Chỉ di chuyển khi thực sự cần thiết, không còn biện pháp thay thế

Với đa số phiếu đồng thuận, sáng 24/8, Quốc hội đã chính thức thông qua Nghị quyết về việc di chuyển hai di tích lịch sử - văn hóa trong phạm vi thực hiện Dự án Đầu tư xây dựng tuyến đường kết nối Cảng hàng không quốc tế Gia Bình với Thủ đô Hà Nội, đoạn qua địa bàn Bắc Ninh.

Đây là một việc làm cần thiết và quan trọng, bởi lẽ, Dự án Cảng hàng không quốc tế Gia Bình và các dự án có liên quan (Dự án đầu tư xây dựng tuyến đường kết nối Cảng hàng không quốc tế Gia Bình với Thủ đô Hà Nội, đoạn qua địa bàn tỉnh Bắc Ninh và Dự án xây dựng Doanh trại Trung đoàn không quân Công an nhân dân) được xác định là các dự án quan trọng.

Việc hoàn thành đồng bộ các dự án này là nhiệm vụ chính trị, ngoại giao quan trọng hàng đầu, bắt buộc phải thực hiện. Các dự án này cũng đã nhận được sự quan tâm, chỉ đạo sát sao của Lãnh đạo Đảng, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, Thủ đô Hà Nội và tỉnh Bắc Ninh.

Trong khu vực dự án, có 2 di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh (Đình Cả Đông Côi và Đình Tam Sơn). UBND tỉnh Bắc Ninh, Bộ Xây dựng và các cơ quan liên quan đã nghiên cứu các hướng tuyến, đề xuất nhiều phương án khác nhau, nhưng nhận thấy, không có phương án khả thi giữ nguyên hiện trạng di tích trong quá trình tổ chức triển khai giải phóng mặt bằng, thi công đầu tư xây dựng tuyến đường này.

Do vậy, địa phương đề xuất và lãnh đạo Chính phủ đã thống nhất về chủ trương di dời 2 di tích này phải thực hiện theo quy định của pháp luật và do Quốc hội quyết định.

Quốc hội đã chấp thuận việc di dời 2 di tích để làm tuyến đường kết nối Sân bay Gia Bình với Thủ đô Hà Nội vào sáng 24/8

Thực tế, pháp luật về di sản văn hóa không quy định về việc di dời/chuyển di tích. Tuy nhiên, khoản 5 Điều 58 Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật số 64/2025/QH15 ngày 19/02/2025 quy định: “...Trường hợp văn bản quy phạm pháp luật trong nước và điều ước quốc tế mà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên có quy định khác nhau về cùng một vấn đề thì áp dụng quy định của điều ước quốc tế đó, trừ Hiến pháp”.

Theo đó, tại Hiến chương Venice - Hiến chương quốc tế về bảo tồn và trùng tu di tích và di chỉ năm 1964, Điều 7 quy định: “Một di tích là không thể tách rời khỏi lịch sử mà nó là chứng nhân, không thể tách rời khỏi khung cảnh mà nó toạ lạc. Vì vậy, việc di chuyển toàn bộ hoặc bộ phận di tích là không được phép làm, trừ phi do đòi hỏi của việc bảo vệ di tích đó hoặc do những lý do xác thực vì lợi ích quốc gia hoặc quốc tế hết sức quan trọng”.

Đồng thời, trong thực tiễn, để giải quyết nhiệm vụ cấp bách về giải phóng mặt bằng thực hiện Dự án Cảng hàng không quốc tế Gia Bình, Quốc hội đã ban hành Nghị quyết số 256/2025/QH15 về chủ trương đầu tư dự án đầu tư xây dựng Cảng hàng không quốc tế Gia Bình.

Nội dung Điều 2 Nghị quyết số 256/2025/QH15 quy định: “UBND tỉnh Bắc Ninh được phép di chuyển các di tích lịch sử - văn hóa (các cấp) trong quá trình triển khai công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và thực hiện đầu tư Dự án. Việc di chuyển được thực hiện trên cơ sở phương án do UBND tỉnh Bắc Ninh quyết định, bảo đảm bảo tồn tối đa và phát huy giá trị của các di tích, bảo đảm công khai, minh bạch, có tham vấn ý kiến của người dân. Trong quá trình thực hiện, nếu phát sinh vướng mắc, Chính phủ hướng dẫn thực hiện”.

Căn cứ sự cần thiết phải thực hiện, mục đích, vai trò của các dự án nêu trên; căn cứ tình hình thực tiễn và áp dụng quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, thông lệ quốc tế có liên quan, Chính phủ đã nghiên cứu, trình Quốc hội Dự thảo Nghị quyết về cơ chế, chính sách áp dụng cho việc di chuyển di tích trong phạm vi thực hiện Dự án đầu tư xây dựng tuyến đường kết nối Cảng hàng không quốc tế Gia Bình với Thủ đô Hà Nội, đoạn qua địa bàn tỉnh Bắc Ninh. Và hôm nay, Quốc hội đã chính thức chấp thuận Dự thảo Nghị quyết nói trên.

Nghị quyết của Quốc hội cũng đã chỉ rõ rằng, Chính phủ chịu trách nhiệm trước Quốc hội trong việc lãnh đạo, chỉ đạo việc triển khai thực hiện Nghị quyết này.

Phát huy giá trị di tích sau di chuyển

Đồng thuận với phương án di chuyển 2 di tích để thực hiện dự án tuyến đường kết nối Sân bay Gia Bình với Thủ đô Hà Nội, nhưng Quốc hội cũng đã nêu rõ 4 nguyên tắc quan trọng.

Thứ nhất, xác định rõ phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng, chỉ cho phép trong phạm vi thực hiện Dự án Tuyến đường kết nối Cảng hàng không quốc tế Gia Bình với Thủ đô Hà Nội.

Thứ hai, việc di chuyển phải được đặt trong cơ chế đặc thù được Quốc hội quyết định tại Điều 2 Nghị quyết 256/2025/QH15. Đồng thời, phải có phương án cụ thể do cơ quan có thẩm quyền quyết định, bảo đảm bảo tồn tối đa các yếu tố cấu thành di tích, phát huy giá trị di tích sau di chuyển.

Thứ ba, công khai, minh bạch và tham vấn cộng đồng phải là yêu cầu bắt buộc. Người dân phải được biết di tích sẽ chuyển đến đâu và phải được tham gia vào quá trình xây dựng phương án bảo tồn, phục hồi tại địa điểm mới, gắn với sinh hoạt văn hóa của cộng đồng sau khi đã tái định cư, bảo đảm “Dân ở đâu di tích ở đó”.

Thứ tư, trách nhiệm phải đi cùng thẩm quyền. UBND tỉnh Bắc Ninh (Thành phố Bắc Ninh tính từ ngày 20/9/2026) phải chịu trách nhiệm về hồ sơ khoa học, phạm vi, ranh giới, phương án di chuyển và kết quả bảo tồn, phục hồi, phát huy giá trị di tích.

Thông tin cho biết, hiện nay, vị trí di chuyển và phương án di chuyển đã được tham vấn cộng đồng, đại diện cộng đồng địa phương nơi có di tích đồng thuận, ủng hộ. Khu đất lắp dựng đình vẫn gắn với cộng đồng cũ, rộng rãi hơn và tiếp tục bảo đảm cảnh quan văn hóa của di tích và không gian văn hóa liên quan đến cộng đồng chủ thể, bảo đảm nhu cầu sinh hoạt tín ngưỡng của người dân.

Theo phương án của UBND tỉnh Bắc Ninh, đình cũ xây dựng bằng bê tông sẽ được Nhà nước đầu tư xây dựng lại bằng kết cấu gỗ truyền thống, được đầu tư nâng cấp hạ tầng cơ sở phục vụ nhu cầu của Nhân dân.