Dù phần lớn trường hợp mắc cúm mùa có thể tự hồi phục, bệnh vẫn tiềm ẩn nguy cơ gây biến chứng nghiêm trọng, đặc biệt ở trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người có bệnh nền. Trước nguy cơ lây nhiễm gia tăng trong thời điểm giao mùa, Bộ Y tế đưa ra 8 khuyến cáo nhằm chủ động bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Cúm mùa thường được xem là bệnh hô hấp thông thường, với các triệu chứng quen thuộc như sốt, ho, đau họng, sổ mũi và mệt mỏi. Tuy nhiên, sự chủ quan trong theo dõi, chăm sóc và điều trị có thể khiến người mắc bệnh bỏ lỡ thời điểm phát hiện những dấu hiệu chuyển nặng, nhất là đối với các nhóm có sức đề kháng suy giảm hoặc đang mắc bệnh lý mạn tính.

Chiều 20/10, Bộ Y tế đã thông tin về tình hình bệnh cúm mùa, đồng thời cảnh báo nguy cơ xuất hiện các biến chứng nghiêm trọng ở những người thuộc nhóm nguy cơ cao, nhấn mạnh yêu cầu chủ động phòng bệnh trong bối cảnh thời tiết chuyển mùa.

Khuyến cáo của Bộ Y tế về phòng cúm mùa.

Theo Cục Phòng bệnh, cúm mùa là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus cúm gây ra, lưu hành quanh năm tại Việt Nam. Số ca mắc có thể tăng vào một số thời điểm tùy thuộc điều kiện thời tiết và đặc điểm dịch tễ từng khu vực, đặc biệt trong giai đoạn giao mùa và những tháng lạnh của mùa thu - đông.

Virus cúm lây truyền chủ yếu qua các hạt dịch tiết đường hô hấp chứa mầm bệnh phát tán trong quá trình người mắc ho, hắt hơi hoặc nói chuyện. Nguy cơ lây nhiễm gia tăng tại những địa điểm tập trung đông người, không gian kín, thông khí hạn chế hoặc trong quá trình tiếp xúc gần với người đang mắc bệnh.

Đáng lưu ý, phần lớn trường hợp mắc cúm có triệu chứng nhẹ và hồi phục sau một thời gian chăm sóc phù hợp, song bệnh vẫn có thể gây biến chứng nặng, nhất là đối với người trên 65 tuổi, trẻ dưới 5 tuổi, phụ nữ mang thai, phụ nữ mới sinh trong vòng hai tuần và những người có bệnh nền.

Các bệnh lý như tim mạch, bệnh phổi mạn tính, suy thận, xơ gan, đái tháo đường hoặc tình trạng suy giảm miễn dịch có thể làm gia tăng nguy cơ diễn biến nghiêm trọng. Ở những trường hợp này, nhiễm virus cúm có thể dẫn đến các biến chứng như viêm phổi, suy hô hấp hoặc khiến bệnh lý sẵn có trở nên trầm trọng hơn.

Điều đáng quan tâm là các biểu hiện ban đầu của cúm mùa đôi lúc không khác biệt nhiều so với những bệnh nhiễm trùng hô hấp thông thường. Tuy nhiên, những dấu hiệu như khó thở, đau tức ngực, rối loạn ý thức, mất nước hoặc tình trạng sốt, ho nặng lên sau giai đoạn thuyên giảm có thể cảnh báo diễn biến bất lợi, đòi hỏi người bệnh phải được thăm khám kịp thời.

Trước nguy cơ này, Bộ Y tế khuyến cáo người dân thực hiện đồng bộ 8 biện pháp phòng, chống cúm mùa, chú trọng hạn chế nguồn lây, bảo vệ nhóm dễ tổn thương và nâng cao ý thức chăm sóc sức khỏe.

Trước hết, người dân cần đeo khẩu trang đúng cách tại cơ sở y tế, trên phương tiện giao thông công cộng, những địa điểm tập trung đông người hoặc không gian kín, thông khí kém. Việc che miệng, mũi bằng khăn giấy dùng một lần hoặc khuỷu tay áo lúc ho, hắt hơi cũng cần trở thành thói quen thường xuyên, đồng thời bỏ khăn giấy đúng nơi quy định và vệ sinh tay ngay sau đó.

Bên cạnh đó, mỗi người cần duy trì vệ sinh cá nhân, rửa tay thường xuyên bằng xà phòng và nước sạch hoặc dung dịch sát khuẩn, hạn chế đưa tay lên mắt, mũi, miệng. Việc giảm tiếp xúc gần với người mắc hoặc nghi mắc bệnh đường hô hấp cũng góp phần hạn chế nguy cơ lây truyền virus trong cộng đồng.

Bộ Y tế đặc biệt lưu ý vai trò của chế độ sinh hoạt lành mạnh trong duy trì sức khỏe, bao gồm ăn uống đầy đủ dinh dưỡng, ngủ đủ giấc, vận động thể chất thường xuyên và giữ ấm cơ thể phù hợp với điều kiện thời tiết.

Đối với người đã xuất hiện các triệu chứng như sốt, ho, đau họng hoặc sổ mũi, cơ quan y tế khuyến cáo nên hạn chế tiếp xúc với người khác, dành thời gian nghỉ ngơi, theo dõi sức khỏe và sử dụng khẩu trang nếu cần tiếp xúc với những người xung quanh.

Người mắc bệnh tuyệt đối không tự ý sử dụng thuốc kháng virus hoặc kháng sinh nếu chưa có chỉ định của nhân viên y tế. Đặc biệt, kháng sinh không có tác dụng điều trị trực tiếp virus cúm, việc sử dụng không đúng chỉ định có thể gây tác dụng không mong muốn và góp phần làm gia tăng tình trạng kháng kháng sinh.

Cùng với các biện pháp bảo vệ cá nhân, việc thường xuyên vệ sinh những bề mặt tiếp xúc, giữ nhà ở, lớp học và nơi làm việc thông thoáng, tăng cường lưu thông không khí tại các khu vực kín cũng có ý nghĩa quan trọng trong giảm nguy cơ lây nhiễm.

Riêng đối với người thuộc nhóm nguy cơ cao, Bộ Y tế khuyến cáo hạn chế đến những địa điểm tập trung đông người, chủ động liên hệ hoặc đến cơ sở y tế ngay sau khi xuất hiện triệu chứng nghi mắc cúm để được tư vấn, thăm khám và xử trí phù hợp, tránh để bệnh diễn biến nặng mới tìm kiếm sự hỗ trợ y tế.

Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), những đợt dịch cúm có thể gây gián đoạn học tập, lao động, làm giảm năng suất và gia tăng áp lực đối với hệ thống chăm sóc sức khỏe. Do đó, kiểm soát cúm không thể chỉ tập trung điều trị các trường hợp mắc bệnh mà cần chủ động phòng ngừa và hạn chế lây truyền ngay từ cộng đồng.

Đặc biệt, việc tiêm vắc-xin cúm hằng năm được các chuyên gia đánh giá là một trong những biện pháp quan trọng nhằm giảm nguy cơ mắc bệnh và biến chứng nghiêm trọng.

Theo bác sỹ Nguyễn Văn My, Hệ thống Tiêm chủng Long Châu, hiệu quả bảo vệ của vắc-xin cúm trong những điều kiện phù hợp có thể lên tới khoảng 90%, song mức độ bảo vệ thực tế thay đổi tùy chủng virus lưu hành, độ tuổi và tình trạng sức khỏe của người được tiêm. Khả năng bảo vệ cũng có thể suy giảm theo thời gian, trong khi virus cúm liên tục biến đổi và xuất hiện các chủng lưu hành mới.

Vì vậy, việc tiêm vắc-xin cúm hằng năm có ý nghĩa quan trọng trong duy trì khả năng bảo vệ, đặc biệt đối với trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai, người mắc bệnh mạn tính và người suy giảm miễn dịch.

Bác sỹ Nguyễn Văn My cho biết, cơ thể thường cần khoảng hai tuần sau tiêm để hình thành đáp ứng miễn dịch bảo vệ. Do đó, người dân nên chủ động tiêm phòng trước mùa cúm hoặc ngay khi có điều kiện phù hợp, thay vì chờ đến lúc số ca mắc gia tăng mới thực hiện tiêm chủng.

Theo chuyên gia, vắc-xin không bảo đảm ngăn ngừa tuyệt đối mọi trường hợp mắc cúm nhưng có vai trò quan trọng trong giảm nguy cơ mắc bệnh và hạn chế những hậu quả nghiêm trọng. Tiêm chủng đầy đủ, đúng lịch, nhắc lại mỗi năm có thể góp phần giảm nguy cơ viêm phổi, suy hô hấp, nhập viện và tử vong do cúm.

Bên cạnh tiêm chủng, Bộ Y tế khuyến cáo người dân đeo khẩu trang đúng cách tại cơ sở y tế, phương tiện giao thông công cộng, nơi đông người hoặc không gian kín, thông khí kém. Người có triệu chứng viêm đường hô hấp cần hạn chế tiếp xúc gần với người khác, chủ động nghỉ học, nghỉ làm để tránh lây nhiễm.

Việc rửa tay thường xuyên bằng xà phòng, che miệng và mũi khi ho, hắt hơi, vệ sinh các bề mặt thường xuyên tiếp xúc và giữ không gian sinh hoạt thông thoáng cũng góp phần hạn chế nguy cơ lây truyền virus.

Đối với trẻ mắc cúm, cha mẹ cần chú ý những biểu hiện như khó thở, thở nhanh, tím tái, lừ đừ, co giật, dấu hiệu mất nước hoặc tình trạng bệnh trở nặng sau giai đoạn có vẻ cải thiện. Đây là những dấu hiệu cần được thăm khám, xử trí kịp thời, không nên kéo dài việc tự điều trị tại nhà.

Cục Phòng bệnh cũng lưu ý người dân không tự ý sử dụng thuốc kháng virus hoặc kháng sinh khi chưa có chỉ định của nhân viên y tế. Người thuộc nhóm nguy cơ cao cần liên hệ cơ sở y tế sớm nếu xuất hiện triệu chứng nghi ngờ để được tư vấn, đánh giá và điều trị phù hợp.