Những trường hợp mắc bệnh do não mô cầu liên tiếp xuất hiện tại TP.HCM thời gian gần đây tiếp tục gióng lên cảnh báo về mức độ nguy hiểm của căn bệnh truyền nhiễm này, đặc biệt đối với trẻ em và thanh thiếu niên trong môi trường học đường.

Tại Trường THCS Hai Bà Trưng, xã Hiệp Phước, TP.HCM, ngành y tế ghi nhận chùm 4 ca mắc bệnh do não mô cầu nhóm B, trong đó một học sinh tử vong. Ba bệnh nhân còn lại được điều trị tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới, sức khỏe ổn định tại thời điểm cơ quan y tế công bố thông tin ngày 19/10.

Sau khi phát hiện chùm ca bệnh, ngành y tế đã triển khai các biện pháp kiểm soát lây nhiễm, theo dõi người tiếp xúc gần và sử dụng kháng sinh dự phòng. Tổng cộng 2.031 người được triển khai dự phòng, trong đó có học sinh, giáo viên, nhân viên nhà trường và những người tiếp xúc gần với bệnh nhân. Đến ngày 19/10, chùm ca bệnh được đánh giá đã kiểm soát tốt.

Tiêm vắc-xin là một trong những biện pháp hiệu quả hàng đầu nhằm giảm nguy cơ mắc bệnh do não mô cầu.

Tuy nhiên, nguy cơ bệnh do não mô cầu vẫn cần được cảnh giác. Trong khoảng thời gian từ ngày 14 đến 20/10, TP.HCM ghi nhận tổng cộng 5 ca mắc bệnh, đều là học sinh, gồm 4 ca tại Trường THCS Hai Bà Trưng và một ca tại Trường TH-THCS-THPT Ngô Thời Nhiệm.

Trao đổi về mức độ nguy hiểm của căn bệnh này, bác sỹ CKI Nguyễn Thị Khánh Linh, Trung tâm Tư vấn và Tiêm chủng vắc-xin, Bệnh viện Đa khoa Phương Đông cho biết, bệnh do não mô cầu đặc biệt đáng lo ngại bởi tốc độ tiến triển nhanh, nguy cơ tử vong cao và khả năng để lại những di chứng nghiêm trọng.

Nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời, người bệnh có thể tử vong trong vòng 24 giờ kể từ khi xuất hiện những triệu chứng đầu tiên. Ngay cả trường hợp được điều trị, nguy cơ tử vong vẫn hiện hữu, trong khi những người sống sót có thể phải đối mặt với các di chứng kéo dài như suy giảm thị lực, thính lực, tổn thương thần kinh, suy giảm khả năng nhận thức hoặc cắt cụt chi.

Điều đáng lo ngại là những biểu hiện ban đầu của bệnh thường không đặc hiệu, dễ bị nhầm với các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp hoặc sốt do vi rút. Người bệnh có thể xuất hiện sốt, đau đầu, đau mỏi cơ thể, ho, đau họng, buồn nôn hoặc mệt mỏi. Chính sự tương đồng về triệu chứng khiến nhiều gia đình lựa chọn theo dõi, tự điều trị tại nhà mà không nhận biết được nguy cơ bệnh đang diễn tiến nặng.

Bác sỹ Khánh Linh cho biết, phụ huynh cần đặc biệt lưu ý những biểu hiện như sốt cao đột ngột, có trường hợp lên tới 41 độ C, đau đầu dữ dội, rét run, nôn, cứng cổ, co giật, ngủ li bì hoặc trẻ đột ngột bỏ bú, bỏ chơi. Ở trẻ sơ sinh, thóp phồng cũng có thể là dấu hiệu cảnh báo. Một số trường hợp xuất hiện ban xuất huyết hoặc tử ban sau sốt.

Đáng chú ý, không phải người bệnh nào cũng xuất hiện đầy đủ các triệu chứng điển hình ngay từ đầu. Việc chờ đợi những dấu hiệu rõ ràng mới đưa trẻ đến bệnh viện có thể làm chậm thời điểm chẩn đoán và điều trị.

Cùng quan điểm, bác sỹ Nguyễn Thị Thái, Hệ thống tiêm chủng Long Châu khuyến cáo, phụ huynh cần chú ý nhận biết những biểu hiện bất thường và đưa trẻ đi khám kịp thời, thay vì cố gắng tự phân biệt não mô cầu với các bệnh lý khác chỉ dựa trên những triệu chứng ban đầu.

Bác sỹ nhấn mạnh, não mô cầu có thể gây nhiễm trùng xâm lấn, điển hình là viêm màng não và nhiễm khuẩn huyết. Bệnh có khả năng chuyển nặng nhanh chóng, trong khi dấu hiệu khởi phát dễ bị xem là những đợt sốt thông thường.

Nguy cơ mắc bệnh cũng không giới hạn ở trẻ nhỏ. Bác sỹ Khánh Linh cho biết, trẻ dưới 15 tuổi, đặc biệt nhóm dưới 5 tuổi, là những đối tượng cần được quan tâm. Thanh thiếu niên và người trẻ trong độ tuổi 15-24 cũng có nguy cơ đáng lưu ý, nhất là những người thường xuyên sinh hoạt trong môi trường tập thể như trường học, ký túc xá hoặc doanh trại quân đội.

Bên cạnh đó, người có hệ miễn dịch suy giảm, người đã cắt lách, mắc bệnh lý ảnh hưởng chức năng lách, nhiễm HIV hoặc đang sử dụng thuốc ức chế miễn dịch cũng thuộc nhóm có nguy cơ cao. Nhân viên y tế, người tiếp xúc gần với bệnh nhân và người đến khu vực có dịch lưu hành cần chủ động thực hiện các biện pháp phòng ngừa.

Vi khuẩn não mô cầu có thể tồn tại tại vùng mũi họng của người bệnh hoặc người lành mang vi khuẩn. Mầm bệnh lây truyền qua tiếp xúc gần với dịch tiết đường hô hấp, đặc biệt khi ho, hắt hơi hoặc tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết mũi họng. Khả năng lây truyền này làm gia tăng nguy cơ xuất hiện các chùm ca bệnh tại những môi trường có mật độ tiếp xúc cao.

Trước nguy cơ bệnh do não mô cầu diễn tiến nhanh và gây hậu quả nghiêm trọng, các chuyên gia nhấn mạnh vai trò của tiêm vắc-xin trong phòng bệnh chủ động, đồng thời khuyến cáo người dân không nên chủ quan ngay cả sau khi đã được tiêm chủng.

Bác sỹ Khánh Linh cho biết, tiêm vắc-xin là một trong những biện pháp hiệu quả hàng đầu nhằm giảm nguy cơ mắc bệnh do não mô cầu. Hiện có các vắc-xin phòng những nhóm huyết thanh thường gặp gồm A, B, C, W và Y. Tuy nhiên, mỗi loại vắc-xin có phạm vi bảo vệ khác nhau nên việc lựa chọn cần căn cứ vào độ tuổi, tiền sử tiêm chủng và khuyến cáo chuyên môn.

Cùng với tiêm chủng, phụ huynh cần duy trì vệ sinh cá nhân cho trẻ, thường xuyên rửa tay bằng xà phòng, giữ môi trường sống sạch sẽ, thông thoáng và hạn chế tiếp xúc gần với người có biểu hiện nghi ngờ mắc bệnh.

Đặc biệt, trẻ có dấu hiệu nghi ngờ nhiễm não mô cầu cần được đưa đến cơ sở y tế sớm, không tự ý sử dụng thuốc hoặc chờ bệnh tự thuyên giảm. Với những người tiếp xúc gần ca bệnh, việc dùng kháng sinh dự phòng phải thực hiện theo chỉ định của cơ quan y tế, không tự mua và sử dụng tại nhà.

Cũng theo bác sỹ Nguyễn Thị Thái, vắc-xin phòng não mô cầu không tạo ra khả năng bảo vệ tuyệt đối trước tất cả các nhóm vi khuẩn gây bệnh.

Chẳng hạn, vắc-xin não mô cầu ACWY giúp phòng bệnh do các nhóm huyết thanh A, C, W và Y, nhưng không thay thế vắc-xin phòng não mô cầu nhóm B. Ngược lại, tiêm vắc-xin nhóm B cũng không đồng nghĩa với việc cơ thể đã có miễn dịch đối với những nhóm huyết thanh còn lại.

Do đó, việc kết hợp các loại vắc-xin phù hợp có ý nghĩa mở rộng phạm vi bảo vệ. Phác đồ tiêm cần được bác sỹ đánh giá trên cơ sở độ tuổi, tình trạng sức khỏe, yếu tố nguy cơ và tình hình dịch tễ tại địa phương. Một số loại vắc-xin yêu cầu tiêm nhiều liều để tạo đáp ứng miễn dịch phù hợp, vì vậy người dân cần tuân thủ lịch tiêm và khoảng cách giữa các mũi.

Các bác sỹ cũng lưu ý rằng thanh thiếu niên khỏe mạnh vẫn có nguy cơ mắc bệnh do não mô cầu. Thể trạng tốt không đồng nghĩa với khả năng miễn dịch trước tất cả các nhóm vi khuẩn. Đặc biệt, phụ huynh không nên đợi đến lúc trẻ xuất hiện đầy đủ triệu chứng viêm màng não hoặc nhiễm khuẩn huyết mới đưa đến bệnh viện.

Trong trường hợp nghi ngờ bệnh, việc thăm khám, thực hiện các xét nghiệm cần thiết và sử dụng kháng sinh phù hợp cần được triển khai khẩn trương tại cơ sở y tế. Điều trị không nên bị trì hoãn trong lúc chờ kết quả xét nghiệm nếu bác sỹ đánh giá có nguy cơ nhiễm não mô cầu xâm lấn.

Các chuyên gia cũng nhấn mạnh, ngay cả người đã tiêm đầy đủ vắc-xin vẫn cần theo dõi sức khỏe và thực hiện các biện pháp phòng bệnh thông thường. Tiêm chủng giúp giảm nguy cơ mắc bệnh do những nhóm huyết thanh được vắc-xin bao phủ, nhưng không loại bỏ hoàn toàn khả năng nhiễm bệnh.