Khởi phát chỉ với những triệu chứng sốt, ho thông thường, một phụ nữ 63 tuổi có tiền sử đái tháo đường và tăng huyết áp không nghĩ rằng cúm mùa có thể đẩy mình vào tình trạng nguy kịch.

Sau ba ngày, người bệnh bắt đầu lơ mơ rồi hôn mê. Khi nhập viện, các bác sỹ ghi nhận đường huyết tăng rất cao, rối loạn nước và điện giải nghiêm trọng, kèm nhiễm khuẩn huyết dẫn đến sốc nhiễm trùng. Dù được hồi sức tích cực, người bệnh vẫn không qua khỏi.

Cúm mùa không chỉ gây tổn thương đường hô hấp mà còn tạo gánh nặng lớn đối với sức khỏe và kinh tế của người bệnh.

Một trường hợp khác là nam thanh niên 24 tuổi, trước đó hoàn toàn khỏe mạnh. Sau khi xuất hiện các triệu chứng cúm, người bệnh tự điều trị tại nhà vì cho rằng đây chỉ là bệnh nhẹ. Đến ngày thứ tư, anh xuất hiện đau ngực, khó thở và nhập viện trong tình trạng viêm phổi, suy hô hấp nặng.

Kết quả chụp phổi cho thấy tổn thương lan rộng, hai bên phổi gần như trắng xóa. Các bác sỹ còn phát hiện người bệnh bị viêm cơ tim và tràn dịch màng ngoài tim. Người bệnh phải trải qua hàng loạt kỹ thuật hồi sức chuyên sâu như thở máy, lọc máu và chạy tim phổi nhân tạo ECMO trước khi vượt qua giai đoạn nguy kịch sau nhiều tuần điều trị.

BSCKII Nguyễn Trung Cấp, Phó Giám đốc Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương cho hay, hai trường hợp trên cho thấy cúm mùa không đơn thuần là những cơn sốt, đau đầu hay sổ mũi kéo dài vài ngày. Trong một số trường hợp, virus cúm có thể gây tổn thương nghiêm trọng, đe dọa trực tiếp tính mạng nếu người bệnh chủ quan hoặc không được điều trị kịp thời.

Ông cho biết, đa số người mắc cúm diễn biến nhẹ và có thể tự khỏi. Tuy nhiên, vẫn có một tỷ lệ bệnh nhân chuyển nặng, phải điều trị hồi sức tích cực, thậm chí tử vong. Đây là thực tế các bác sĩ thường xuyên ghi nhận tại Khoa Cấp cứu của Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương.

Theo chuyên gia, cúm mùa thường diễn biến nặng theo hai hướng. Thứ nhất, ở người cao tuổi hoặc người có bệnh nền, virus cúm làm các bệnh mạn tính mất kiểm soát, khiến người bệnh dễ rơi vào đợt cấp. Người mắc bệnh tim mạch, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, đái tháo đường... có nguy cơ cao gặp các biến chứng như nhồi máu cơ tim, đột quỵ, viêm phổi, nhiễm khuẩn huyết và tử vong.

Xu hướng thứ hai là virus cúm trực tiếp gây tổn thương nhiều cơ quan ngay cả ở người trẻ khỏe mạnh. Ngoài viêm phổi nặng dẫn đến suy hô hấp, người bệnh còn có thể bị viêm cơ tim, viêm màng ngoài tim và nhanh chóng rơi vào tình trạng nguy kịch. Trường hợp nam thanh niên 24 tuổi phải thở máy, lọc máu và can thiệp ECMO là minh chứng rõ ràng cho những diễn biến khó lường của căn bệnh này.

Theo BSCKII Nguyễn Trung Cấp, cúm mùa không chỉ gây tổn thương đường hô hấp mà còn tạo gánh nặng lớn đối với sức khỏe và kinh tế của người bệnh. Các thống kê cho thấy mắc cúm có thể làm tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim từ 6-10 lần và tăng nguy cơ đột quỵ lên khoảng 8 lần.

Đối với người mắc đái tháo đường, nguy cơ nhập viện sau khi nhiễm cúm cao gấp hơn 6 lần, trong khi nguy cơ tử vong tăng từ 2-3 lần so với người bình thường. Virus cúm cũng có thể làm suy giảm miễn dịch, tạo điều kiện cho vi khuẩn gây viêm phổi bội nhiễm, nhiễm khuẩn huyết và nhiều biến chứng nguy hiểm khác.

Riêng ở người cao tuổi, sau một đợt cúm nặng, người bệnh có thể mất khả năng vận động, giảm khả năng tự chăm sóc bản thân và phải mất nhiều tuần, thậm chí nhiều tháng mới hồi phục.

Ngoài gánh nặng sức khỏe, chi phí điều trị cúm biến chứng cũng rất lớn. Một trường hợp phải điều trị tại khoa hồi sức tích cực với các kỹ thuật như thở máy, lọc máu liên tục, ECMO cùng các thuốc kháng sinh, kháng nấm thế hệ mới có thể tiêu tốn từ vài chục đến hàng trăm triệu đồng. Chưa kể những tổn thất lâu dài về sức khỏe, khả năng lao động và chất lượng cuộc sống của người bệnh.

Theo các bác sỹ, điều đáng tiếc là phần lớn những ca bệnh nặng đều có điểm chung là người bệnh chủ quan trong những ngày đầu mắc cúm.

BSCKII Nguyễn Trung Cấp cho biết, việc nghỉ ngơi, điều trị triệu chứng tại nhà đối với người mắc cúm nhẹ và không thuộc nhóm nguy cơ cao là phù hợp. Tuy nhiên, nhiều người đã bỏ qua những dấu hiệu cảnh báo bệnh chuyển nặng, chỉ nhập viện khi đã xuất hiện suy hô hấp hoặc tổn thương đa cơ quan.

Một sai lầm phổ biến khác là tự ý sử dụng kháng sinh hoặc các thuốc chứa corticoid. Do cúm mùa do virus gây ra nên kháng sinh không có tác dụng điều trị. Trong khi đó, việc lạm dụng corticoid có thể làm suy giảm miễn dịch, tạo điều kiện để virus và vi khuẩn phát triển mạnh hơn, làm tăng nguy cơ bội nhiễm và khiến bệnh diễn biến phức tạp.

Các bác sỹ cũng khuyến cáo người dân không sử dụng thuốc hạ sốt chứa Aspirin khi mắc cúm vì có nguy cơ gây hội chứng Reye - biến chứng hiếm gặp nhưng rất nguy hiểm, có thể dẫn đến tổn thương não và suy gan cấp.

Người bệnh cần đến cơ sở y tế ngay khi xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo như sốt cao kéo dài trên 48 giờ không giảm, đau tức ngực, khó thở, thở nhanh, nôn nhiều, không ăn uống được hoặc có biểu hiện lơ mơ, lú lẫn để được điều trị kịp thời.

Theo bác sỹ Nguyễn Văn My, Hệ thống Tiêm chủng Long Châu, bên cạnh các loại vắc-xin trong Chương trình Tiêm chủng mở rộng, người dân nên chủ động tham khảo ý kiến bác sỹ về việc tiêm vắc-xin cúm, phế cầu và các loại vắc-xin phù hợp với từng độ tuổi nhằm tăng cường khả năng bảo vệ trước các bệnh truyền nhiễm.

Đối với vắc-xin cúm mùa, bác sỹ Nguyễn Văn My cho biết hiệu quả bảo vệ có thể lên tới khoảng 90%. Tuy nhiên, khả năng bảo vệ thường chỉ duy trì từ 6-12 tháng do virus cúm liên tục biến đổi và xuất hiện các chủng lưu hành mới mỗi năm.

Vì vậy, Tổ chức Y tế thế giới (WHO) khuyến cáo mọi người nên tiêm nhắc vắc-xin cúm hằng năm, với khoảng cách tối thiểu 12 tháng giữa hai mũi tiêm để duy trì hiệu quả phòng bệnh tối ưu. Khuyến cáo này đặc biệt quan trọng đối với trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai, người mắc bệnh mạn tính hoặc suy giảm miễn dịch - những nhóm có nguy cơ cao gặp biến chứng nặng khi mắc cúm.

Theo bác sỹ Nguyễn Văn My, cơ thể cần khoảng hai tuần sau tiêm để hình thành lượng kháng thể bảo vệ. Do đó, người dân nên chủ động tiêm phòng trước mùa dịch hoặc ngay khi có điều kiện, thay vì chờ đến khi dịch bùng phát.

"Không chỉ giúp giảm nguy cơ mắc cúm, vắc-xin còn góp phần làm giảm mức độ nghiêm trọng của bệnh nếu không may nhiễm virus, đồng thời hạn chế nguy cơ nhập viện, viêm phổi, suy hô hấp, biến cố tim mạch và tử vong", bác sỹ Nguyễn Văn My nhấn mạnh.