BSCKII Nguyễn Trung Cấp, Phó Giám đốc Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương cho hay, việc tự cách ly và điều trị triệu chứng tại nhà đối với người mắc cúm nhẹ, không thuộc nhóm nguy cơ cao hoàn toàn phù hợp với hướng dẫn của Bộ Y tế.

Tuy nhiên, ranh giới giữa một ca cúm nhẹ và một ca bệnh diễn biến nặng đôi khi rất mong manh. Nhiều người chỉ đến bệnh viện khi đã xuất hiện suy hô hấp hoặc tổn thương đa cơ quan, khiến cơ hội điều trị hiệu quả bị thu hẹp đáng kể.

để phòng chống dịch cúm mùa, ngoài việc giữ vệ sinh hô hấp, rửa tay thường xuyên, đeo khẩu trang khi đến nơi đông người và hạn chế tiếp xúc với người đang mắc bệnh, tiêm vắc-xin vẫn là biện pháp phòng cúm hiệu quả nhất hiện nay.

Sai lầm đầu tiên và cũng phổ biến nhất là xem cúm mùa chỉ như một bệnh cảm thông thường. Suy nghĩ "nghỉ vài hôm rồi sẽ khỏi" khiến không ít người bỏ qua những diễn biến bất thường của cơ thể. Trong khi đó, virus cúm có thể tiến triển rất nhanh, đặc biệt ở người cao tuổi, người mắc bệnh mạn tính và thậm chí cả những người trẻ trước đó hoàn toàn khỏe mạnh.

Sai lầm thứ hai là tự ý sử dụng thuốc, đặc biệt là kháng sinh hoặc các chế phẩm có chứa corticoid. Theo bác sỹ, cúm mùa do virus gây ra nên kháng sinh không có tác dụng điều trị. Thuốc kháng sinh chỉ được chỉ định khi có bằng chứng bội nhiễm vi khuẩn và việc lựa chọn loại thuốc phải dựa trên đánh giá chuyên môn của bác sỹ. Việc tự ý mua kháng sinh không chỉ không giúp bệnh thuyên giảm mà còn góp phần làm gia tăng tình trạng kháng kháng sinh.

Đáng lo ngại hơn, nhiều người sử dụng các thuốc chứa corticoid với mục đích giảm sốt hoặc giảm ho nhanh. Mặc dù các triệu chứng có thể cải thiện tạm thời, nhưng corticoid lại làm suy giảm miễn dịch, tạo điều kiện để virus và vi khuẩn phát triển mạnh hơn, làm tăng nguy cơ bội nhiễm và khiến bệnh diễn biến phức tạp.

Bác sỹ cũng lưu ý người dân tuyệt đối không sử dụng các thuốc hạ sốt chứa Aspirin khi mắc cúm, bởi loại thuốc này có thể gây hội chứng Reye, một biến chứng hiếm gặp nhưng đặc biệt nguy hiểm, có thể dẫn đến tổn thương não và suy gan cấp.

Sai lầm cuối cùng là bỏ lỡ "thời điểm vàng" để nhập viện. Nhiều người cố gắng chịu đựng tại nhà cho đến khi khó thở dữ dội hoặc kiệt sức mới tìm đến cơ sở y tế. Trong khi đó, theo các bác sỹ cấp cứu, bệnh cúm luôn có những "dấu hiệu cảnh báo đỏ" mà người dân cần nhận biết sớm.

Nếu sốt cao liên tục không giảm sau khoảng 48 giờ, xuất hiện tức ngực, khó thở, thở nhanh, nôn nhiều, không ăn uống được hoặc có biểu hiện lơ mơ, li bì, lú lẫn, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế để được thăm khám và điều trị.

Đối với người cao tuổi hoặc người mắc bệnh nền, các biểu hiện đôi khi không điển hình. Chỉ một tình trạng mệt mỏi tăng nhanh, ăn uống kém hoặc suy sụp rõ rệt cũng có thể là dấu hiệu bệnh đang chuyển nặng.

Theo BSCKII Nguyễn Trung Cấp, để phòng chống dịch cúm mùa, ngoài việc giữ vệ sinh hô hấp, rửa tay thường xuyên, đeo khẩu trang khi đến nơi đông người và hạn chế tiếp xúc với người đang mắc bệnh, tiêm vắc-xin vẫn là biện pháp phòng cúm hiệu quả nhất hiện nay.

Không ít người cho rằng đã tiêm vắc-xin cúm một lần thì không cần tiêm lại. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, virus cúm liên tục biến đổi kháng nguyên, trong khi khả năng bảo vệ của kháng thể sau tiêm cũng giảm dần theo thời gian. Vì vậy, việc tiêm nhắc lại hằng năm là cần thiết để cơ thể luôn duy trì khả năng miễn dịch trước các chủng virus cúm đang lưu hành.

Nhiều người cũng có thói quen chờ đến khi dịch bùng phát mới đi tiêm. Đây là quan điểm chưa phù hợp bởi cơ thể cần khoảng hai tuần sau tiêm mới tạo đủ lượng kháng thể bảo vệ. Với đặc điểm khí hậu tại Việt Nam, virus cúm có thể lưu hành quanh năm, vì vậy thời điểm tốt nhất để tiêm là khi cơ thể đang khỏe mạnh, trước khi mắc bệnh.

Đối với người cao tuổi và người mắc bệnh mạn tính, vắc-xin càng có ý nghĩa quan trọng. Không chỉ giúp giảm nguy cơ mắc cúm, tiêm phòng còn góp phần hạn chế các biến chứng nguy hiểm như viêm phổi, suy hô hấp, nhồi máu cơ tim, đột quỵ, giảm nguy cơ nhập viện cũng như tử vong.

Các chuyên gia cũng khuyến cáo, vắc-xin không thể thay thế hoàn toàn những biện pháp bảo vệ sức khỏe khác. Người dân cần duy trì chế độ dinh dưỡng hợp lý, nghỉ ngơi đầy đủ, kiểm soát tốt các bệnh mạn tính như tăng huyết áp, tiểu đường, bệnh tim mạch và tuân thủ các biện pháp phòng lây nhiễm đường hô hấp để xây dựng "hàng rào" bảo vệ toàn diện trước cúm mùa.

Thực tế từ những ca bệnh nguy kịch tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương cho thấy, cúm mùa không phải là căn bệnh có thể xem nhẹ. Chỉ một chút chủ quan cũng có thể khiến người bệnh phải trả giá bằng nhiều tuần điều trị trong phòng hồi sức tích cực, những khoản chi phí lên tới hàng trăm triệu đồng, thậm chí là tính mạng.

Trong bối cảnh cúm vẫn lưu hành hằng năm, chủ động tiêm vắc-xin đúng lịch cùng với việc nhận biết sớm các dấu hiệu cảnh báo là giải pháp hiệu quả nhất để bảo vệ bản thân, gia đình và cộng đồng trước những biến chứng khó lường của căn bệnh tưởng chừng rất quen thuộc này.

Nói thêm về vắc-xin, đại diện hệ thống tiêm chủng Safpo/Potec, bác sỹ Lê Thị Kim Hoa lưu ý, mặc dù cúm mùa thường lành tính, nhưng cũng có thể tiến triển nặng với các biểu hiện như sốt cao, khó thở, phù phổi do suy tim và thậm chí tử vong.

Virus cúm mùa gồm nhiều chủng như H1N1, H3N2 và 2 chủng nhóm B có khả năng biến đổi kháng nguyên liên tục. Do đó, mỗi năm chủng virus lưu hành có thể thay đổi, vì vậy, việc tiêm nhắc lại vắc-xin cúm mùa hàng năm là cần thiết để bảo đảm sức khỏe.

Giải thích thêm về việc phải tiêm vắc-xin cúm hàng năm, chuyên gia của hệ thống tiêm chủng Safpo/Potec cho biết, WHO duy trì các trạm quan trắc virus cúm trên toàn thế giới, trong đó có Việt Nam, nhằm phân lập và xác định chủng virus lưu hành tại từng khu vực địa lý.

Dựa trên các dữ liệu này, WHO dự báo các chủng virus xuất hiện trong mùa Đông - Xuân ở Bắc bán cầu (từ tháng 10 đến tháng 4 năm sau) và mùa Đông - Xuân ở Nam bán cầu (từ tháng 5 đến tháng 10 hàng năm).

Từ đó, WHO hướng dẫn các nhà sản xuất vắc-xin chuẩn bị các chủng phù hợp và cung cấp ra thị trường vào thời điểm thích hợp, vào tháng 8 và tháng 9 cho Bắc bán cầu; tháng 4 đến tháng 5 cho Nam bán cầu.

Việt Nam nằm trong khu vực nhiệt đới gió mùa thuộc Bắc bán cầu, người dân nên tiêm vắc-xin cúm Bắc bán cầu mỗi năm một lần, vào thời điểm trước khi mùa cúm bắt đầu, nhằm được bảo vệ suốt mùa Đông và mùa Xuân.