết để bảo đảm linh hoạt.

Thống nhất với định hướng bổ sung người làm việc trên nền tảng số, trong đó có tài xế xe công nghệ, vào diện tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, đại biểu Trần Thị Diệu Thúy (TP.HCM) đồng thời đề nghị xem xét đưa người làm việc trên nền tảng số là đối tượng điều chỉnh của Bộ Luật Lao động và Luật Việc làm.

Theo đại biểu Thúy, đây là nhóm lao động có việc làm và thu nhập thực tế, chịu sự quản lý, điều phối ở mức độ đáng kể của doanh nghiệp nền tảng nhưng chưa được bảo đảm đầy đủ quyền lợi an sinh tương xứng với tính chất và mức độ rủi ro của công việc. Tuy nhiên, quy định  của dự thảo hiện mới mang tính nguyên tắc, chưa xác định rõ tiêu chí nhận diện đối tượng, trách nhiệm của doanh nghiệp nền tảng, căn cứ đóng, phương thức đóng và cơ chế tổ chức thực hiện.

Nếu tiếp tục quy định theo hướng người làm việc trên nền tảng số phải có việc làm, thu nhập "ổn định, thường xuyên" thì có thể dẫn đến cách hiểu và áp dụng khác nhau, đồng thời bỏ sót nhiều người lao động có hoạt động thực tế nhưng thu nhập biến động theo ngày, tháng hoặc mùa vụ, bà Thúy nêu ý kiến.

Vì  vậy, đại biểu Thúy đề xuất bổ sung định nghĩa khái niệm “người làm việc trên nền tảng số”, cũng như xác định chủ thể có trách nhiệm đóng bảo hiểm (nền tảng hay cá nhân) và mối quan hệ với quy định về quan hệ lao động. Đồng thời bổ sung tiêu chí định lượng của “thu nhập ổn định, thường xuyên” để thuận lợi cho việc thực hiện, tránh sự mơ hồ khi triển khai thực tế cho lực lượng lao động trên nền tảng số.

Vị đại biểu TP.HCM cũng đề xuất xác định tài xế công nghệ là nhóm đối tượng riêng thuộc diện bảo hiểm xã hội bắt buộc. Đề nghị Luật xác định tài xế công nghệ người trực tiếp cung cấp dịch vụ thông qua nền tảng số, chịu sự phân công, điều phối, đánh giá, xếp hạng hoặc kiểm soát bằng thuật toán của doanh nghiệp vận hành nền tảng công nghệ là một nhóm đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc.

Do đây là một lực lượng lao động rất lớn (khoảng hơn 700 ngàn tài xế hoạt động trên nền tảng gọi xe công nghệ và giao hàng lớn) và Quy định này góp phần bảo vệ tốt hơn về an sinh xã hội cho một lực lượng lao động rất lớn đang hiện hữu và đóng góp lớn vào nền kinh tế.

Bà Thúy nhấn mạnh, việc tham gia bảo hiểm bắt buộc không nên phụ thuộc hoàn toàn vào việc quan hệ giữa tài xế và doanh nghiệp nền tảng đã được xác định là quan hệ lao động theo hợp đồng lao động hay chưa.

Đồng thời, đại biểu Thúy cũng đề xuất khi tính toán các tiêu chí tham gia bảo hiểm xã hội cho nhóm lao động nền tảng số cần lưu ý không sử dụng cứng nhắc tiêu chí "thu nhập ổn định, thường xuyên".

Thu nhập của tài xế biến động theo thời gian hoạt động, nhu cầu thị trường, tình trạng sức khỏe, phương tiện và số lượng nền tảng mà tài xế tham gia. Đề nghị thay tiêu chí định tính bằng các tiêu chí có thể xác định, kiểm chứng và tổng hợp, như: số ngày hoặc số giờ hoạt động trên nền tảng; số chuyến xe hoặc giao dịch đã hoàn thành; sức độ quản lý, điều phối và kiểm soát của doanh nghiệp nền tảng, bà Thúy góp ý.

Vị đại biểu TP.HCM đề nghị nên quy định doanh nghiệp nền tảng có trách nhiệm cùng đóng bảo hiểm xã hội, không nên để tài xế tự chịu toàn bộ mức đóng như người tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện. Hiện nay doanh nghiệp nền tảng có quyền quyết định hoặc tác động đáng kể đến giá cước, tỷ lệ chiết khấu, phân bổ chuyến, xếp hạng, cơ chế thưởng - phạt và quyền duy trì tài khoản nên phải có trách nhiệm chia sẻ chi phí an sinh.

Bà Thúy gợi ý, có thể nghiên cứu cơ chế đóng góp ba bên gồm tài xế, doanh nghiệp nền tảng và Nhà nước; trong đó Nhà nước có chính sách hỗ trợ đối với tài xế có thu nhập thấp hoặc trong giai đoạn đầu chuyển từ bảo hiểm xã hội tự nguyện sang bảo hiểm xã hội bắt buộc.

Doanh nghiệp nền tảng có trách nhiệm khấu trừ phần tài xế phải đóng, bổ sung phần thuộc trách nhiệm của doanh nghiệp và chuyển đầy đủ, đúng thời hạn vào quỹ bảo hiểm xã hội. Đồng thời, có cơ chế quản lý tài xế hoạt động trên nhiều nền tảng, bảo đảm quyền lợi phù hợp với rủi ro nghề nghiệp.